Η προβολή του ντοκιμαντέρ «Απόδραση από τα Βούρλα» και η συζήτηση Γιώργου Μπαρτζώκα, Στέλιου Κούλογλου και του συγγραφέα Γιώργου Τσιρίδη που ακολούθησε, προκάλεσε το έντονο ενδιαφέρον της κοινής γνώμης για αυτό το μοναδικό περιστατικό της σύγχρονης ιστορίας.

Πέρα από τις διηγήσεις που περιλαμβάνονται στα 55 λεπτά του ντοκιμαντέρ, στο αρχείο του Tvxs υπάρχει ένα ανεξάντλητο αρχειακό υλικό από τις διηγήσεις των δραπετών στην κάμερα του Ρεπορτάζ Χωρίς Σύνορα.. Αυτά τα ανέκδοτα ντοκουμέντα θα δημοσιεύσει σε συνέχειες το Tvxs.

• Διαβάστε: Γιώργος Μπαρτζώκας – Στέλιος Κούλογλου / Συζήτηση με αφορμή την απόδραση από τα Βούρλα

Eπεισόδιο 1: Πώς οδηγηθήκαμε στα Βούρλα

Λεωνίδας Τζεφρώνης: Ήμουν παράνομος και με πιάσανε, και μάλιστα με πιάσανε σε μία περίοδο που είχε έρθει από το εξωτερικό ο Φλωράκης ο Χαρίλαος και είχε παραλάβει αυτός τη δουλειά όλη. Εγώ ετοιμαζόμουν να φύγω, αλλά καμιά 10-15 ημέρες πριν με πιάσανε.

Στη Ασφάλεια καθίσαμε κάποιους μήνες είχε έρθει ο ανακριτής και μας έκανε μία ανάκριση για να μας πάνε για τη σφαγή.

Στην αρχή με είχανε πάει στην Αλικαρνασσό στην Κρήτη και με είχανε και στην απομόνωση, ένα κελί ολομόναχος εκεί μέσα, διαμαρτυρήθηκα για τις συνθήκες. Και με φέρανε στην Αθήνα γιατί είχα μία παλιά δίκη, παλιότερη από αυτή της παρανομίας, και σε αυτούς όλους που περνάγανε τέτοιες δίκες τους πηγαίνανε στα Βούρλα.

Και εκεί βρήκα όλη την ομάδα των Βούρλων, και μόλις μπήκα κιόλας στα Βούρλα έρχεται ο Σάββας ο Καρράς, με πιάνει αμέσως και λέει, ξέρεις ετοιμάζομε για απόδραση.

Ανδρέας Μπαρτζώκας: Εμείς είμαστε στελέχη του παράνομου μηχανισμού του ΚΚΕ τότε και ρίχναμε προκηρύξεις, οργανώναμε συνδικαλιστικές δράση και τα λοιπά.

Στις τριάντα Απριλίου του 1954 έγιναν συλλήψεις κάπου εκατό στελεχών σε όλη την Ελλάδα. Αθήνα, Καστοριά, Θεσσαλία. Στο τέλος μας παρέπεμψαν για παράβαση του αναγκαστικού νόμου 375 περί κατασκοπείας.

Εμεινα στην απομόνωση στην Ασφάλεια για τον εαυτό μου τώρα, δυο μήνες, ήρθε ο εισηγητής στο στρατοδικείο, απήγγειλε την κατηγορία και μετά τις ανακρίσεις μας πήγαν στις φυλακές των Βούρλων.

Ηταν φυλακές μεταγωγών. Δηλαδή έρχονταν από διάφορες φυλακές της χώρας, από την Κέρκυρα, για να περάσουν από δίκες εδώ στην Αθήνα ή να περάσουν από γιατρούς ή για να πάνε σε άλλες φυλακές. Λοιπόν περνούσαν από εκεί.

Μας πιάσανε 30 Απριλίου του 54. Έφτασα εκεί 1η Ιουλίου.

