Στο πρώτο μέρος της συνέντευξης του στο Tvxs, ο Γιάννης Μαυρής ανέλυσε την κοινωνική θέση των «300 του Τσίπρα», των πολιτών που συνυπέγραψαν την ιδρυτική διακήρυξη της ΕΛ.Α.Σ. H έρευνα του γνωστού πολιτικού επιστήμονα δείχνει ότι τα περισσότερα μέλη προέρχονται από μεσαία στρώματα κυρίως της Αθήνας, ενώ υπο-εκπροσωπούνται ο χώρος της παραγωγής και της εργασίας, οι αγρότες και η τοπική αυτοδιοίκηση.
Στο σημερινό δεύτερο μέρος, τον ρώτησα αν παρά αδυναμίες που διαπιστώνει, η ΕΛΑΣ μπορεί να ανατρέψει το σημερινό πολιτικό σκηνικό και έχει πιθανότητες εκλογικής επιτυχίας. Αλλωστε ο ΣΥΡΙΖΑ τα κατάφερε με παρόμοια προβλήματα και ελλείψεις.
Η συζήτηση συνεχίστηκε με το κοινωνικό status των 300:
Μαυρής: Ο κορμός της νέας κομματικής ελίτ της ΕΛΑΣ αποτελείται, τόσο από στελέχη του κράτους πρόνοιας, όσο όμως και από μια ισχυρή μερίδα που ανήκει στην κρατική διοικητική/πολιτική γραφειοκρατία. Τα ιδρυτικά μέλη, σε ποσοστό 31% (~90/154 άτομα) στελεχώνουν λειτουργίες του κράτους πρόνοιας (εκπαίδευση + υγεία).
Πρόκειται για πανεπιστημιακούς, εκπαιδευτικούς δευτεροβάθμιας / πρωτοβάθμιας, γιατρούς του ΕΣΥ. Αυτοί ως εργαζόμενοι βίωσαν άμεσα τη μνημονιακή λιτότητα της τελευταίας 15ετίας και τις συνέπειές της: συρρίκνωση — μισθολογικές περικοπές, υποστελέχωση νοσοκομείων, εκπαιδευτικές μονάδες που έκλεισαν. Η παρουσία τους είναι προϊόν δυσαρέσκειας και διαμαρτυρία για την κατεδάφιση του κράτους πρόνοιας.
Στο σύνολο των 300, η πλειοψηφία, σε ποσοστό 52% (~154 άτομα), προέρχεται από τον Δημόσιο Τομέα, ενώ ο Ιδιωτικός Τομέας εκπροσωπεί το 40%. Το ποσοστό αυτό του Ιδιωτικού Τομέα είναι μεγάλο, ωστόσο η σημασία του είναι σαφώς μικρότερη.
Αφορά πολύ περισσότερο ελεύθερους επαγγελματίες (δικηγόρους, μηχανικούς, δημοσιογράφους, ηθοποιούς κλπ.) και κάποιους μικρο-μεσαίους επιχειρηματίες, όχι την οικονομική ελίτ της χώρας. Η ΕΛΑΣ δεν περιλαμβάνει στους κόλπους της μέλη της οικονομικής ελίτ. Η τελευταία εξακολουθεί συντριπτικά να εκπροσωπείται από τη ΝΔ.
-Ποια είναι η σχέση των ιδρυτικών μελών του νέου κόμματος με τον ΣΥΡΙΖΑ;
Μαυρής: Το 72% των ιδρυτικών μελών της ΕΛΑΣ (7 στα 10) προέρχονται από τον χώρο του ΣΥΡΙΖΑ. Από τους βουλευτές και τα μέλη αρχικά, στη συνέχεια αυτό που αποκαλώ κυβερνητική «νομενκλατούρα», δηλαδή τα στελέχη που ανέλαβαν κυβερνητικές θέσεις στην περίοδο διακυβέρνησης 2015-2019.
Η τρίτη κατηγορία περιλαμβάνει το δίκτυο των συμβούλων και των συνεργατών του ΣΥΡΙΖΑ, χωρίς τυπική ιδιότητα κομματικού μέλους (~20%, ~60 άτομα). Και μετά οι κομματικοί «φίλοι και συμπαθούντες» (~30%, ~90 άτομα): Καλλιτέχνες, επιχειρηματίες, διανοούμενοι, που ανήκουν στον ευρύτερο «προοδευτικό χώρο», αλλά δεν έχουν τεκμηριωμένη οργανική σύνδεση με ΣΥΡΙΖΑ.
