Η «αποδέσμευση» 800 δισεκατομμυρίων ευρώ για τον επανεξοπλισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που συμφωνήθηκε στην Σύνοδο Κορυφής την Πέμπτη, ενισχύει την διαπίστωση ότι λεφτά υπάρχουν, αν συμφέρει ο σκοπός. Αυτό από μόνο του δεν θα ήταν πρόβλημα, εάν οι σκοποί για τους οποίους πάντα υπάρχουν λεφτά, συνέφεραν τους λαούς.

Αυτό, όμως, δεν συμβαίνει. Ας δούμε γιατί:

Όπως ανέφερε η ίδια η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν – η οποία, ειρήσθω εν παρόδω, αναδεικνύεται σε ηγετική μορφή του μπλοκ των «γερακιών» στις Βρυξέλλες σε ό,τι αφορά στη συνέχιση και την κλιμάκωση του πολέμου στην Ουκρανία – το πρώτο μέρος του σχεδίου υπό τον εξαιρετικά απροσχημάτιστο και σαφή τίτλο «ReArm Europe», «είναι η απελευθέρωση της χρήσης της δημόσιας χρηματοδότησης στην άμυνα σε εθνικό επίπεδο».

Τι σημαίνει αυτό; Ότι «τα κράτη μέλη είναι έτοιμα να επενδύσουν περισσότερο στην ασφάλειά τους, εάν έχουν το δημοσιονομικό περιθώριο. Και πρέπει να τους δώσουμε τη δυνατότητα να το πράξουν».

Υπενθυμίζεται, ότι το «δημοσιονομικό περιθώριο» είναι η φράση που συνοδεύει κάθε άρνηση των κυβερνήσεων για ενίσχυση της κοινωνικής πολιτικής, από μισθούς και συντάξεις, μέχρι παιδικούς σταθμούς.

Όχι όμως όταν πρόκειται για όπλα.

«Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο θα προτείνουμε σύντομα την ενεργοποίηση της εθνικής ρήτρας διαφυγής του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης» συνεχίζει η πρόεδρος της Κομισιόν και προσθέτει: «Θα επιτρέψει στα κράτη μέλη να αυξήσουν σημαντικά τις αμυντικές τους δαπάνες χωρίς να ενεργοποιήσουν τη διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος. Για παράδειγμα: Εάν τα κράτη μέλη αυξήσουν τις αμυντικές τους δαπάνες κατά 1,5% του ΑΕΠ κατά μέσο όρο, αυτό θα μπορούσε να δημιουργήσει δημοσιονομικό χώρο κοντά στα 650 δισ. ευρώ για μια περίοδο τεσσάρων ετών».

Ουσιαστικά, η κυρία φον ντερ Λάιεν λέει, ότι, παρά τις περί του αντιθέτου διαβεβαιώσεις για τα «στενότατα», σχεδόν «ανύπαρκτα» περιθώρια του Συμφώνου Σταθερότητας, όταν πρόκειται ακόμη και για ένα κοινωνικό επίδομα, οι «συναγερμοί» για το υπερβολικό έλλειμμα απλώς απενεργοποιούνται, όταν πρόκειται να «μασήσουν» η πολεμική βιομηχανία και οι έμποροι όπλων.

Τα «καλά» δανεικά

«Η δεύτερη πρόταση θα είναι ένα νέο μέσο» συνεχίζει ακάθεκτη η πρόεδρος της Κομισιόν. «Θα παρέχει δάνεια ύψους 150 δισεκατομμυρίων ευρώ στα κράτη μέλη για αμυντικές επενδύσεις. Πρόκειται βασικά για καλύτερους τρόπους δαπάνης και για κοινές δαπάνες. Μιλάμε για πανευρωπαϊκούς τομείς ικανοτήτων. Για παράδειγμα: αεράμυνα και πυραυλική άμυνα, συστήματα πυροβολικού, πύραυλοι και πυρομαχικά, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και συστήματα κατά των μη επανδρωμένων αεροσκαφών, αλλά και για την αντιμετώπιση άλλων αναγκών, από τον κυβερνοχώρο μέχρι τη στρατιωτική κινητικότητα για παράδειγμα. Θα βοηθήσει τα κράτη μέλη να συγκεντρώσουν τη ζήτηση και να αγοράζουν από κοινού».