Περικλής Ροδάκης: Με κατηγορούσαν για παράβαση του 375, για κατασκοπεία.. Εγώ ήμουν φυλακή. Βγήκα από την φυλακή με πήγανε κατευθείαν στο Μακρονήσι. Μετά το Μακρονήσι γύρισα στην Αθήνα στις 2 του Δεκέμβρη του 1953. Γύρισα εδώ από το Μακρονήσι. Έμεινα εδώ, δούλευα, στην αρχή πήγα στον δρόμο και δούλεψα εργάτης στο Λυκαβηττό που φτιάχνανε τότε και μετά πήγα στα βιβλία.

Είχα κάνει την μετάφραση τότε «Ένα το κύμα» του Έρεμπουργκ. Εχει έρθει στην Ελλάδα ο Τζεφρώνης και αυτοί, έχω συνδεθεί με την παράνομη οργάνωση του ΚΚΕ και με πιάνουν για ότι ήμουν κατάσκοπος.

Ο νόμος 375 περί κατασκοπείας είναι του Μεταξά τον οποίο δεν χρησιμοποίησε ο Μεταξάς παρότι τον έφτιαξε, γιατί τότε πριν από τον πόλεμο τον Ελληνοϊταλικό είχαν πλακώσει Ιταλοί και Γερμανοί και αλωνίζανε.

Είναι ένας νόμος ο οποίος προβλέπει μόνο θάνατο. Ο νόμος αυτός χρησιμοποιήθηκε σε μερικές περιπτώσεις στο στρατό, για στρατιωτικές περιπτώσεις.

Οταν πιάσανε τον Μπελογιάννη πιανόμαστε εμείς, περίπου τριακόσιοι. Είμαστε οργανωμένοι τριακόσιοι, Αθήνα, Πειραιά, Θεσσαλονίκη, Λάρισα, Βόλο, Πάτρα.

Λοιπόν με βάση τον νόμο αυτόν, οι Αμερικάνοι απαιτούσαν να γίνουν εκτελέσεις. Δεν μπορούσαν να εκτελέσουν τον Μπελογιάννη με τον νόμο τον 509 (για την ανατροπή καθεστώτος-ΣΣ) γιατί πια είχε σταματήσει ο εμφύλιος πόλεμος και είχαν δηλώσει, στον ΟΗΕ το 49, ότι σταματάνε οι εκτελέσεις με τον 509 με τα έκτακτα μέτρα αλλά και με τα κακουργιοδικεία που είχαμε δικαστεί εμείς.

Επαναφέρουν τον 375 και δικάσανε τον Μπελογιάννη σε θάνατο όπως και τους συντρόφους του και τον Πλουμπίδη.

Με κατεβάζουν κάτω για ανάκριση και μετά τα βασανιστήρια με πάνε για τα Βούρλα. Ήταν μια ακτίνα χωριστή πολιτικών κρατούμενων, εκατόν τριάντα δύο άτομα.

Στην φυλακή λοιπόν υπήρξε μια ομάδα συμβίωσης. Στην ομάδα αυτή ήσαν όσοι δεν είχαν κάνει δήλωση ή όσοι είχαν ανακαλέσει δήλωση. Δηλαδή υπήρχαν και άλλοι άνθρωποι που είχαν κάνει δήλωση, τους είχαν στην τρίτη ακτίνα.

Είχαν φέρει τον Δάλα μέσα, ήταν αναπληρωματικός της Κεντρικής Επιτροπής. Ο Δάλας θέτει ζήτημα να τα πάρουμε τα παιδιά αυτά μαζί μας. Ήταν μια αλλαγή. Όπως ο Δάλας πήρε την απόφαση για να κάνει δραπέτευση ενώ του ΚΚΕ έλεγε όχι δεν θα γίνεται δραπέτευση.

Εγώ είμαι στο έξη κελί από την αρχή. Με πήγαν μέσα, ήσαν μέσα ο Γκολέμας, ο Παρασκευάς και δεν θυμάμαι και τα ονόματα τώρα. Ήσαν τέσσερις και εγώ πέντε.

