Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) βάζει πλέον ξεκάθαρα στο τραπέζι τον εμβολιασμό ως βασικό «όπλο» απέναντι στην ευλογιά προβάτων και αιγών στη χώρα μας, σε συνδυασμό με τα ήδη εφαρμοζόμενα μέτρα βιοασφάλειας, σύμφωνα με σχετική έκθεσή της για τη νόσο.

Η συγκεκριμένη αξιολόγηση εκπονήθηκε κατόπιν αιτήματος της Γενικής Διεύθυνσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Υγεία και την Ασφάλεια των Τροφίμων, ενώ για την ελληνική περίπτωση η EFSA υπογραμμίζει ότι «η πολυπλοκότητα της δυναμικής μετάδοσης και οι πολλαπλές συστάδες επιδημιών υποδηλώνουν ότι θα ήταν απαραίτητος στοχευμένος ή πανεθνικός εμβολιασμός».

Στην περίληψη της μελέτης, η οποία έχει αναρτηθεί στην ιστοσελίδα της EFSA, σημειώνεται ότι η ευλογιά προβάτων και αιγών (SGP), που προκαλείται από ιούς Capripox, επανεμφανίστηκε στην Ευρώπη με πρωτοφανή ένταση την περίοδο 2024–2025, πλήττοντας ιδιαίτερα Ελλάδα και Βουλγαρία και αυξάνοντας τον κίνδυνο για γειτονικές χώρες.

Παρά τα μέτρα ελέγχου της ΕΕ, η κλίμακα και η επιμονή των κρουσμάτων, σύμφωνα με την EFSA, μπορεί να «δείχνουν καθυστερήσεις στην ανίχνευση ή την αναφορά» και να αναδεικνύουν τον ρόλο των μετακινήσεων ζώων – τόσο των εγκεκριμένων όσο και των ανεξέλεγκτων – στη διατήρηση της μετάδοσης.

Η Αρχή εξετάζει την αποτελεσματικότητα και την ασφάλεια των εμπορικά διαθέσιμων εμβολίων SGP και αξιολογεί τι θα σήμαιναν διαφορετικές στρατηγικές εμβολιασμού για τον έλεγχο και την εξάλειψη της επιδημίας.

Με βάση ανασκόπηση βιβλιογραφίας και πειραματικά δεδομένα του EURL για τους ιούς Capripox, καταγράφεται ότι τα ζωντανά εξασθενημένα εμβόλια που στηρίζονται σε στελέχη του ιού της ευλογιάς των προβάτων – μεταξύ άλλων τα RM65, Ρουμανίας και Bakirköy – προσφέρουν ισχυρή προστασία (συνήθως 80 – 100%) και μειώνουν σημαντικά τον πολλαπλασιασμό και την αποβολή του ιού στα πρόβατα.

Ως προς την ασφάλεια, τα προφίλ χαρακτηρίζονται «γενικά ευνοϊκά», με πιθανές ήπιες αντιδράσεις μετά τον εμβολιασμό και με σαφή επισήμανση ότι η τήρηση της συνιστώμενης δοσολογίας είναι κρίσιμη. Ο κίνδυνος μετάδοσης του ιού του εμβολίου κρίνεται ελάχιστος, όταν τηρούνται οι τυπικές προφυλάξεις.

Για την προσομοίωση της εξάπλωσης και την αξιολόγηση σεναρίων εμβολιασμού χρησιμοποιήθηκε – με δημογραφικά και επιδημιολογικά δεδομένα από τη Βουλγαρία – ένα στοχαστικό χωρικό μοντέλο πυρήνα. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η γρήγορη ανίχνευση και η θανάτωση μπορούν από μόνες τους να ελέγξουν επιδημίες μέσα σε 1–2 χρόνια, όμως ο εμβολιασμός μειώνει αισθητά τόσο το μέγεθος όσο και τη γεωγραφική εξάπλωση.

Η EFSA προειδοποιεί ότι ο περιφερειακός εμβολιασμός κρύβει κίνδυνο «διαφυγής» του ιού, εκτός αν εφαρμοστούν αυστηροί έλεγχοι μετακινήσεων, ενώ ο εθνικός εμβολιασμός προσφέρει «πιο ισχυρή συγκράτηση». Μάλιστα, μια διετής εκστρατεία εμβολιασμού, σε συνδυασμό με τα τυπικά μέτρα ελέγχου, εκτιμάται ότι μπορεί να οδηγήσει σε εξάλειψη έναν χρόνο νωρίτερα σε σχέση με στρατηγικές χωρίς εμβολιασμό.

Συνολικά, το συμπέρασμα της αξιολόγησης είναι σαφές: ο εμβολιασμός – ειδικά όταν «κουμπώνει» με έγκαιρη ανίχνευση, ταχεία θανάτωση και περιορισμούς μετακινήσεων – συνιστά κρίσιμο εργαλείο για τον έλεγχο και τη δυνητική εξάλειψη της ευλογιάς προβάτων και αιγών στις πληγείσες περιοχές, με την Ελλάδα να αναδεικνύεται ως περίπτωση όπου πιθανόν να απαιτηθεί στοχευμένη ή πανεθνική εφαρμογή.