Έγινε ευρύτερα γνωστός από την παρουσίαση στην τηλεόραση, ωστόσο παρά το νεαρό της ηλικίας του έχει πίσω του σημαντικές συνεργασίες στον χώρο του θεάτρου όπως αυτή με την Ρούλα Πατεράκη. Ο Δημήτρης Τσίκλης με αφορμή τον πρωταγωνιστικό του ρόλο στην περφόρμανς του Ούντι Αλόνι «A radical Jew» – Ριζοσπάστης Εβραίος, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου το Σάββατο 27 και τη Δευτέρα 29 του μήνα, μιλά στο tvxs για το ποια είναι κατά τη γνώμη του «η σωστή πλευρά της Ιστορίας» όπως την αντιλαμβάνεται μέσα από τη θέση του καλλιτέχνη και του πολίτη.

Πως προέκυψε η συνεργασία με τον Ούντι Αλόνι;

Γνωριστήκαμε ένα βράδυ μέσω του κοινού μας φίλου, του Γιάννη, σε ένα μπαρ κάτω από το σπίτι μου στα Εξάρχεια. Ο Ούντι με κάλεσε τότε να δω τη ρετροσπεκτίβα του στην ταινιοθήκη, αλλά, για διάφορους λόγους, δεν κατάφερα να πάω. Βρεθήκαμε ξανά αργότερα και, σχεδόν αμέσως, αισθάνθηκα ότι αναγνωρίσαμε ο ένας στον άλλον κοινές αγωνίες και κοινά ερωτήματα.

Η συνεργασία μας δεν προέκυψε απλώς ως μια καλλιτεχνική συνάντηση. Προέκυψε ως μια συνάντηση κοινών αγωνιών. Με ενδιέφερε πάντοτε η τέχνη που δεν επιβεβαιώνει τις βεβαιότητές μας αλλά τις διαρρηγνύει. Ο Ούντι ανήκει σε εκείνους τους σπάνιους δημιουργούς που είναι διατεθειμένοι να στραφούν κριτικά ακόμη και απέναντι στη δική τους ιστορία, τη δική τους παράδοση, τη δική τους κοινότητα. Αυτό απαιτεί όχι μόνο καλλιτεχνικό αλλά και ηθικό θάρρος.

Όταν του ανατέθηκε αυτή η δουλειά από το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου, μου είπε σχεδόν χωρίς δεύτερη σκέψη ότι ήθελε να την κάνουμε μαζί. Νομίζω πως αυτό προέκυψε ακριβώς επειδή, στις συζητήσεις μας, ανακαλύψαμε μια κοινή ανάγκη να μιλήσουμε για ζητήματα που ξεπερνούν το θέατρο: την ταυτότητα, τη μνήμη, την ευθύνη, τη σχέση μας με τον Άλλον. Σήμερα, που κυριαρχούν οι ταυτότητες, οι στρατοπεδεύσεις και οι βεβαιότητες, μια τέτοια συνάντηση μοιάζει σχεδόν επείγουσα.

Ποιος είναι ο ρόλος σας στην περφόρμανς του Ούντι Αλόνι;

Ο ρόλος μου στην περφόρμανς είναι πολυεπίπεδος και διαρκώς μεταβαλλόμενος. Εμφανίζομαι αρχικά σαν ένας αφηγητής, σχεδόν σαν ένας κομπέρ βγαλμένος από ένα πολιτικό καμπαρέ, που οδηγεί το κοινό μέσα σε αυτό το σύνθετο σύμπαν.

Στη συνέχεια, όμως, μεταμορφώνομαι διαρκώς. Γίνομαι η νεότερη εκδοχή του Ούντι· εκείνη η πλευρά του εαυτού του που εξακολουθεί να τον κατοικεί, να τον αμφισβητεί, να του θυμίζει όσα υπήρξε και όσα εγκατέλειψε στην πορεία προς την αλήθεια. Είναι μια εσωτερική σύγκρουση που διαπερνά ολόκληρο το έργο.

Ταυτόχρονα, ενσαρκώνω τον σύντροφο, συνοδοιπόρο και καλλιτεχνικό του αδελφό, τον Τζουλιάννο Μερ-Χαμίς, μια εμβληματική μορφή που δολοφονήθηκε έξω από το Freedom Theatre στην Τζενίν, το θέατρο που ο ίδιος είχε δημιουργήσει ως τόπο αντίστασης, συνύπαρξης και ελευθερίας.

Ουσιαστικά, μέσα από όλες αυτές τις μεταμορφώσεις, το σώμα γίνεται ένα πεδίο μνήμης, σύγκρουσης και μαρτυρίας. Και μέσα από αυτή τη διαδρομή επιχειρούμε να αναρωτηθούμε τι σημαίνει να παραμένεις άνθρωπος όταν η Ιστορία, η πολιτική, η βία και η απώλεια μοιάζουν να έρχονται διαρκώς εναντίον σου.

