Η ετήσια έκθεση του Μηχανισμού Καταγραφής Άτυπων Αναγκαστικών Επιστροφών που δημιουργήθηκε από την Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ) που αφορά τα περιστατικά του 2024, μας λέει ουσιαστικά πως η ελληνική πολιτεία, συνεχίζει την καταπάτηση των δικαιωμάτων των προσφύγων παρά τη διεθνή κατακραυγή που έχει εκθέσει πολλαπλώς τη χώρα.

Το νέο στοιχείο είναι η μεγαλύτερη οργάνωση στις παράτυπες διαδικασίες και η οργανωμένη ένταξη και μεταναστών στις επιχειρήσεις. Η Ελλάδα συνεχίζει να κάνει βίαιες επαναπροωθήσεις στα σύνορα και τον νησιωτικό χώρο (άτυπες αναγκαστικές επαναπροωθήσεις τις ονομάζει η νέα έκθεση), οι αστυνομικές δυνάμεις συνεχίζουν να εξευτελίζουν και να βασανίζουν κατατρεγμένους που εισέρχονται να αιτηθούν άσυλο ανάμεσα στους οποίους αρκετοί που ανήκουν σε ευάλωτες ομάδες.

Στις μαρτυρίες που έχει καταγράψει ο Μηχανισμός Καταγραφής αναφέρεται επίσης ότι συμμετείχαν ως δράστες τόσο ένστολοι όσο και άτομα με πολιτικά ρούχα. Σε κάποιες μαρτυρίες για περιστατικά του Έβρου αναφέρθηκε ότι κατά το στάδιο της απομάκρυνσης από την ελληνική επικράτεια συμμετείχαν ως δράστες και πολίτες τρίτων χωρών που μιλούσαν γλώσσες των φερόμενων θυμάτων και ενεργούσαν με τη συνεργασία ή υπό τις εντολές ένστολου προσωπικού.

Από τις μαρτυρίες που καταγράφηκαν προέκυψε ποιοτική διαφοροποίηση στη βία που φέρεται να ασκήθηκε στα θύματα, καθώς στα περιστατικά του Έβρου η βία φαίνεται να έχει τιμωρητικό χαρακτήρα και μεγαλύτερη σωματική ένταση, ενώ στα περιστατικά της θάλασσας παίρνει τη μορφή πράξεων παρεμπόδισης της πλευστότητας και της αποβίβασης στα νησιά και χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερη επικινδυνότητα, με καταγεγραμμένα θανατηφόρα περιστατικά.

«Θεωρητικά, τέτοιες πράξεις θα έπρεπε να προκαλούν κοινωνική κατακραυγή και κινητοποίηση της Δικαιοσύνης με σκοπό τη θεσμική διερεύνηση, τη λογοδοσία, την απόδοση ευθυνών και την αποκατάσταση των θυμάτων. Στην πράξη, όμως, συχνά αποσιωπώνται, γίνονται αντικείμενο επίμονης και μονότονης άρνησης ή καλύπτονται κάτω από ένα πέπλο γραφειοκρατικής αοριστίας και σκοπούμενης εννοιολογικής σύγχυσης. Παρότι παρατηρούνται και καταγράφονται από οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και δημοσιογράφους, και καταμαρτυρούνται από τις τοπικές κοινωνίες, αλλά και από τα ίδια τα θύματα, οι επιχειρήσεις ΑΑΕ αποτελούν ένα καλά κρυμμένο μυστικό που παραδόξως όλοι γνωρίζουν» διευκρινίζεται στις πρώτες σελίδες της έκθεσης.

