Αντιμέτωποι με ένα τεράσιο πρόβλημα βρίσκονται χιλιάδες μετανάστες από την Αλβανία που έζησαν και εργάστηκαν στην Ελλάδα επί δεκαετίες, καθώς η συμπλήρωση των απαιτούμενων ασφαλιστικών ετών δεν αρκεί για την καταβολή ολόκληρης της εθνικής σύνταξης. Το ισχύον πλαίσιο απαιτεί 40 χρόνια νόμιμης και μόνιμης διαμονής στη χώρα, πράγμα που είναι αδύνατο να πραγματωθεί για ανθρώπους που έφτασαν στην Ελλάδα τη δεκαετία του 1990.

Ads

Για μεγάλο διάστημα, οι αλβανοί μετανάστες αποτέλεσαν ένα αναπόσπαστο κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας, αλλά και ένα από τα πιο σκληρά εκμεταλλευόμενα κομμάτια εργαζομένων. Δούλεψαν στις αγροτικές καλλιέργειες, στις οικοδομές, στον καθαρισμό κατοικιών, στη φροντίδα ηλικιωμένων και σε δεκάδες άλλους κλάδους. Πολλοί από αυτούς έκαναν οικογένειες, μεγάλωσαν τα παιδιά τους στην Ελλάδα και πλέον διεκδικούν το δικαίωμα σε μία αξιοπρεπή σύνταξη.

Ads

Σήμερα, όμως, καθώς φτάνουν στην ηλικία συνταξιοδότησης, διαπιστώνουν ότι η πολυετής και σκληρή εργασία τους δεν αρκεί για να τους εξασφαλίσει αξιοπρεπή συνταξιοδοτικά δικαιώματα.

Ads

Σε ερωτήσεις που τέθηκαν αρκετές φορές στον Κυβερνητικό Εκπρόσωπο Παύλο Μαρινάκη, μετά από παρεμβάσεις του δημοσιογράφου Χρήστου Αβραμίδη, η κυβέρνηση όχι μόνο δεν έδωσε ουσιαστικές απαντήσεις, αλλά παρέπεμψε στο υπάρχον νομοθετικό πλαίσιο το οποίο είναι εντελώς ανεπαρκές.

Ads

Το TVXS επικοινώνησε με ανθρώπους που βιώνουν αυτή την κατάσταση και μας εξηγούν για ποιους λόγους οι αλβανοί μετανάστες λαμβάνουν συντάξεις πείνας που δεν φτάνουν για να καλύψουν ούτε τις βασικές τους ανάγκες.

«Ζω στην Ελλάδα από το 1992. Εκείνη την περίοδο οι μετανάστες που έφταναν δεν είχαν χαρτιά, ενώ αντιμετώπιζαν και μεγάλο ρατσισμό. Οι περισσότερες γυναίκες από την Αλβανία δούλευαν μέσα στα σπίτια, καθάριζαν, σιδέρωναν, φρόντιζαν ηλικιωμένους. Σέβομαι και αγαπώ τη χώρα αυτή, αλλά αυτή τη στιγμή στερούμαστε το δικαίωμα σε μία αξιοπρεπή σύνταξη», λέει στο Tvxs o Artur Qelemeni, ο οποίος είναι 62 ετών και έχει αγωνιστεί για τα δικαιώματα των μεταναστών στην Ελλάδα.

Η Πρωτοβουλία Αλβανών Μεταναστών και Αλληλέγγυων ιδρύθηκε στα τέλη του 2018 με αφορμή τη δολοφονία του εργάτη γης Πετρίτ Ζίφλε στην Κέρκυρα. Ο Φλόρι, ένας νέος άνθρωπος και μετανάστης δεύτερης γενιάς μιλάει στο TVXS για το πρόβλημα που έχει προκύψει με τις συντάξεις.