Συνεπώς η Η πολιτική χαρτογράφηση της νέας κομματικής ελίτ δείχνει ότι η ΕΛΑΣ, καταρχήν στο επίπεδο της ηγεσίας της, δεν είναι ένα «νέο» κόμμα.
Επιβεβαιώνεται, δηλαδή, αυτό που ο Ιταλός πολιτικός επιστήμονας και θεωρητικός των κομματικών ελίτ Angelo Panebianco, αποκαλεί «συνέχεια της κομματικής επαγγελματικής τάξης»: οι κομματικές ελίτ (οι ανώτατες κομματικές ηγεσίες και τα στελέχη) επιδεικνύουν ισχυρή αυτονομία και ικανότητα επιβίωσης, ανεξάρτητα από τις οργανωτικές μεταβολές των κομμάτων τους.
-Παρόλα αυτά έχουμε έναν νέο σχηματισμό..
Μαυρής: Η ανυπαρξία πραγματικού κόμματος υπήρξε, κατά τη γνώμη μου, μία από τις βασικές αιτίες της στρατηγικής αποτυχίας του ΣΥΡΙΖΑ τόσο κατά τη διαπραγμάτευση όσο και κατά την περίοδο της διακυβέρνησης.
Ο Αλέξης Τσίπρας αναγνώρισε το πρόβλημα μετά την ήττα του 2019, όταν ανακοίνωσε τον λεγόμενο iSYRIZA, ένα μοντέλο εμπνευσμένο από τους Podemos. Το εγχείρημα όμως εγκαταλείφθηκε και απέτυχε. Είχε τεθεί στόχος για 100.000 μέλη, ο οποίος δεν επιτεύχθηκε ποτέ.
Ο ΣΥΡΙΖΑ, ακόμη και στην καλύτερη περίοδό του πριν από τη διάσπαση του 2015, αριθμούσε περίπου 30.000 έως 35.000 μέλη. Μετά την αποχώρηση της ΛΑΕ περιορίστηκε περίπου στις 28.000.
Το ζήτημα είναι ότι ποτέ δεν αντιμετωπίστηκε ως πραγματικό πρόβλημα η οικοδόμηση ενός μαζικού κόμματος της Αριστεράς. Ούτε η ηγετική ομάδα ούτε ο ίδιος ο Αλέξης Τσίπρας έδειξαν ποτέ ιδιαίτερο ενδιαφέρον για μια τέτοια οργανωτική συγκρότηση.
– Το πρόβλημα αυτό μεταφέρεται και στο νέο κόμμα;
Μαυρής: Νομίζω πως ναι. Πρόκειται ουσιαστικά για μια κληρονομιά του ΣΥΡΙΖΑ.
– Σήμερα όμως, δεν είναι πολύ δύσκολη η δημιουργία κόμματος στην εποχή των social media, της αποξένωσης/εξατομίκευσης και της αμφισβήτησης- διεθνώς- των κομμάτων;
Μαυρής: Η συγκρότηση ενός κόμματος στη σύγχρονη εποχή είναι πράγματι εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση, όπως έδειξε και η εμπειρία των Podemos. Μπορεί να αναρωτηθεί κανείς ακόμη και αν το παραδοσιακό μοντέλο του κόμματος παραμένει ρεαλιστικό.
Παρ’ όλα αυτά εξακολουθούν να υπάρχουν κόμματα που λειτουργούν με οργανώσεις βάσης, συνέδρια και συλλογικές διαδικασίες. Το ΑΚΕΛ στην Κύπρο αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Από τον Αλέξη Τσίπρα, όμως, δεν έχουμε ακούσει κάποια ολοκληρωμένη αντίληψη για το τι κόμμα επιδιώκει να δημιουργήσει. Το ίδιο ισχύει και για το βιβλίο του.