«Αυτή η υπολογισμένη “ορατότητα” είναι που καθιστά τις ΑΑΕ ιδιαίτερα επικίνδυνες. Το γεγονός ότι συμβαίνουν “στο φως” προσδίδει, σχεδόν υποσυνείδητα, μια ψευδή αίσθηση κανονικότητας. Η συχνότητά τους, η επαναληψιμότητά τους και η σιωπή γύρω από αυτές, τις καθιστούν μέρος της “κανονικότητας” και, ίσως, και της πολιτικής για τη φύλαξη των συνόρων. Σε σπάνιες περιπτώσεις λανθάνουσας ειλικρίνειας, οι κρατικές αφηγήσεις τις παρουσιάζουν ως αναγκαίο μέσο άσκησης κυριαρχίας και διαχείρισης κρίσεων».

Μεγαλύτερη οργάνωση σε ότι αφορά τις έκνομες διαδικασίες

Από ότι φαίνεται οι αρχές το 2024 είναι πιο οργανωμένες όσον αφορά τις παράνομες πρακτικές επαναπροώθησης προσφύγων με ό,τι συνεπάγεται αυτό και έχουν αρχίσει να εντείνουν τις παράτυπες κρατήσεις προκειμένου να επαναπροωθηθούν μαζικά τα πλήθη.

«Η ανάλυση των περιστατικών εντοπισμού και άτυπης κράτησης στον Έβρο αποκαλύπτει την ύπαρξη επιχειρησιακών προτύπων που υπερβαίνουν τη συνοριακή αποτροπή, περιλαμβάνοντας ενέργειες εντός της ενδοχώρας. Εντοπίστηκαν περιστατικά συγκλίνουσας απομάκρυνσης, στα οποία τα φερόμενα θύματα εντοπίστηκαν σε διαφορετικούς μεταξύ τους χρόνους και τοποθεσίες· μεταφέρθηκαν και τέθηκαν σε καθεστώς άτυπης κράτησης στον ίδιο ή σε διαφορετικούς χώρους· και από εκεί συγκεντρώθηκαν σε σημείο όπου πραγματοποιήθηκε κοινή επιχείρηση απομάκρυνσής τους. Η πρακτική αυτή προσθέτει ένα ακόμα επίπεδο συντονισμού και σταδιακής εκτέλεσης ενός πολυεπίπεδου σχεδιασμού.

Άτυπη κράτηση ως ενδιάμεσο στάδιο μεταξύ εντοπισμού και φυσικής απομάκρυνσης πραγματοποιήθηκε σε 15 περιστατικά στον Έβρο και σε 1 στη θάλασσα, με τους χώρους κράτησης να περιλαμβάνουν χώρους που φέρουν χαρακτηριστικά Αστυνομικών Τμημάτων, Προαναχωρησιακών Κέντρων Κράτησης Αλλοδαπών, άγνωστα κτήρια, οχήματα και σκάφη. Στα εν λόγω περιστατικά, ο αριθμός των κρατουμένων εκτιμάται κατ’ ελάχιστον σε 905 άτομα (874 στον Έβρο και 31 στη θάλασσα), εκ των οποίων σημαντικό ποσοστό ήταν γυναίκες, παιδιά και άτομα με ιδιαίτερες ανάγκες. Σε περιστατικά που αφορούν αποκλειστικά τον Έβρο καταγράφηκε το φαινόμενο της διαδοχικής κράτησης. Στα περιστατικά αυτά, τα φερόμενα θύματα μεταφέρθηκαν διαδοχικά και τέθηκαν σε καθεστώς άτυπης κράτησης σε περισσότερους από έναν χώρους κράτησης πριν καταλήξουν στο σημείο της φυσικής απομάκρυνσής τους από τη χώρα.