«Το θέμα αυτό είναι λίγο ύπουλο, γιατί είχε περάσει κάτω από το τραπέζι μέχρι τώρα. Δεν είχε γίνει πλήρως κατανοητό, παρά μόνο όταν άρχισαν να βγαίνουν οι γονείς μας στη σύνταξη. Ενώ περίμεναν να πάρουν αξιοπρεπείς συντάξεις μετά από τόσα χρόνια σκληρής δουλειάς, τα ποσά που τους δόθηκαν ήταν εξευτελιστικά. Αυτή τη στιγμή είναι υπερτυχερός όποιος καταφέρει να πάρει έστω και 600 ευρώ. Βρισκόμαστε αντιμέτωποι με ένα νέο κύμα κρατικού ρατσισμού και διακρίσεων», εξηγεί.

Το παράλογο νομοθετικό πλαίσιο

Η νομοθετική πρόβλεψη (4837/2016, νόμος Κατρούγκαλου) που θέτει ως προϋπόθεση τη συμπλήρωση 40 ετών νόμιμης και μόνιμης διαμονής στην Ελλάδα για την καταβολή ολόκληρου του ποσού της εθνικής σύνταξης, δημιούργησε νέους διαχωρισμούς και αποκλεισμούς εις βάρος των αλβανών μεταναστών. Για κάθε χρόνο που υπολείπεται από τα 40 έτη, το ποσό της εθνικής σύνταξης μειώνεται αναλογικά, με αποτέλεσμα οι περισσότεροι να λαμβάνουν συντάξεις πείνας, κατά μέσο όρο γύρω στα 300 -400 ευρώ.

Στην περιγραφή του Artur Qelemeni στο TVXS, επισημαίνονται δυσκολίες που συνάντησε τόσο ο ίδιος, όσο και άνθρωποι από το κοντινό του περιβάλλον, προκειμένου να μπορέσουν να βγουν στη σύνταξη. «Οι μετανάστες πρώτης γενιάς σε πολύ μεγάλο βαθμό άρχισαν να δουλεύουν με ένσημα από το 1998, όταν δόθηκαν και οι πρώτες άδειες διαμονής για εργασία. Άρα οι πρώτοι συνταξιούχοι θεμελίωσαν το δικαίωμα, έστω της μειωμένης σύνταξης, περίπου το 2015-2016. Οι δουλειές τους ήταν σε οικοδομικούς κλάδους και άλλες βαριές εργασίας, ενώ ο κόπος να μαζευτούν τα ένσημα όταν η αδήλωτη εργασία ήταν για αρκετά χρόνια ο κανόνας ήταν πολύ μεγάλος. Εμείς ζητάμε πλήρη κατάργηση της 40ετίας και για επαγγέλματα με βαρέα και ανθυγιεινά κατάργηση και της 20ετίας», τονίζει.

Ο Φλόρι επισημαίνει από την πλευρά του: «Υπάρχει ένας βασικός κόφτης που έχει να κάνει με την εθνική σύνταξη. Για να πάρει κάποιος το πλήρες ποσό απαιτούνται 40 χρόνια νόμιμης διαμονής και 20 χρόνια εργασίας με ασφάλιση. Επομένως, οι περισσότεροι μετανάστες παίρνουν μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό από την εθνική σύνταξη. Επιπλέον, μειωμένη βγαίνει και η ανταποδοτική σύνταξη. Αυτό το μέτρο αφορά όλους τους μετανάστες, απλώς οι Αλβανοί είναι η πολυπληθέστερη ομάδα και η πρώτη γενιά που προσπαθεί να βγει στη σύνταξη», τονίζει.

Από την κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας θεσπίστηκε ένα διαφορετικό καθεστώς μόνο για τους ομογενείς, με τον Νόμο 4915/2022 με τον οποίο προβλέπεται μεταβατική ρύθμιση που ξεκινάει από τα 30 χρόνια νόμιμης διαμονής. Η ρύθμιση ωστόσο δεν καλύπτει τους μετανάστες.

Η αντίφαση με τις πολιτικές νομιμοποίησης του παρελθόντος

Ένα μεγάλο μέρος των ανθρώπων αυτών έφτασε στη χώρα σε μια περίοδο κατά την οποία οι δυνατότητες νόμιμης παραμονής και εργασίας ήταν εξαιρετικά περιορισμένες. Οι πρώτες σημαντικές διαδικασίες νομιμοποίησης μεταναστών ξεκίνησαν μόλις το 1998.