Δεν υπάρχει απολογισμός της πορείας του ΣΥΡΙΖΑ, ούτε απάντηση στο βασικό ερώτημα: γιατί, μέσα στις πρωτοφανείς συνθήκες κρίσης εκπροσώπησης της περιόδου των μνημονίων, δεν κατόρθωσε να συγκροτηθεί ένα νέο, σταθερό κόμμα της Αριστεράς.
Αντίθετα, ξεκινάμε ξανά σχεδόν από το μηδέν, σαν να μην υπήρξε ποτέ ο ΣΥΡΙΖΑ.
– Με αυτά τα κοινωνικά χαρακτηριστικά μπορεί η «ΕΛΑΣ» να εκπροσωπήσει τα λαϊκά στρώματα που απαιτούνται για να εξελιχθεί σε κυβερνητική δύναμη;
Μαυρής: Δεν πρέπει να προσεγγίζουμε το ζήτημα μηχανιστικά. Το γεγονός ότι η ηγεσία προέρχεται κυρίως από μεσαία ή ανώτερα στρώματα δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να εκπροσωπήσει ευρύτερα λαϊκά στρώματα.
Άλλωστε αυτό συνέβη και στον ΣΥΡΙΖΑ. Η κοινωνική προέλευση της ηγετικής ομάδας δεν ήταν διαφορετική. Το κρίσιμο ερώτημα είναι ποιες πολιτικές και ποιες κοινωνικές συνθήκες θα μπορούσαν να επιτρέψουν κάτι αντίστοιχο σήμερα.
Κατά τη γνώμη μου, οι προϋποθέσεις που υπήρχαν την περίοδο των μνημονίων δεν υπάρχουν πλέον.
Υπάρχει και μια ακόμη σημαντική διαφορά. Ο Αλέξης Τσίπρας δεν αποτελεί νέο πολιτικό πρόσωπο. Βρίσκεται στην πολιτική εδώ και περίπου είκοσι χρόνια και έχει ήδη κυβερνήσει. Δεν εμφανίζεται ως μια καινούργια, άφθαρτη πολιτική παρουσία.
Επιπλέον, δεν υπάρχει πλέον το κοινωνικό μπλοκ που συγκροτήθηκε μέσα από τη σύγκρουση των μνημονίων και εκφράστηκε πολιτικά από τον ΣΥΡΙΖΑ την περίοδο 2012-2015.
Αυτό που εξακολουθεί να υπάρχει είναι η βαθιά κρίση πολιτικής εκπροσώπησης.
Η κρίση αυτή αποτελεί κοινό στοιχείο τόσο της περιόδου των μνημονίων όσο και της σημερινής συγκυρίας. Τότε όμως υπήρξε η απότομη κατάρρευση του ΠΑΣΟΚ στις εκλογές του 2012, με αποτέλεσμα ένα τεράστιο τμήμα του εκλογικού σώματος να αναζητήσει άμεσα νέα πολιτική εκπροσώπηση.
Σήμερα κάτι αντίστοιχο δεν μπορεί να συμβεί με τους ίδιους όρους.
– Σήμερα ο μεγάλος κίνδυνος είναι η αποχή;
Μαυρής: Ακριβώς. Το 2012 η κοινωνική δυσαρέσκεια διοχετεύτηκε στον ανερχόμενο, άφθαρτο και ελπιδοφόρο ΣΥΡΙΖΑ. Σήμερα, αντίθετα, εκφράζεται κυρίως μέσα από την αποχή.
Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι στις τελευταίες ευρωεκλογές σημειώθηκε ιστορική κατάρρευση της συμμετοχής. Ψήφισαν περίπου τέσσερα εκατομμύρια πολίτες, αριθμός που είχε να εμφανιστεί από την προδικτατορική περίοδο.
Από πλευράς συμμετοχής, οι ευρωεκλογές του 2024 είναι συγκρίσιμες με τις εκλογές του 1958. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά ανησυχητικό στοιχείο, το οποίο δείχνει πόσο δύσκολη είναι πλέον η συγκρότηση ενός νέου πλειοψηφικού πολιτικού ρεύματος.
Στο τρίτο και τελευταίο μέρος της συνέντευξης: Μπορεί να στηθεί ένας νέος δικομματισμός ΝΔ-ΕΛΑΣ; H έλλειψη των κινημάτων και η διεθνής συγκυρία. Ο εκφυλισμός των δημοσκοπήσεων.