Κώστας Λιναρδάτος: Πριν βρεθώ στα Βούρλα πιάστηκα χαράματα τις 18 Ιουνίου, η γυναίκα μου ήταν από τις 8 Ιουνίου στην πολυκλινική για εγχείρηση καρδιάς και ετοιμαζόμουν εκείνο το πρωί να πάω.

Και είχα μαζί μου και τα χρήματα για να δώσω την πρώτη δόση για τη θεραπεία, τα οποία τα είχα δανειστεί τα χρήματα από τον Γιάννη τον Ευαγγελίδη συγκεκριμένα που ήταν κουμπάρος μου και ήταν ένας υπέροχος άνθρωπος.

Με πήγαν στην Γενική Ασφάλεια, με κράτησαν σε ένα δωμάτιο και στις οχτώ οι αστυφύλακες που με φρουρούσαν μου λένε πάμε. Πάμε στον κύριο Διευθυντή. Άνοιξε μια πόρτα, πήγαμε και βλέπω τον κύριο Διευθυντή που δεν ήταν άλλος από ένα συμφοιτητή μου παλιό ο οποίος στο Πανεπιστήμιο, στα χρόνια της Μεταξικής Δικτατορίας ήταν με το όνομα Αναγνωστόπουλος.

Ο κύριος Αναγνωστόπουλος και ο οποίος μου λέει πολλές φορές επειδή δεν είχα μπει στην ΕΟΝ του Μεταξά, επειδή είμαστε μια αντιδικτατορική ομάδα στο πανεπιστήμιο στην οποία ήταν και ο Γιώργος ο Μυλωνάς και άλλοι με πλησίαζε πολλές φορές.

Μια μέρα μάλιστα ήρθε και κάθισε κοντά μου και μου λέει μπορώ να δω, είχε μιλήσει ο Τριανταφυλόπουλος ο καθηγητής ο οποίος ήταν δημοκρατικός και είχε μιλήσει πολύ καλά και αυτός ήρθε να δει τι έχω σημειώσει. Εμείς ξέραμε ότι ο Αναγνωστόπουλος είναι άνθρωπος της Ασφάλειας αλλά δεν ξέραμε ακριβώς ποιος ήταν και τι κάνει.

Ήταν άνθρωπος του Μανιαδάκη. Λοιπόν βλέπω τον κύριο Αναγνωστόπουλο. Και του λέω ο κύριος Αναγνωστόπουλος; Αυτός μου απαντάει και μου λέει Κώστα τότε Αναγνωστόπουλος, τώρα Διευθυντής Καραχάλιος.

Σε ένα δωμάτιο άδειο. Κάθισα εγώ στην μια καρέκλα και αυτός στην άλλη και μπήκε κατευθείαν στο ψητό. Ξέρουμε ποιος είσαι, ήσουνα Γραμματέας ΑΧΤΙΔΑΣ.

Με είχαν πάρει από την ΑΥΓΗ όπου δούλευα στην νόμιμη δουλειά και με είχαν στείλει στην ΕΒΔΟΜΗ ΑΧΤΙΔΑ, στην παράνομη δουλειά για να συμμαζέψω εκεί την κατάσταση.

Λέω δεν ξέρω τι μου λέτε και τα λοιπά. Από εκεί με έστειλε στην απομόνωση όπου έμεινα σε ένα κελί είκοσι πέντε ημέρες και με φώναξαν για ανάκριση και ήταν πάλι αυτός.

Μάλιστα μου είχε φερθεί λίγο σκληρά στην ανάκριση ο πρώην συμφοιτητής μου. Έμεινα στην απομόνωση μέχρι τον Σεπτέμβρη. Πιάστηκα 18 Ιουνίου μέχρι τον Σεπτέμβρη. Απομόνωση. Αλλαξα δυο, τρία κελιά, ήταν 1,20 πλάτος, 2 μέτρα μάκρος, κάτι τσιμεντένια κελιά και από πάνω ήταν ταράτσα.