Σε αυτό το σημείο, η κυρία φον ντερ Λάιεν πρόσθεσε στα «υπέρ» του νέου δανειοδοτικού «εργαλείου» – παρεμπιπτόντως, έτσι μάθαμε και ότι ο κρατικός δανεισμός απειλεί τη «δημοσιονομική σταθερότητα» μόνο όταν πρόκειται για κοινωνική πολιτική, όχι για όπλα – είναι ότι «φυσικά, με αυτόν τον εξοπλισμό, τα κράτη μέλη μπορούν να εντείνουν μαζικά την υποστήριξή τους προς την Ουκρανία. Άμεσος στρατιωτικός εξοπλισμός για την Ουκρανία».

Πρόκειται για μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα φράση, δεδομένου ότι, όπως προκύπτει από τα ρεπορτάζ των διεθνών ΜΜΕ, η άρνηση της Ουγγαρίας να συμφωνήσει σε περαιτέρω στρατιωτική στήριξη του Κιέβου, με την μορφή συγκεκριμένου ποσού, οδήγησε σε μια κοινή δήλωση των υπόλοιπων 26 ηγετών για στήριξη της Ουκρανίας που, όπως το έθεσε το Politico, ≈χαράζει κόκκινες γραμμές για μελλοντικές ειρηνευτικές συνομιλίες, ζητεί την ένταξη του Κιέβου στο μπλοκ και δεσμεύεται για μελλοντική στρατιωτική βοήθεια χωρίς συγκεκριμένους στόχους».

Ουσιαστικά, η κυρία φον ντερ Λάιεν, με αυτή τη δήλωση, δίνει «γραμμή» για μια μη δεσμευτική, όπως ήρθαν τα πράγματα, στήριξη της Ουκρανίας από αυτά τα 150 δισεκατομμύρια ευρώ, από όποιον θέλει. Το τι θα μπορούσε να σημαίνει αυτό στην πράξη θα το δούμε λίγο πιο κάτω.

«Αυτή η προσέγγιση της κοινής προμήθειας θα μειώσει επίσης το κόστος, θα μειώσει τον κατακερματισμό θα αυξήσει τη διαλειτουργικότητα και θα ενισχύσει την αμυντική βιομηχανική μας βάση. Και μπορεί να είναι προς όφελος της Ουκρανίας, όπως μόλις περιέγραψα. Αυτή είναι λοιπόν η στιγμή της Ευρώπης και πρέπει να την αξιοποιήσουμε» συνέχισε η φον ντερ Λάινεν.

Τα «ταμεία συνοχής» στα όπλα

Το τρίτο σημείο του «ReArm Europe» είναι «η χρήση της ισχύος του προϋπολογισμού της ΕΕ».

«Μπορούμε να κάνουμε πολλά στον τομέα αυτό βραχυπρόθεσμα για να κατευθύνουμε περισσότερα κονδύλια προς επενδύσεις που σχετίζονται με την άμυνα. Γι’ αυτό μπορώ να ανακοινώσω ότι θα προτείνουμε πρόσθετες δυνατότητες και κίνητρα για τα κράτη μέλη, ώστε να αποφασίσουν, αν θέλουν να χρησιμοποιήσουν προγράμματα της πολιτικής για τη συνοχή, για να αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες» ανέφερε σχετικά η πρόεδρος της Κομισιόν.

Πιο απλά, τα κράτη – μέλη θα μειώσουν κι άλλο προγράμματα όπως, π.χ, «για να διασφαλιστεί κοινωνική και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη», καθώς και τα ταμεία συνοχής για στήριξη ανέργων και άλλων ευάλωτων κοινωνικών ομάδων, όπως η «βελτίωση της ενσωμάτωσης και της ένταξης» εκατομμυρίων κοινωνικά αποκλεισμένων ανθρώπων, η υγεία και η μακροχρόνια περίθαλψη, συμπεριλαμβανομένων των υποδομών και του εξοπλισμού, η παιδεία κλπ.