Το κράτος απαιτεί επομένως από ανθρώπους να αποδείξουν 40 χρόνια νόμιμης διαμονής, ενώ δεν υπήρχαν καν οι αντίστοιχες θεσμικές δυνατότητες για να αποκτήσουν αυτό το καθεστώς.

Την ίδια στιγμή, ακόμη και μετά τη θέσπιση διαδικασιών νομιμοποίησης, πολλοί μετανάστες συνέχισαν να εργάζονται χωρίς να δηλώνονται κανονικά από τους εργοδότες τους, με αποτέλεσμα να στερούνται ασφαλιστικές εισφορές και ένσημα που θα έπρεπε να έχουν κατοχυρώσει.

Με άλλα λόγια, άνθρωποι που κατέθεσαν επί χρόνια την εργασία τους σε κρίσιμους τομείς, καλούνται να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες τόσο των περιορισμών που υπήρχαν, όσο και της ανασφάλιστης εργασίας για την οποία δεν είχαν οι ίδιοι την ευθύνη.

Η ταλαιπωρία με τις άδειες διαμονής

Ένα άλλο σημαντικό πρόβλημα είναι ότι το πλαίσιο στο μεταναστευτικό έχει αυστηροποιηθεί πολύ και πλέον οι άδειες διαμονής δίνονται για λίγα χρόνια και μάλιστα με μεγάλες καθυστερήσεις, ακόμη και σε ανθρώπους που ζουν και δουλεύουν στην Ελλάδα για δεκαετίες.

«Οι άνθρωποι αυτοί καταβάλλουν περίπου 150 ευρώ ετησίως, προκειμένου να εξασφαλίσουν την ανανέωση της άδειας διαμονής τους, ακόμη κι όταν έχουν ήδη συνταξιοδοτηθεί. Την ίδια στιγμή, βρίσκονται αντιμέτωποι με έναν διπλό αποκλεισμό: αφενός από το δικαίωμα σε μια αξιοπρεπή σύνταξη και αφετέρου από το δικαίωμα στην εργασία, καθώς οι συνταξιούχοι που διαθέτουν άδεια διαμονής δεν έχουν τη δυνατότητα να εργαστούν. Ανάλογη είναι η κατάσταση και για τα άτομα με αναπηρία. Διεκδικούμε η άδεια διαμονής για ανθρωπιστικούς λόγους να χορηγείται για όσο διάστημα διαρκεί η αναπηρία, με ταυτόχρονη διασφάλιση του δικαιώματος στην εργασία, χωρίς να τίθεται ως προϋπόθεση η συμπλήρωση 20 ετών εργασιακού βίου», επισημαίνει στο TVXS o Artur Qelemeni.

«Σε πολλές περιπτώσεις, μάλιστα, οι άδειες φτάνουν στα χέρια των δικαιούχων με τόσο μεγάλη καθυστέρηση, ώστε έχουν ήδη λήξει, αναγκάζοντάς τους να ξεκινήσουν εκ νέου τη διαδικασία για την έκδοση των καινούργιων. Όλα αυτά καθιστούν την κατάσταση ακόμη πιο δύσκολη, ιδίως με την εφαρμογή του νόμου Βορίδη. Παράλληλα, για να μπορεί κάποιος να λαμβάνει σύνταξη, πρέπει να διαμένει στην Ελλάδα. Αυτό σημαίνει ότι οι συγκεκριμένοι άνθρωποι δεν έχουν ουσιαστικά τη δυνατότητα ούτε να επιστρέψουν στην Αλβανία», προσθέτει από την πλευρά του ο Φλόρι ο οποίος κάνει λόγο για μία σκληρή πολιτική στο μεταναστευτικό.

«Η δεύτερη γενιά έχει πλέον αποκτήσει την ελληνική ιθαγένεια, αλλά η πρώτη γενιά παραμένει ουσιαστικά εκτός. Οι Αλβανοί μετανάστες υπολογίζονται περίπου σε 270.000 και πρόκειται, σύμφωνα με τα στοιχεία αυτά, για ανθρώπους της πρώτης γενιάς. Οι άδειες διαμονής αρχικά είχαν δεκαετή διάρκεια, στη συνέχεια περιορίστηκαν στην πενταετία, ενώ σήμερα τα κριτήρια για την ανανέωσή τους είναι ιδιαίτερα αυστηρά».

