Το αριστούργημα του Άλφρεντ Χίτσκοκ, «Ψυχώ», το οποίο συμπληρώνει 65 χρόνια ζωής αυτόν τον μήνα, ίσως να μην ήταν το ίδιο χωρίς την προσθήκη της ανατριχιαστικής μουσικής του Μπέρναρντ Χέρμαν. Η χρήση εγχόρδων («shrieking violins») δημιούργησε επιπλέον αίσθηση τρόμου και αγωνίας, αλλάζοντας για πάντα την κινηματογραφική μουσική.

Αξέχαστη παραμένει η μουσική στην περίφημη σκηνή του ντους, όπου η Τζάνετ Λι δέχεται ξαφνική επίθεση πίσω από την κουρτίνα από έναν δολοφόνο, ο οποίος αργότερα αποκαλύπτεται ότι είναι ο Νόρμαν Μπέιτς (Άντονι Πέρκινς), μεταμφιεσμένος στη νεκρή μητέρα του.

Η σκηνή κόβει την ανάσα ακόμη και τώρα, δεκαετίες έπειτα από την πρώτη προβολή της, αποδεικνύοντας πως ο Χίτσκοκ παραμείνει ένας κλασικός μετρ του τρόμου.

Οι «περιπέτειες» της ανεπιθύμητης ταινίας

Το πρότζεκτ φαινόταν «καταδικασμένο» από την αρχή, με τα στελέχη της Paramount (που είχαν αναλάβει την παραγωγή στις προηγούμενες πέντε ταινίες του Χίτσκοκ) να δείχνουν ελάχιστο ενδιαφέρον, να μην του επιτρέπουν να γυρίσει την ταινία στις εγκαταστάσεις της και να το διανέμουν μόνο αντί να το παράγουν οι ίδιοι. Όμως, παρά τον χαμηλό προϋπολογισμό, ο Χίτσκοκ απέδειξε ότι όλοι έκαναν λάθος, και γι’ αυτό μπορεί εν μέρει να ευχαριστεί τον Χέρμαν και την ικανότητά του να δημιουργεί συνθέσεις που ανέβαζαν τις σκηνές σε άπιαστα επίπεδα.

Πριν γράψει κινηματογραφική μουσική, ο Χέρμαν διάβαζε πάντα το μυθιστόρημα στο οποίο βασιζόταν μια ταινία και μελετούσε λογοτεχνία, ώστε η μουσική του να είναι πιο ταιριαστή. Κάθε νότα που πρόσθετε ο Χέρμαν είχε νόημα.

«Το “Ψυχώ” σίγουρα δεν ήταν κακή ταινία πριν μπει η μουσική, αλλά της έλειπε η ένταση», εξηγεί ο Στίβεν Σ. Σμιθ, συγγραφέας του βιβλίου «Χίτσκοκ και Χέρμαν: Η φιλία και οι κινηματογραφικές μουσικές που άλλαξαν τον κινηματογράφο». Ο Χέρμαν έδωσε στην ταινία ένα απαραίτητο «ηλεκτροσόκ», γράφοντας μουσική για ορχήστρα πενήντα εγχόρδων.

«Πριν από τη σκηνή του ντους, πολλά μουσικά θέματα είχαν καταθλιπτικό χαρακτήρα και δεν ήταν πολύ δυνατά», λέει ο Σμιθ. «Αλλά ξαφνικά, εκεί, αφαιρούνται τα “σιγαστήρια” από τα έγχορδα και ο ήχος γίνεται άγριος, σχεδόν ζωώδης. Αυτό δημιουργεί μια έξυπνη σύνδεση με τον Νόρμαν Μπέιτς, τον ταριχευτή πουλιών».

Η εκρηκτική σχέση των δύο καλλιτεχνών

Ο Χέρμαν ανάγκασε έναν αρχικά απρόθυμο Χίτσκοκ να «δει» τη σκηνή του ντους τόσο με μουσική, όσο και χωρίς τη μουσική του.

«Ω ναι, πρέπει να τη χρησιμοποιήσουμε!» παραδέχτηκε ο Χίτσκοκ. «Μα δεν είπατε ότι δεν θέλατε τη μουσική εδώ;» απάντησε ειρωνικά ο Χέρμαν, με τον σκηνοθέτη να σχολιάζει: «Παιδί μου, σωστή υπόδειξη τρόμου».

Είναι ένα περιστατικό που αντικατοπτρίζει τη θυελλώδη συνεργασία τους.

Η δημιουργική ένωση των δύο καλλιτεχνών παρήγαγε μουσικές που κάνουν τον θεατή να νιώθει ότι διεισδύει στον σκοτεινό εσωτερικό κόσμο των χαρακτήρων, ακόμη και στους πιο απελπισμένους εφιάλτες τους, όπως στο Vertigo.

Ποιος ήταν ο Χέρμαν

Φανατικός αναγνώστης από παιδί, ο Χέρμαν (ή “Benny”, όπως τον έλεγαν οι φίλοι του) περνούσε μεγάλο μέρος του χρόνου του συζητώντας για το αν η λογοτεχνία ή η μουσική είναι η μεγαλύτερη μορφή τέχνης. Τελικά επικράτησε η μουσική, και μέχρι τα 13 του κέρδιζε ήδη διαγωνισμούς κλασικής μουσικής.

Στο CBS συνεργάστηκε με τον Όρσον Γουέλς κερδίζοντας την εμπιστοσύνη του με τη ραδιοφωνική διασκευή του ο Πόλεμος των Κόσμων το 1938, η οποία ήταν τόσο ρεαλιστική που κάποιοι ακροατές πίστεψαν ότι επρόκειτο για πραγματική εισβολή εξωγήινων.

Στη συνέχεια, έγραψε τη μουσική της ταινίας Πολίτης Κέιν του 1941. Η εργασία σε εκατοντάδες ραδιοφωνικά έργα του έμαθε πώς να δημιουργεί συνθέσεις που γεννούν εικόνες και επίσης του δίδαξε τη δύναμη των παύσεων: χρησιμοποίησε τη σιωπή ως όργανο έντασης.

Η οικογένειά του ήταν Ρωσοεβραίοι που είχαν διαφύγει από την Ανατολική Ευρώπη για μια καλύτερη ζωή. Πιθανότατα είχαν αφήσει πίσω φίλους στην Ουκρανία, οι οποίοι αργότερα εκτοπίστηκαν ή σφαγιάστηκαν από τους ναζί.

• Mε πληροφορίες από το BBC