Η πρόεδρος έκλεισε τη δήλωσή της τονίζοντας ότι, τόσο ο δανεισμός, όσο και ο πολεμικός προσανατολισμός του προϋπολογισμού της ΕΕ, «αποσκοπούν στην κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων με την επιτάχυνση της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων και μέσω της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων.

Εν κατακλείδι: Η Ευρώπη είναι έτοιμη να αναλάβει τις ευθύνες της. Το ReArm Europe θα μπορούσε να κινητοποιήσει σχεδόν 800 δισεκατομμύρια ευρώ για μια ασφαλή και ανθεκτική Ευρώπη. Θα συνεχίσουμε να συνεργαζόμαστε στενά με τους εταίρους μας στο ΝΑΤΟ.

Αυτή είναι μια στιγμή για την Ευρώπη. Και είμαστε έτοιμοι να αναλάβουμε δράση».

Με άδεια χέρια η Ουκρανία

Παρά τα όσα συνέβησαν στις έξι σύντομες εβδομάδες από τότε που ο Ντόναλντ Τραμπ επέστρεψε στον Λευκό Οίκο, το μόνο που είχαν να προσφέρουν οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι στην έκτακτη σύνοδο κορυφής στις Βρυξέλλες την Πέμπτη, ήταν λόγια και υποσχέσεις για περισσότερα χρήματα.

«Σίγουρα, κατέστρωσαν σχέδια για την ενίσχυση του αμυντικού τομέα της ΕΕ, αλλά – και βραχυπρόθεσμα αυτό είναι ίσως αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία – δεν κατάφεραν να συμφωνήσουν σε νέες δεσμεύσεις για την ενίσχυση της Ουκρανίας στο άμεσο μέλλον» σχολιάζει το Politico.

Το Κίεβο παλεύει με τη διακοπή της στρατιωτικής βοήθειας και της ανταλλαγής πληροφοριών από τις ΗΠΑ, καθώς η κυβέρνηση Τραμπ αυξάνει την πίεση στον Ζελένσκι για την επίτευξη μιας γρήγορης ειρηνευτικής συμφωνίας με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν. Πριν από τη συνάντηση στις Βρυξέλλες, διπλωμάτες από χώρες που υποστηρίζουν σταθερά την Ουκρανία είχαν εκφράσει την ελπίδα ότι η συνάντηση θα έφερνε νέες δεσμεύσεις που θα έθεταν το Κίεβο σε ισχυρότερη θέση.

«Πρέπει να στηρίξουμε την Ουκρανία τώρα περισσότερο από ποτέ», δήλωσε η κορυφαία διπλωμάτης της ΕΕ, Κάγια Κάλλας, πριν από την έκτακτη σύνοδο κορυφής.

Αλλά μετά από 10 ώρες συνομιλιών, και παρά τον δημόσιο εναγκαλισμό του Ζελένσκι – ο οποίος απευθύνθηκε στους δημοσιογράφους πλαισιωμένος από τους ηγέτες των δύο κορυφαίων θεσμικών οργάνων της ΕΕ, την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και τον Αντόνιο Κόστα – τα τελικά συμπεράσματα που διαμείφθηκαν μεταξύ των εθνικών ηγετών επικεντρώθηκαν μόνο στις συλλογικές τους προσπάθειες για την οικοδόμηση ενός κατακερματισμένου αμυντικού τομέα.

Το τμήμα σχετικά με την Ουκρανία δεν πέρασε καν την έγκριση των 27 μελών λόγω της αντίθεσης του Ούγγρου πρωθυπουργού Βίκτορ Όρμπαν, ο οποίος δεν έχει κρύψει την υποστήριξή του στον Πούτιν και ο οποίος δήλωσε την αντίθεσή του στη δήλωση πριν από τη συνάντηση και επέμεινε σε αυτή τη στάση.