Τι σας συναρπάζει στο έργο αυτό και ποιες ήταν οι προκλήσεις για εσάς;

Αυτό που με συναρπάζει βαθιά στον Ούντι είναι το θάρρος του να στραφεί κριτικά απέναντι στον ίδιο του τον κόσμο. Να αμφισβητήσει τις βεβαιότητες μέσα στις οποίες μεγάλωσε, να έρθει σε ρήξη με τη δική του κοινότητα, με τη δική του παράδοση, ακόμη και με κομμάτια του ίδιου του εαυτού του. Αυτό απαιτεί τεράστιο ηθικό και υπαρξιακό θάρρος.

Για μένα, το έργο αυτό στέκεται ξεκάθαρα με τη σωστή πλευρά της Ιστορίας. Και η σωστή πλευρά της Ιστορίας είναι πάντοτε εκείνη που υπερασπίζεται την ανθρώπινη ζωή, την αξιοπρέπεια και την ελευθερία απέναντι στη βία, την κατοχή, τον αποκλεισμό και την απανθρωποποίηση.

Ζούμε σε μια εποχή όπου η ισχύς επιχειρεί συχνά να ορίσει τι είναι αλήθεια, τι είναι δικαιοσύνη και ποια ζωή αξίζει να πενθηθεί. Ακριβώς γι’ αυτό θεωρώ εξαιρετικά γενναίο το γεγονός ότι ένας Ισραηλινός καλλιτέχνης όπως ο Ούντι επιλέγει να σταθεί δημόσια απέναντι σε πολιτικές που ο ίδιος θεωρεί άδικες και καταστροφικές, ακόμη κι όταν γνωρίζει ότι αυτό θα του κοστίσει.

Γνωρίζω ότι μια τέτοια παράσταση μπορεί να προκαλέσει αντιδράσεις. Ωστόσο, πιστεύω ότι η τέχνη δεν υπάρχει για να μας κάνει αρεστούς. Υπάρχει για να υπερασπίζεται την αλήθεια της ανθρώπινης εμπειρίας και να μας υπενθυμίζει ότι, πίσω από κάθε γεωπολιτική σύγκρουση, υπάρχουν άνθρωποι που υποφέρουν.

Για μένα, το σημαντικότερο διακύβευμα είναι πάντοτε ο άνθρωπος. Γιατί τελικά, σε κάθε πόλεμο, σε κάθε σύγκρουση, σε κάθε πράξη εξουσίας, εκείνος που πληρώνει πρώτος και βαρύτερα είναι πάντοτε ο άνθρωπος.

Τι σημαίνει για εσάς πολιτική τέχνη αλλά και για τη γενιά σας;

Για μένα, η πολιτική τέχνη δεν είναι η τέχνη που παρατηρεί τον κόσμο από ασφαλή απόσταση. Είναι η τέχνη που παίρνει θέση.

Η γενιά μου μεγάλωσε μέσα σε διαδοχικές κρίσεις·οικονομικές, κοινωνικές, οικολογικές, γεωπολιτικές. Και νομίζω ότι αυτό μας έχει οδηγήσει συχνά είτε στη μαζοποίηση είτε στην παραίτηση: από τη μία, στην άκριτη αποδοχή όσων η εξουσία παρουσιάζει ως αυτονόητα, και από την άλλη, σε μια βαθιά αίσθηση κόπωσης και απάθειας. Όμως η κόπωση δεν πρέπει να μετατραπεί σε πολιτική ουδετερότητα.

Υπάρχουν ιστορικές στιγμές όπου η ουδετερότητα δεν είναι ουδετερότητα αλλά συνενοχή. Και πιστεύω ότι σήμερα βρισκόμαστε μπροστά σε μια τέτοια στιγμή.

Από την Αντιγόνη μέχρι το σύγχρονο πολιτικό θέατρο, η τέχνη οφείλει να αντιστέκεται όταν η εξουσία μετατρέπεται σε μηχανισμό βίας, αποκλεισμού και απανθρωποποίησης. Οφείλει να καταγγέλλει συγκεκριμένες πολιτικές, συγκεκριμένες κρατικές πρακτικές και συγκεκριμένες μορφές καταπίεσης.

Σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα και πιο σκληρός, με μεγαλύτερες ταξικές ανισότητες, φόβο και αυταρχισμό, το θέατρο πρέπει να παραμείνει ένας χώρος ελευθερίας, αντίστασης και αφύπνισης.

Αν μια παράσταση καταφέρει, έστω και σε έναν θεατή κάθε βράδυ, να δημιουργήσει μια μικρή ρωγμή, να τον κάνει να ξανασκεφτεί τη θέση του στον κόσμο ή ακόμη και να αναλάβει δράση, τότε έχει ήδη επιτελέσει έναν βαθιά πολιτικό ρόλο.

