Σημαντικά συμπεράσματα για την αντίληψη των πολιτών σχετικά με το φαινόμενο της φτώχειας στην Ελλάδα, προκύπτουν από πρόσφατη δημοσκοπική έρευνα της Prorata, που διεξήχθη από τις 9 έως τις 11 Οκτωβρίου 2024 σε δείγμα 800 ατόμων ηλικίας 17 ετών και άνω.

Ένα από τα πιο αξιοσημείωτα ευρήματα είναι ότι το 82% των ερωτηθέντων θεωρεί ότι η φτώχεια οφείλεται στο οικονομικό και κοινωνικό σύστημα, ενώ μόλις το 15% πιστεύει ότι οι ίδιοι οι άνθρωποι δεν κάνουν αρκετά για να βελτιώσουν την κατάστασή τους.

Σύμφωνα με τον Κωνσταντίνο Δημουλά, καθηγητή στο Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής του Παντείου Πανεπιστημίου, «αυτό το εύρημα για εμένα είναι εντυπωσιακό», προσθέτοντας ότι «δεν το περίμενα να σας πω την αλήθεια να είναι τόσο μεγάλο το ποσοστό των ανθρώπων που αποδίδουν τα βασικά αίτια της φτώχειας στο σύστημα και όχι τόσο στο δόγμα της “ατομικής ευθύνης”».

Όπως εξηγεί, αυτό το «δόγμα της ατομικής ευθύνης», ότι δηλαδή φταίνε οι άνθρωποι με τη συμπεριφορά τους ή τις ελλείψεις τους που δεν διαθέτουν δεξιότητες, ικανότητες και δεν προσαρμόζονται στις νέες συνθήκες, είναι κάτι που προβάλλεται τα τελευταία 30 χρόνια με πολύ συστηματικό τρόπο και από τις πολιτικές ηγεσίες, όχι μόνο της Ελλάδας αλλά και των άλλων αναπτυγμένων κρατών.

«Πολλά προγράμματα προστασίας από τη φτώχεια έχουν στηθεί πάνω σε αυτή τη λογική» σημειώνει ο κ. Δημουλάς, προσθέτοντας ότι «πολιτικά και ιδεολογικά τα ΜΜΕ έχουν προβάλει πάρα πολύ αυτή την άποψή».

Έρευνα Prorata: Οι παράγοντες του κοινωνικού αποκλεισμού

Παράλληλα, η πλειοψηφία των ερωτηθέντων (71%) θεωρεί ότι ο κοινωνικός αποκλεισμός οφείλεται κυρίως σε αυξημένες δαπάνες, ακρίβεια και ανεργία, δηλαδή στην οικονομική ανέχεια. Αμέσως μετά, με μικρότερο ποσοστό (39%), ακολουθεί η έλλειψη κοινωνικής πρόνοιας και υποστήριξης από το κράτος.

Σύμφωνα με τον κ. Δημουλά, «….βλέπουμε ότι ο πρώτος βασικός παράγοντας είναι η οικονομική ανέχεια και η στέρηση που υπερέχει συντριπτικά από όλους τους άλλους λόγους και ο δεύτερος παράγοντας που δείχνει τις ελλείψεις και τις ανεπάρκειες του κοινωνικού κράτους που παρεμβαίνει μέσω αναδιανομής». Προσθέτει ότι και επιστημονικά αυτό είναι σωστό καθώς «το κράτος πρόνοιας έρχεται μέσω της αναδιανομής να απαλύνει τις συνέπειες της φτώχειας, δεν τις αντιμετωπίζει στη βάση τους, ούτε λύνει το πρόβλημα, έχει αποδειχτεί ιστορικά αυτό».