Η υπόλοιπη ΕΕ απέρριψε κάθε αίσθηση διχασμού. «Το έχει ξανακάνει αυτό», δήλωσε στους δημοσιογράφους ο απερχόμενος Γερμανός καγκελάριος Όλαφ Σολτς. «Αυτό δεν έχει ανατρέψει την Ευρωπαϊκή Ένωση».

Χωρίς την Ουγγαρία, 26 χώρες υπέγραψαν μια δήλωση για την Ουκρανία που χαράζει κόκκινες γραμμές για μελλοντικές ειρηνευτικές συνομιλίες, ζητεί την ένταξη του Κιέβου στο μπλοκ και δεσμεύεται για μελλοντική στρατιωτική βοήθεια χωρίς συγκεκριμένους στόχους.

Ένας διπλωμάτης της ΕΕ που μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας υπερασπίστηκε τα σχέδια της ΕΕ να αυξήσει τη στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία. Οι εργασίες για τα μελλοντικά πακέτα όπλων θα συνεχιστούν στο πλαίσιο ενός «συνασπισμού των προθύμων», ενδεχομένως με τη συμμετοχή μη μελών της ΕΕ, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο.

Πριν από τη συγκέντρωση, η Κάλας είχε προσπαθήσει να συσπειρώσει τις χώρες της ΕΕ γύρω από μια προσπάθεια να αντλήσει τουλάχιστον 20 δισεκατομμύρια ευρώ σε στρατιωτική βοήθεια για παράδοση στην Ουκρανία κατά τη διάρκεια του 2025, σύμφωνα με αρκετούς διπλωμάτες.

Ωστόσο, παρά τις εκτεταμένες συνομιλίες μεταξύ διπλωματών, η προσπάθεια αυτή δεν κατάφερε να κερδίσει ομόφωνη υποστήριξη.

Στις συζητήσεις που έγιναν κεκλεισμένων των θυρών μεταξύ των ηγετών, η Κάλας δήλωσε ότι το μπλοκ θα πρέπει να επικεντρωθεί στην παροχή όπλων στην Ουκρανία και όχι μόνο στην απόκτησή τους για δική τους χρήση, σύμφωνα με δύο διπλωμάτες της ΕΕ.

Ο Ζελένσκι πέτυχε την Πέμπτη μερικές συγκεκριμένες δεσμεύσεις, όχι όμως από την ΕΕ. Η Νορβηγία δεσμεύτηκε να ενισχύσει την άμεση στρατιωτική της βοήθεια προς την Ουκρανία σε 8 δισεκατομμύρια ευρώ για το 2025, υπερδιπλασιάζοντας την προηγούμενη δέσμευσή της.

Ο ελέφαντας στο δωμάτιο

Το μείζον ερώτημα που πλανάται πάνω από το μέλλον της Ουκρανίας είναι κατά πόσον η ΕΕ μπορεί να αντικαταστήσει ή να αντισταθμίσει με κάποιον τρόπο τη διακοπή της στρατιωτικής βοήθειας και των πληροφοριών των ΗΠΑ.

Ο Εσθονός πρωθυπουργός Κρίστεν Μίχαλ έθεσε το θέμα κατά τη διάρκεια συζητήσεων κεκλεισμένων των θυρών, σύμφωνα με αξιωματούχο της ΕΕ που έχει άμεση γνώση των ανταλλαγών, ρωτώντας: Μπορούμε να τα καταφέρουμε μόνοι μας;

Η απάντηση είναι μια ηχηρή σιωπή.

Οι χώρες της ΕΕ έχουν δεσμευτεί συλλογικά να παράσχουν στην Ουκρανία περισσότερη οικονομική και στρατιωτική στήριξη από ό,τι οι ΗΠΑ από την έναρξη της πλήρους εισβολής της Ρωσίας πριν από τρία χρόνια. Αυτή η στήριξη θα συνεχίσει να ρέει τους επόμενους μήνες, με περίπου 30 δισεκατομμύρια ευρώ σε οικονομική βοήθεια που προορίζονται για το 2025 μέσω δανείων που υποστηρίζονται από τα δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία της Ρωσίας.