….Η πράξη της φυσικής απομάκρυνσης ακολουθεί σταθερά επιχειρησιακά μοτίβα· στον Έβρο κυριαρχεί η μεταφορά στην Τουρκική όχθη του ποταμού με τη χρήση βάρκας ή Βλ.: Freedom House: Freedom in the World 2025 – Turkey, 2025 https://tinyurl.com/mr5kebx. εξώθηση εντός του ποταμού ώστε τα φερόμενα θύματα να αναγκαστούν να κολυμπήσουν μέχρι την Τουρκική όχθη, ενώ στη θάλασσα παρατηρείται η εγκατάλειψη σε μη αυτοπροωθούμενα ή αναξιόπλοα μέσα, με σκόπιμη καταστροφή του εξοπλισμού τους και πρακτικές που ενέχουν άμεσο κίνδυνο για τη ζωή. Η συμμετοχή ένστολων απομακρυντών είναι γενικευμένη, κυρίως ατόμων που φέρουν χαρακτηριστικά προσωπικού του Λιμενικού στη θάλασσα και αστυνομίας ή στρατού στον Έβρο, ενώ η παρουσία άστολων στον Έβρο φαίνεται να λειτουργεί διαμεσολαβητικά και να επιτρέπει την απόσπαση ή τη διάχυση της ευθύνης.

Τέλος, η ανάλυση των δεικτών μεταχείρισης αναδεικνύει μοτίβα συστηματικής, πολύμορφης βίας και συχνά εξευτελιστικής ή απάνθρωπης μεταχείρισης που δίνει έμφαση όχι μόνο στην απομάκρυνση από την επικράτεια, αλλά και στην αποτρεπτική, τιμωρητική ή ταπεινωτική αντιμετώπιση όσων προσπαθούν να εισέλθουν ή να παραμείνουν στη χώρα. Καταγράφηκαν 47 περιστατικά καταστροφής ή αφαίρεσης προσωπικών αντικειμένων, 39 περιστατικά σωματικής βίας, 42 περιστατικά ψυχολογικής πίεσης ή απειλών, 10 περιστατικά σεξουαλικής βίας και 1 περιστατικό βιασμού, 31 περιστατικά εξευτελιστικής μεταχείρισης, 35 περιστατικά διακινδύνευσης της ζωής και 2 περιστατικά θανάτου. Επιπλέον, καταγράφηκαν και 3 περιστατικά διαχωρισμού οικογενειών. Η συστηματικότητα, η επαναληψιμότητα και η γεωγραφική διάχυση των περιστατικών που καταγράφηκαν αποκαλύπτουν ότι οι εν λόγω πρακτικές δεν αποτελούν τυχαία ή μεμονωμένα συμβάντα, αλλά συνθέτουν ένα μοτίβο οργανωμένης και διαρθρωμένης».

Ο Μηχανισμός Καταγραφής Περιστατικών Άτυπων Αναγκαστικών Επιστροφών (Μηχανισμός Καταγραφής) που δημιουργήθηκε από την Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ), προκειμένου να ενισχύσει τα εχέγγυα αντικειμενικότητας και αξιοπιστίας σε αναφορές περιστατικών άτυπων αναγκαστικών επιστροφών από την ελληνική επικράτεια, δημοσιοποιεί σήμερα την Ετήσια Έκθεσή του για το 2024.

Η Ετήσια Έκθεση 2024 βασίζεται σε 61 μαρτυρίες και αφορά 52 περιστατικά, που φέρεται να έλαβαν χώρα κατά την περίοδο Ιανουαρίου 2022 – Δεκεμβρίου 2024. Ο αριθμός των φερόμενων θυμάτων στα εν λόγω περιστατικά υπολογίζεται κατ’ ελάχιστον σε 1.517 άτομα, μεταξύ των οποίων τουλάχιστον 300 γυναίκες, 225 παιδιά και 133 άτομα με ιδιαίτερες ανάγκες.

Η Ετήσια Έκθεση 2024 περιέχει λεπτομερή στατιστικά στοιχεία και ποιοτική ανάλυση των ευρημάτων που προκύπτουν από τις μαρτυρίες των φερόμενων θυμάτων που καταγράφηκαν σύμφωνα με τη Μεθοδολογία του Μηχανισμού Καταγραφής. Για τρίτη διαδοχική χρονιά, καταγράφεται σημαντική συγκέντρωση μαρτυριών για περιστατικά άτυπων αναγκαστικών επιστροφών με κοινά χαρακτηριστικά, στοιχείο που καταδεικνύει την παγίωση συγκεκριμένων επιχειρησιακών πρακτικών και επαναλαμβανόμενες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στα σύνορα της ελληνικής επικράτειας. Συγκεκριμένα:

– Τα φερόμενα θύματα συνεχίζουν να προέρχονται από χώρες καταγωγής, από τις οποίες προέρχεται σημαντικό ποσοστό ατόμων που αναγνωρίζονται ως δικαιούχοι διεθνούς προστασίας.

