Ανακοίνωση με την οποία ζητά να σταματήσει στην Ελλάδα η συστηματική στοχοποίηση οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών που δραστηριοποιούνται στο προσφυγικό και μεταναστευτικό πεδίο εξέδωσε η Διεθνής Ομοσπονδία Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (FIDH).

Επισημαίνει ότι ασκούνται πιέσεις και επιβάλλονται περιορισμοί στη δράση οργανώσεων που υπερασπίζονται τα δικαιώματα των προσφύγων και μεταναστών στην Ελλάδα, ενώ καλεί τις ελληνικές αρχές να τερματίσουν τις πρακτικές που υπονομεύουν τη δράση των οργανώσεων και να διασφαλίσουν ότι δεν θα υφίστανται δυσμενείς συνέπειες για τη δράση τους.

Στην ανακοίνωση υπογραμμίζεται ότι η στοχοποίηση οργανώσεων δεν αποτελεί μεμονωμένο φαινόμενο, αλλά εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο περιορισμών και πιέσεων κατά της κοινωνίας των πολιτών.

Διαβάστε επίσης: Θάνος Πλεύρης / Νιώθει ανεξέλεγκτος στην τοποθεσία «Μαξίμου»

Αναλυτικά η ανακοίνωση

Οι ελληνικές αρχές απειλούν να διαγράψουν ΜΚΟ από το επίσημο μητρώο του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, με τρόπους που υπονομεύουν τις επιχειρησιακές δυνατότητες των οργανώσεων που αμφισβητούν νόμιμα τις μεταναστευτικές πολιτικές της κυβέρνησης μέσω νομικών διαύλων, όπως η παροχή βοήθειας σε μετανάστες και αιτούντες άσυλο.

Το μητρώο ΜΚΟ, που δημιουργήθηκε το 2020 με τον νόμο 4686/2020, είναι υποχρεωτικό για όλες τις οργανώσεις που δραστηριοποιούνται σε Κέντρα Υποδοχής και Ταυτοποίησης (Κ.Υ.Τ.). Ωστόσο, το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου έχει τη διακριτική ευχέρεια να διαγράψει ΜΚΟ από το μητρώο, βάσει ασαφών και πολιτικά υποκινούμενων κριτηρίων. Αν και η διαγραφή από το μητρώο του Υπουργείου δεν συνεπάγεται τη διάλυση μιας ΜΚΟ, της στερεί την πρόσβαση σε εγκαταστάσεις που στεγάζουν μετανάστες.

Δεδομένου ότι μόνο οι εγγεγραμμένες οργανώσεις – επί του παρόντος περίπου 110 – έχουν πρόσβαση σε αυτές τις εγκαταστάσεις, οι ΜΚΟ που διαγράφονται απομονώνονται, με αποτέλεσμα να περιορίζεται δραστικά η ικανότητά τους να λειτουργούν.

Διάφορες μη κυβερνητικές οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα του ασύλου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ελλάδα έχουν αμφισβητήσει επανειλημμένα τις παράνομες κυβερνητικές πολιτικές μέσω νόμιμων δικαστικών διαδικασιών. Οι ενέργειές τους περιλάμβαναν την ανατροπή της Κοινής Υπουργικής Απόφασης που χαρακτήριζε την Τουρκία ως «ασφαλή τρίτη χώρα» για τους αιτούντες άσυλο, καθώς και την υποστήριξη των θυμάτων των παράνομων πρακτικών απώθησης των ελληνικών αρχών ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένης της ιστορικής υπόθεσης A.R.E. κατά Ελλάδας. Η υπόθεση αυτή οδήγησε στην πρώτη καταδίκη της Ελλάδας για «συστηματικές επαναπροώθησεις αιτούντων άσυλο» τον Ιανουάριο του 2025, με το Δικαστήριο να διαπιστώνει ότι οι ελληνικές αρχές προβαίνουν σε εκτεταμένες επαναπροωθήσεις που παραβιάζουν τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα.

Στις αρχές Ιουλίου 2025, μη κυβερνητικές οργανώσεις στην Ελλάδα αντιτάχθηκαν περαιτέρω στην εθνική στρατηγική διαχείρισης της μετανάστευσης και εκπροσώπησαν αιτούντες άσυλο που αποκλείστηκαν από τη διαδικασία ασύλου και υποβλήθηκαν σε παράνομη κράτηση και επακόλουθες διαδικασίες απέλασης ενώπιον του Διοικητικού Δικαστηρίου της Αθήνας, ζητώντας την ακύρωση των διοικητικών αποφάσεων που εκδόθηκαν μετά τις πρόσφατες έκτακτες τροποποιήσεις με στόχο την αντιμετώπιση της μεταναστευτικής πίεσης στην Κρήτη.

Αυτές οι προσφυγές των ΜΚΟ ερμηνεύτηκαν από την κυβέρνηση ως «όχι απλώς κριτική, αλλά ως μηχανισμός αμφισβήτησης των βασικών πυλώνων της εθνικής μεταναστευτικής πολιτικής».

Οι ελληνικές αρχές έχουν αναπτύξει μια εξαιρετικά εχθρική ρητορική έναντι αυτών των οργανώσεων, χαρακτηρίζοντας τις οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων ως «πολιτικούς αντιπάλους» που «θέτουν σε κίνδυνο την κυριαρχία του κράτους», η οποία ενισχύεται από δυσφημιστικά άρθρα στον Τύπο που επαναλαμβάνουν αυτή τη ρητορική.

Ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, ειδικότερα, κατηγορεί ορισμένες ΜΚΟ ότι κρύβονται πίσω από την ετικέτα της «ανθρωπιστικής δράσης» για να αναλάβουν το ρόλο των πολιτικών αντιπάλων, αμφισβητώντας και προσπαθώντας να ανατρέψουν θεμελιώδεις εθνικές πολιτικές επιλογές στα δικαστήρια.

Το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου ανακοίνωσε επίσης ότι θα ξεκινήσει ελέγχους διαχείρισης για να εξασφαλίσει πλήρη οικονομική διαφάνεια των δικαιωμάτων των μεταναστών και των ΜΚΟ που παρέχουν υποστήριξη σε θέματα ασύλου. Ανακοινώνονται έκτακτοι έλεγχοι για τις ΜΚΟ που είναι εγγεγραμμένες στο Υπουργείο και συμμετέχουν στα προγράμματά του, προκειμένου να επαληθευτεί ότι τα κονδύλια που λαμβάνουν χρησιμοποιούνται για τους προβλεπόμενους σκοπούς.

Αν και το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου παρουσιάζει τον νέο διοικητικό έλεγχο ως ένα βήμα προς την οικονομική διαφάνεια, η πρωτοβουλία αυτή εγείρει ανησυχίες ότι λειτουργεί περισσότερο ως μηχανισμός που χρησιμοποιεί καταχρηστικά τις διοικητικές διαδικασίες ως μέσο φίμωσης. Αυτές οι απειλές απόσυρσης της δημόσιας χρηματοδότησης συμβάλλουν στη γενίκευση ενός εχθρικού λόγου κατά των ΜΚΟ που προασπίζουν τα δικαιώματα των μεταναστών στη χώρα.

Αντίθετα, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι οι δικαστικές προσφυγές που ασκούν οι ΜΚΟ δεν αποτελούν πράξη αντιπαράθεσης, αλλά χρήση νομικών και νόμιμων μηχανισμών για την προάσπιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Οι ενέργειες αυτές, αντί να αποδυναμώνουν το κράτος, εντάσσονται στο ευρύτερο πλαίσιο της άσκησης της ελευθερίας του συνεταιρίζεσθαι και συμβάλλουν στη διατήρηση του πολιτικού χώρου και του κράτους δικαίου.

Το Παρατηρητήριο εκφράζει βαθιά ανησυχία για την πιθανή διαγραφή των ΜΚΟ που εργάζονται με μετανάστες και αιτούντες άσυλο από το επίσημο μητρώο του Υπουργείου. Καλεί την ελληνική κυβέρνηση να αποσύρει τις φερόμενες κατηγορίες που χαρακτηρίζουν τις ΜΚΟ ως «πολιτικούς αντιπάλους» ή ισχυρίζονται «κατάχρηση κεφαλαίων» με ασαφείς ή πολιτικά υποκινούμενους λόγους, και να εγγυηθεί ότι οποιαδήποτε οικονομική εποπτεία θα διεξάγεται σύμφωνα με τα καθιερωμένα πρότυπα δημόσιου ελέγχου και όχι ως μέσο αντίποινα κατά του έργου των ΜΚΟ στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Η εκστρατεία της Ελλάδας κατά των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών που δραστηριοποιούνται στον τομέα της μετανάστευσης παραβιάζει τα διεθνή και ευρωπαϊκά νομικά πρότυπα. Οι διακριτικές και επαχθείς απαιτήσεις εγγραφής και οι απειλές διαγραφής δημιουργούν ένα αποτρεπτικό αποτέλεσμα που περιορίζει την ικανότητα των ΜΚΟ να παρέχουν κρίσιμη βοήθεια στους αιτούντες άσυλο και τους μετανάστες.

Το Παρατηρητήριο υπενθυμίζει ότι αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν υιοθετήσει παρόμοια μέτρα για να αποδυναμώσουν το ρόλο και να παρεμποδίσουν το έργο των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, γεγονός που τελικά υπονομεύει τον ουσιαστικό τους ρόλο σε μια δημοκρατική κοινωνία. Ορισμένες ανησυχητικές εξελίξεις παρατηρούνται επίσης σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, με απειλές κατά περιβαλλοντικών ΜΚΟ που επωφελούνται από το πρόγραμμα LIFE.

Η συστηματική στοχοποίηση ΜΚΟ που υπερασπίζονται τα δικαιώματα των μεταναστών μέσω ασαφών ισχυρισμών, πολιτικά υποκινούμενων κατηγοριών και επαχθών οικονομικών ελέγχων παραβιάζει το δικαίωμα στην ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι και περιορίζει σοβαρά την ικανότητα της κοινωνίας των πολιτών να παρέχει ζωτική βοήθεια στους μετανάστες και τους αιτούντες άσυλο, απομονώνοντας τις ΜΚΟ από την απαραίτητη πρόσβαση και τους απαραίτητους πόρους.

Το Παρατηρητήριο καλεί επειγόντως την ελληνική κυβέρνηση να σταματήσει αμέσως τα νομοθετικά και διοικητικά μέτρα που αποσκοπούν στην διαγραφή των ΜΚΟ από το επίσημο μητρώο του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου και να σταματήσει να χρησιμοποιεί το μητρώο των ΜΚΟ ως εργαλείο για πολιτικά υποκινούμενους περιορισμούς και εκφοβισμό των οργανώσεων που υπερασπίζονται τα δικαιώματα των μεταναστών και των αιτούντων άσυλο.