Ωστόσο, το τέλος της στρατιωτικής υποστήριξης των ΗΠΑ αφήνει ένα μεγάλο κενό στην ικανότητα των συμμάχων να υποστηρίξουν την Ουκρανία σε όλες τις πτυχές του πολέμου της, κυρίως όσον αφορά τις πληροφορίες πληροφοριών και τη στόχευση για όπλα ακριβείας.

«Το τέλος της ανταλλαγής πληροφοριών είναι πράγματι πολύ σημαντικό για την Ουκρανία», δήλωσε στο Politico ο συνταγματάρχης Philip Ingram, πρώην αξιωματικός των μυστικών υπηρεσιών του βρετανικού στρατού.

«Σημαίνει ότι χάνει την πρόσβαση σε πληροφορίες για την απόκτηση στόχων για πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς, αλλά και την αναχαίτιση εισερχόμενων πυραύλων και στόλων μη επανδρωμένων αεροσκαφών. Τα κράτη μέλη της ΕΕ απλά δεν έχουν μεγάλη ικανότητα στρατηγικής πληροφόρησης, επειδή είναι τόσο εσωτερικά επικεντρωμένα – χώρες όπως η Γερμανία απλά εξαρτώνται εξ ολοκλήρου από το ΝΑΤΟ. Αντιμετωπίζουν τώρα την προοπτική να πρέπει να εντείνουν τις προσπάθειές τους, αλλά αυτό απαιτεί δεκαετίες και εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια».

 

Καθώς οι Ευρωπαίοι ηγέτες κάθονταν για δείπνο, ένα ρεπορτάζ του NBC News που επικαλείται νυν και πρώην αξιωματούχους των ΗΠΑ έθεσε νέες αμφιβολίες σχετικά με τις δεσμεύσεις των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, υποδηλώνοντας ότι η Ουάσινγκτον μπορεί να δεσμευτεί να υπερασπιστεί μόνο τις χώρες που δεσμεύουν ένα συγκεκριμένο ποσοστό του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος τους για την άμυνα.

Η ανησυχία για μια ενδεχόμενη αποχώρηση των ΗΠΑ ή υποβάθμιση της αρχιτεκτονικής ασφαλείας της Ευρώπης έχει πυροδοτήσει μια από τις μεγαλύτερες γεωπολιτικές κρίσεις που έχουν πλήξει την ήπειρο εδώ και δεκαετίες, με τους ηγέτες να επιδίδονται σε μια φρενήρη διπλωματία τις τελευταίες δύο εβδομάδες.

Όταν όλα τελείωσαν στις Βρυξέλλες, ο αγώνας των Ευρωπαίων να αποφύγουν την απώλεια της αμερικανικής εγγύησης ασφαλείας αποδείχθηκε ότι ήταν η κυρίαρχη προτεραιότητά τους. Το να βοηθήσουν στην ενίσχυση της θέσης της Ουκρανίας στο πεδίο της μάχης και στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, κατέληξε να είναι ένα μακρινό δευτερεύον μέλημα, όπως αποδεικνύεται από τον χρόνο που ξόδεψαν μιλώντας για την Ουκρανία έναντι της άμυνας.

Η συζήτηση για την άμυνα διήρκεσε το μεγαλύτερο μέρος των 10 ωρών, με τους ηγέτες να συγκρούονται για το πώς θα χρηματοδοτηθεί η αύξηση της άμυνας κατά 800 δισεκατομμύρια ευρώ και πόσο από την επένδυσή τους θα δαπανηθεί από ευρωπαϊκές έναντι μη κοινοτικές πηγές.

Οι συνομιλίες για την Ουκρανία, ωστόσο, τελείωσαν σε περίπου 15 λεπτά, σύμφωνα με έναν διπλωμάτη της ΕΕ.

Αυτό τα είπε όλα.