Αυτό που λύνει το πρόβλημα, όπως αναφέρει, είναι η πρόσβαση σε πόρους και σε απασχόληση άμεσα μέσα από το παραγωγικό σύστημα την εργασία και την οικονομική δραστηριότητα. «Το κοινωνικό κράτος απορροφούσε 45% με 48% των δημοσίων δαπανών και όλο το κράτος αντιστοιχούσε περίπου στο μισό ΑΕΠ κρατικής δαπάνης. Σήμερα, όμως, που οι δημόσιες δαπάνες ως μέρος του ΑΕΠ, είναι κάτω του 30% εδώ και αρκετά χρόνια», λέει ο κ. Δημουλάς «αντιλαμβάνεται κανείς ότι οι δυνατότητες με αυτές τις αναλογίες είναι πολύ λιγότερες».

Έρευνα Prorata: Διχασμός για την Ευρωζώνη

Την ίδια στιγμή, παρά το γεγονός το 40% των πολιτών πιστεύει ότι εκτός Ευρωζώνης περισσότεροι θα αντιμετώπιζαν τη φτώχεια, ένα αντίστοιχο ποσοστό (37%) θεωρεί ότι η κατάσταση θα ήταν καλύτερη. Ταυτόχρονα, ένα σημαντικό 18% εκτιμά ότι δεν θα υπήρχε ουσιαστική διαφορά.

«Μου κάνει εντύπωση ότι είναι μοιρασμένα τα ποσοστά αυτών που θεωρούν ότι θα ήταν μεγαλύτερο ή μικρότερο το ποσοστό των φτωχών» παρατηρεί ο Κωνσταντίνος Δημουλάς. «Το 40% με το 37% είναι περίπου το ίδιο, που δείχνει ότι υπάρχει μια σύγχυση ως προς τι θα μπορούσε να γίνει για την αντιμετώπιση της φτώχειας. Δεν βλέπουν μια λύση που θα είχε πολιτικό χαρακτήρα με την έννοια να εφαρμόσει πολιτικές για την αντιμετώπιση του».

Έτσι ο καθηγητής εντοπίζει ότι ο κόσμος παραμένει «ευρωσκεπτικιστικός», ενώ πριν την κρίση ήταν το αντίθετο, «οι Έλληνες ανήκαν στην πιο αισιόδοξη εθνική ομάδα, ως προς τις προοπτικές που έχουν στην Ευρωζώνη και έχουμε μια αντιστροφή μετά την κρίση σε αυτό το ζήτημα».

Έρευνα Prorata: Η προσφορά βοήθειας

Σύμφωνα με την έρευνα, το 45% των ερωτηθέντων έχει προσφέρει χρήματα, φαγητό ή ρουχισμό σε άτομο που επαιτεί, με μικρότερη ή μεγαλύτερη συχνότητα. Ένα επιπλέον 14% προσφέρει βοήθεια με εναλλακτικούς τρόπους, υποστηρίζοντας οργανισμούς ή φορείς. Ωστόσο, υπάρχει ένα 22% που δηλώνει ότι δεν έχει προσφέρει ποτέ κάποια συνεισφορά.

Παράλληλα, το 52% έχει συμβάλει σε κάποιο πρόγραμμα υποστήριξης ατόμων σε ανάγκη, ενώ ένα 30% αναφέρει ότι δεν το έχει κάνει, παρόλο που θα το επιθυμούσε. Πάνω από τους μισούς Έλληνες δηλώνουν ότι έχουν προσφέρει σε κάποιο πρόγραμμα ή εκστρατεία στήριξης.

Τέλος, ένας στους πέντε ερωτηθέντες (21%) πιστεύει ότι μια κυβέρνηση με κορμό τη ΝΔ θα μπορούσε να μειώσει τη φτώχεια, με το ΠΑΣΟΚ να ακολουθεί δεύτερο (13%) και μια κυβέρνηση ευρύτατης συνεργασίας τρίτη (10%). Ωστόσο, η πλειοψηφία (26%) θεωρεί ότι καμία από τις κυβερνήσεις με κορμό τα υπάρχοντα κόμματα (ΝΔ, ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ, Ελληνική Λύση και ΚΚΕ) δεν είναι ικανή να μειώσει τη φτώχεια.