Τα αιτήματα για αλλαγή του συνταξιοδοτικού πλαισίου

Από την Πρωτοβουλία Αλβανών Μεταναστών και Αλληλέγγυων ζητείται η τροποποίηση της προϋπόθεσης των 40 ετών. Επιπλέον, προτείνεται η σύναψη διακρατικών συμφωνιών κοινωνικής ασφάλισης μεταξύ της Ελλάδας και των χωρών καταγωγής των μεταναστών. Μέσω αυτών των συμφωνιών, θα μπορούσε να προβλέπεται ο συνυπολογισμός του χρόνου εργασίας και ασφάλισης που έχει πραγματοποιηθεί σε κάθε χώρα, ώστε να αποφεύγονται απώλειες ασφαλιστικών δικαιωμάτων.

«Στην Αλβανία οι άνθρωποι ξεκινούσαν δουλειά από πολύ μικρή ηλικία, ειδικά με το καθεστώς Χότζα, επομένως κάποιοι λαμβάνουν και μία μικρή σύνταξη από εκεί (το πολύ 100 ευρώ). Το πρόβλημα είναι ότι όχι μόνο δεν υπάρχει συντονισμός μεταξύ των δύο κρατών, αλλά αυτό το ποσό αφαιρείται, πράγμα που κάνει την κατάσταση ακόμη πιο δύσκολη», εξηγεί ο Φλόρι.

«Δεν ξέρω αν σηκώσαμε την οικονομία της Ελλάδας, αλλά βοηθήσαμε»

Κλείνοντας τη συζήτηση o Artur Qelemeni, μιλάει για τη δική του εμπειρία στην Ελλάδα και τις σκέψεις του γύρω από την εργασία των μεταναστών και μεταναστριών. «Οι γυναίκες από την Αλβανία που εργάζονταν μέσα σε σπίτια δεν υπήρχε τρόπος να πάρουν ένσημα. Στα κέντρα υγείας, στα σπίτια, στα νοσοκομεία, αυτές οι γυναίκες καθάριζαν, φυλούσαν τους παππούδες, τις γιαγιάδες, ένσημα όμως δεν έχουν για την εργασία τους. Οι αγροτικές δουλειές επίσης δεν έδιναν ένσημα.  Δεν θέλω να ισχυριστώ ότι οι Αλβανοί σήκωσαν την οικονομία της Ελλάδος, βοήθησαν όμως, όπως στήριξαν και την Αλβανία με την εργασία τους. Η Ελλάδα μας δέχτηκε με τα καλά και τα κακά της, σε αρκετές περιπτώσεις κάποιοι άνθρωποι μας έβαλαν στα σπίτια τους και μας έδειξαν εμπιστοσύνη, και μάλιστα σε μία εποχή που οι τίτλοι των εφημερίδων απαιτούσαν να μας διώξουν με τις κλωτσιές και η αστυνομία μας αντιμετώπιζε με τον χειρότερο τρόπο».

Το πρόβλημα και τις μεγάλες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν στη συνταξιοδότηση κυρίως οι γυναίκες, επισημαίνει και ο Φλόρι.

«Οι άνδρες από ένα σημείο και μετά κατάφεραν να ασφαλιστούν, έστω και με λίγα ένσημα, έστω και με παραβιάσεις της εργατικής νομοθεσίας. Οι γυναίκες ωστόσο, που δούλευαν κυρίως σε σπίτια και στη φροντίδα των ηλκιωμένων δεν ασφαλίζονταν, επομένως δεν μπορούν να βγουν ούτε στη σύνταξη».

Στο τέλος, συζητάμε για τις πρόσφατες κινητοποιήσεις των νέων στην Αλβανία. «Οι άνθρωποι που διαδηλώνουν είναι η γενιά που έχει μεγαλώσει ουσιαστικά με τον Ράμα. Υπάρχει τεράστια διαφθορά και αδικία και αυτό το γνωρίζουν όλοι. Αυτό συνέπεσε με την άνοδο του κόστους ζωής και το τεράστιο ξέπλυμα στον κατασκευαστικό τομέα. Για αυτό και είδαμε όλη αυτή την κοινωνική έκρηξη», λέει.