Ήταν ταράτσα που την πυρπολούσε ο ήλιος εκεί μέσα στο κέντρο, ήταν στην οδό Καποδιστρίου, τώρα την έχουν γκρεμίσει για να μην την βλέπει ο κόσμος, τότε περνούσε ο κόσμος και όσοι περνούσαν από εκεί με φόβο περνούσαν τα χρόνια εκείνα.

Στην απομόνωση με πήραν για ανάκριση, με πήρε δεύτερη φορά ο Καραχάλιος, με πήρε ο Ρακιτζής και μια φορά που είχε μπει ο Κροντήρης στο κελί μου μου έδωσε και το στίγμα της πολιτικής της βίας.

Δηλαδή μου είπε δεν μιλάς, κοίταξε να μιλήσεις γιατί έχουμε νόμους θηρία. Αυτό ήταν το στίγμα. Είχαν κρατήσει όλους τους νόμους του εμφυλίου πολέμου και με τους νόμους αυτούς δίκαζαν, καταδίκαζαν και εκτελούσαν.

Τέλος πάντων ήρθε, κόντευαν οι ημέρες που θα με έστελναν στην φυλακή και έκανε μια προσπάθεια ο Ρακιτζής.

Με κάλεσε, μάλιστα την πρώτη φορά που με κάλεσε μόλις με πήγανε στο γραφείο του άνοιξε το συρτάρι, έβγαλε ένα περίστροφο και το έστρεψε εναντίον μου και μου λέει έχω ένα Γραμματέα ΑΧΤΙΔΑΣ μπροστά μου.

Εγώ κατάλαβα ότι παίζει θέατρο δεν έδωσα σημασία. Ήταν ο Κροντήρης μέσα, του έκανε κάποιο νόημα, με κάθισε σε μια πολυθρόνα, με χτύπησε μάλιστα με το γόνατο δυο, τρεις φορές εκεί πέρα.

Την τελευταία φορά, μου είπε το εξής. Δεν μιλάς μου λέει. Σε έχουμε σχεδόν τέσσερις μήνες. Δεν μιλάς. Τι περιμένεις; Περιμένεις ότι θα σε σώσει η Ρωσία;

Η Ρωσία θα της ρίξει την ατομική βόμβα η Αμερική. Εκεί του λέω ότι δεν πρόκειται να την ρίξει την ατομική βόμβα γιατί ο κόσμος θέλει ειρήνη και αγωνίζεται για την ειρήνη. Μου λέει με αυτό το μυαλό να κοιμάσαι.

Και εσύ τώρα τελειώσαμε μαζί σου αφού δεν μιλάς, θα πας στους στρατοδίκες. Και θα πας να σαπίσεις μέσα στην φυλακή, δεν ξέρω τι άλλο θα γίνει.Από την παρτίδα σας μου λέει πολλά κεφάλια θα πέσουν. Άντε φύγε τώρα, κλείστε τον ξανά στην απομόνωση. Αυτά με .. από εκεί και ύστερα πήγα στην φυλακή.

Για τη γυναίκα μου, ρώτησα επανειλημμένα, έκανα φασαρία αλλά δεν ήξερα απολύτως τίποτα, τι έγινε, τι απέγινε, δεν ήξερα απολύτως τίποτα. Στείλανε κάποιο δικηγόρο εκεί οι δικοί μου λίγο πριν με διώξουν για την φυλακή.

Αυτός τα τυπικά μου είπε, τι με κατηγορούν και τα λοιπά.

Αλλά τώρα θυμήθηκα και θα ήθελα να πω και το εξής. Ότι τον Καραχάλιο τον ρώτησα στην δεύτερη ανάκριση όταν μου έκανε, τον ρώτησα και του είπα ότι δεν μου λες του λέω γιατί εμείς κάναμε πολιτική δουλειά, θέλαμε να συγκροτήσουμε τις δυνάμεις μας, τις δυνάμεις του ΚΚΕ. Εσείς γιατί μας χαρακτηρίζετε κατασκόπους;

Λέει μην με ρωτάς εμένα. Αυτά αλλού πιο ψηλά καθορίζονται αυτά τα πράγματα.