– Ανάμεσα στα φερόμενα θύματα υπάρχουν τρία (3) άτομα που ισχυρίζονται ότι είχαν αναγνωριστεί στην Ελλάδα ως πρόσφυγες και ένα (1) άτομο που ισχυρίζεται ότι είχε καταγραφεί από τις ελληνικές Αρχές ως αιτών άσυλο.

– Η παρουσία έντεκα (11) Τούρκων αιτούντων άσυλο μεταξύ των φερόμενων θυμάτων καταδεικνύει άμεσες παραβιάσεις της αρχής της μη-επαναπροώθησης.

– Στις μαρτυρίες τα φερόμενα θύματα συνεχίζουν να περιγράφουν πράξεις που συνδέονται με εξαιρετικά σοβαρές παραβιάσεις της αρχής της μη-επαναπροώθησης, όπως ορίζονται στη Σύμβαση της Γενεύης του 1951 για το Καθεστώς των Προσφύγων, καθώς και παραβιάσεις της απαγόρευσης της απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης, του δικαιώματος στην προσωπική ελευθερία, του δικαιώματος στη ζωή, του δικαιώματος στο άσυλο και της απαγόρευσης των συλλογικών απελάσεων, όπως ορίζονται στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) και τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ (ΧΘΔΕΕ), ενώ παράλληλα αποτελούν πράξεις που κατά το ελληνικό Δίκαιο είναι ποινικά αδικήματα.

– Οι ανωτέρω πράξεις φέρεται να στρέφονται συχνά εναντίον προσώπων που φέρουν εμφανή ευαλωτότητα, όπως άτομα με σοβαρές ασθένεια, άτομα με αναπηρία, εγκυμονούσες γυναίκες, υπερήλικες και παιδιά.

Στην Ετήσια Έκθεση 2024 περιέχεται αποτύπωση και ανάλυση επιπλέον κρίσιμων στοιχείων για το modus operandi των άτυπων αναγκαστικών επιστροφών καθώς και παρουσίαση νέων ευρημάτων. Συγκεκριμένα:

– Παρουσιάζεται και αναλύεται η πρακτική της διαδοχικής κράτησης και της συγκλίνουσας απομάκρυνσης.

– Προκύπτει από μαρτυρίες που καταγράφηκαν για περιστατικά του Έβρου η ύπαρξη επιχειρησιακού πλέγματος δευτερογενών ενεργειών στην ενδοχώρα (Θεσσαλονίκη, Κομοτηνή), δηλαδή εντοπισμοί φερόμενων θυμάτων πέραν της συνοριακής ζώνης, στοιχείο που αποτυπώνεται για τρίτη συνεχή χρονιά και αναδεικνύει την έκταση και την οργανωτική δομή των επιχειρήσεων.

– Παρατηρείται διαφοροποίηση μεταξύ των περιστατικών του Έβρου και των περιστατικών της θάλασσας που καταγράφηκαν, με τα πρώτα να χαρακτηρίζονται από ένα δίκτυο επιχειρήσεων που εκτείνεται από τα σύνορα έως σημεία της ενδοχώρας, ενώ τα δεύτερα επικεντρώνονται, κυρίως, σε επιχειρήσεις στη θάλασσα που παρεμποδίζουν την προσέγγιση και αποβίβαση σε έδαφος νησιών της ελληνικής επικράτειας.

Την Ετήσια Έκθεση 2024 του Μηχανισμού Καταγραφής μπορείτε να τη βρείτε εδώ.