Τι άλλα κάνετε αυτό τον καιρό και ποια είναι τα σχέδια σας για το μέλλον;

Αυτό το διάστημα ολοκληρώνεται η σειρά Το Σπίτι Δίπλα στο Ποτάμι στον Alpha, ενώ παράλληλα συνεχίζουμε το ταξίδι του Γλάρου του Τσέχωφ.

Πέρα όμως από τα επιμέρους πρότζεκτ, νιώθω ότι για πρώτη φορά η επαγγελματική μου ζωή συναντά τόσο βαθιά την ψυχική και υπαρξιακή μου κατάσταση. Και αυτό είναι πολύ συγκινητικό αλλά και πολύ απαιτητικό.

Δεν με ενδιαφέρει να ακολουθήσω μια καριέρα με τη συμβατική έννοια. Με ενδιαφέρει να συνεχίσω να αναζητώ έργα που με μετακινούν υπαρξιακά, έργα που δεν μου επιτρέπουν να παραμένω ο ίδιος άνθρωπος μετά το τέλος της πρόβας ή της παράστασης. Αν η τέχνη δεν μας αλλάζει, δύσκολα μπορεί να αλλάξει και τον κόσμο.

Αν κάτι ονειρεύομαι για το μέλλον, είναι να συνεχίσω να συμμετέχω σε τέτοιες πράξεις. Γιατί για μένα πρόκειται για πράξεις και όχι απλώς για παραστάσεις. Πράξεις καλλιτεχνικές, πολιτικές και βαθιά ανθρώπινες. Και, ειλικρινά, δεν είμαι βέβαιος ότι υπάρχει πραγματικός διαχωρισμός ανάμεσα σε αυτές.

Ίσως τελικά αυτό να σημαίνει αντίσταση: να επιμένεις να δημιουργείς, να συναντάς τον Άλλον και να υπερασπίζεσαι τη δυνατότητα ενός δικαιότερου κόσμου, ακόμη και όταν όλα μοιάζουν να κινούνται προς την αντίθετη κατεύθυνση.

Το έργο και οι συντελεστές

Ο διεθνώς αναγνωρισμένος σκηνοθέτης, συγγραφέας και καλλιτέχνης Ούντι Αλόνι, ένας Εβραίος που ζει αυτοεξόριστος, παρουσιάζει την κινηματογραφική περφόρμανς A Radical Jew: A Self-Portrait of a Remnant.

Πλαισιωμένος από μια ξεχωριστή ομάδα καλλιτεχνών και ακτιβιστών, ο Αλόνι συναντά επί σκηνής πρόσωπα που συμμετέχουν σε μια πράξη πολιτικής και καλλιτεχνικής αλληλεγγύης.

Οι δύο παραστάσεις θα πραγματοποιηθούν στις 27 και 29 Ιουνίου, στις 21:00, στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος, στo πλαίσιo του Φεστιβάλ Αθηνών – Επιδαύρου.

Στην περφόρμανς συμμετέχουν, σε επιλεγμένες εμφανίσεις, ο βραβευμένος Γερμανός ηθοποιός Σεμπάστιαν Κοχ, ο πρωτοπόρος της παλαιστινιακής χιπ χοπ σκηνής Τάμερ Ναφάρ, ο διασώστης και υπερασπιστής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων Ιάσονας Αποστολόπουλος, η τραγουδοποιός και στιχουργός Φωτεινή Λαμπρίδη και ο Σάββας Μιχαήλ, «ο τελευταίος Εβραίος της Αθήνας».

Στους συντελεστές της παράστασης περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, ο Γιάννης Σακαρίδης στο βίντεο και το μοντάζ, και ο Δημήτρης Κασιμάτης στον σχεδιασμό φωτισμών.

Πρόκειται για ένα μοναδικό γεγονός που υφαίνει εικόνες από την προσωπική και τη συλλογική μνήμη, αναζητώντας τα ίχνη ενός διαφορετικού κόσμου που παραμένει εφικτός.

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ

Σενάριο – Σκηνοθεσία

Udi Aloni

Επί σκηνής

Udi Aloni, Δημήτρης Τσίκλης

Ειδικές συμμετοχές

Sebastian Koch

Tamer Nafar

Ιάσονας Αποστολόπουλος

Φωτεινή Λαμπρίδη

Σάββας Μιχαήλ

Σχεδιασμός φωτισμών

Δημήτρης Κασιμάτης

Video / Μοντάζ

Γιάννης Σακαρίδης

Βοηθός σκηνοθέτη – Απόδοση στα ελληνικά

Φωτεινή Νάκου

Βοηθοί παραγωγής

Κατερίνα Παπαδιδασκάλου, Εύα Χαρίτου

Παραγωγοί

Τάσος Κορωνάκης, Μαρίνα Δανέζη

Παραγωγή

Laika Productions

Φωτογράφος Μάρκος Τσίκλης