Την Παρασκευή 13 Νοεμβρίου 2026, σύμφωνα με μια επιστημονική πρόβλεψη που διατυπώθηκε πριν από 66 χρόνια, θα έρθει το τέλος του κόσμου.
Τουλάχιστον αυτό υποστήριζε ο Αυστριακός επιστήμονας Χάιντς φον Φέρστερ, μαζί με δύο συνεργάτες του, σε δημοσίευση στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό Science το 1960.
Η δική τους εκδοχή της Αποκάλυψης δεν περιλάμβανε πολέμους, μετεωρίτες ή φυσικές καταστροφές. Η απειλή ήταν ο υπερπληθυσμός.
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς τους, η εκθετική αύξηση του ανθρώπινου πληθυσμού θα οδηγούσε κάποτε σε έναν κυριολεκτικά άπειρο αριθμό ανθρώπων, όπως αναφέρει το theconversation.
Όπως έλεγε χαρακτηριστικά ο Φον Φέρστερ, οι απόγονοί του θα «συνθλίβονταν μέχρι θανάτου».
Η ημερομηνία δεν ήταν τυχαία. Ο επιστήμονας κατασκεύασε μια μαθηματική εξίσωση, προσαρμοσμένη στα πληθυσμιακά δεδομένα των προηγούμενων δύο χιλιετιών, η οποία κατέληγε με ακρίβεια στην 13η Νοεμβρίου 2026, ημέρα που θα ήταν τα 115α γενέθλιά του.
Πίσω από την εντυπωσιακή πρόβλεψη υπήρχε μια πραγματική ανησυχία: οι ρυθμοί πληθυσμιακής αύξησης δεν μπορούσαν να συνεχιστούν επ’ άπειρον.
Η συζήτηση, άλλωστε, είχε ξεκινήσει ήδη από τον 18ο αιώνα, με τον Τόμας Μάλθους και τη θεωρία του για τη σχέση πληθυσμού και διαθέσιμων πόρων. Το πρόβλημα ήταν οι λύσεις που προτάθηκαν.
Από τον φόβο του υπερπληθυσμού στις αναγκαστικές στειρώσεις
Το 1968, ο Αμερικανός βιολόγος Πολ Έρλιχ δημοσίευσε το βιβλίο The Population Bomb, προειδοποιώντας για μαζικούς λιμούς.
Το 1972, η έκθεση The Limits to Growth, βασισμένη σε υπολογιστικά μοντέλα, προέβλεπε συστημική κατάρρευση μέσα στις επόμενες δεκαετίες, εξαιτίας της εξάντλησης των φυσικών πόρων.
Οι προβλέψεις αυτές αποδείχθηκαν εξαιρετικά λανθασμένες. Ωστόσο, στο όνομα της αποτροπής της πληθυσμιακής έκρηξης εφαρμόστηκαν πολιτικές με σοβαρές ανθρώπινες συνέπειες.
Διεθνείς οργανισμοί συνέδεσαν ακόμη και την παροχή επισιτιστικής βοήθειας με την εφαρμογή προγραμμάτων αντισύλληψης.
Στη Νότια Ασία πραγματοποιήθηκαν προγράμματα αναγκαστικών στειρώσεων, ενώ στην Κίνα η πολιτική του ενός παιδιού διατηρήθηκε μέχρι το 2015.
Η πραγματικότητα σήμερα είναι σχεδόν αντίθετη από εκείνη που περιέγραφαν οι απαισιόδοξοι της δεκαετίας του ’60.
Ο αριθμός των παιδιών κάτω των 15 ετών παγκοσμίως κορυφώθηκε το 2021, ενώ πολλές χώρες αντιμετωπίζουν πλέον τη γήρανση του πληθυσμού και ενθαρρύνουν τις γεννήσεις.

Πέντε μαθήματα για τις σημερινές «προφητείες»
Η ιστορία αυτή δεν αποτελεί απλώς μια επιστημονική παραδοξότητα, αλλά μια προειδοποίηση για τον τρόπο με τον οποίο κατασκευάζονται και παρουσιάζονται οι προβλέψεις.
Με αφορμή μια πρόσφατη έκθεση της Επιτροπής του επιστημονικού περιοδικού The Lancet, η οποία καταγράφει 17 μεγάλες παγκόσμιες απειλές, δύο από τις οποίες –ο πυρηνικός πόλεμος και η κακόβουλη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης– χαρακτηρίζονται δυνητικά απειλές εξαφάνισης της ανθρωπότητας, διατυπώνει πέντε επισημάνσεις.
Πρώτον, η επιστήμη και η πολιτική διεκδίκηση δεν ταυτίζονται. Η επιστήμη οφείλει να ενημερώνει τον κόσμο στον δημόσιο διάλογο, ενώ η πολιτική επιχειρηματολογία επιδιώκει να τον «κερδίσει». Η επίκληση του χειρότερου δυνατού σεναρίου μπορεί να λειτουργήσει ως ρητορικό εργαλείο, όχι όμως ως απόδειξη.
Δεύτερον, η υπερβολή υπονομεύει την αξιοπιστία της επιστήμης. Όταν οι πολίτες αντιλαμβάνονται ότι οι επιστήμονες υπερβαίνουν τα διαθέσιμα δεδομένα, χάνουν την εμπιστοσύνη τους.
Τρίτον, τα μαθηματικά μοντέλα δεν είναι ουδέτερα. Ο τρόπος κατασκευής τους και οι παραδοχές που ενσωματώνουν επηρεάζουν καθοριστικά τα αποτελέσματα. Τέταρτον, η επίκληση της φράσης «ακολουθούμε την επιστήμη» δεν πρέπει να αποθαρρύνει την κριτική και τη δημόσια αμφισβήτηση.
Πέμπτον, η αγνόηση των δεδομένων που δεν εξυπηρετούν μια θεωρία οδηγεί τελικά στην κατάρρευσή της.
Οι υποστηρικτές της καταστροφής του κόσμου λόγω υπερπληθυσμού, δεν υπολόγισαν τη δημογραφική μετάβαση: όσο οι κοινωνίες γίνονται πλουσιότερες, υγιέστερες και περισσότερο μορφωμένες, τόσο μειώνονται οι γεννήσεις.
Η ανάπτυξη, αντίθετα με τις προβλέψεις τους, συνέβαλε στην επιβράδυνση της πληθυσμιακής αύξησης.
Η 13η Νοεμβρίου θα περάσει χωρίς να έρθει το τέλος του κόσμου. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν πραγματικές και σοβαρές παγκόσμιες απειλές.
Η κλιματική κρίση, οι πανδημίες, τα πυρηνικά όπλα και η ανεξέλεγκτη χρήση νέων τεχνολογιών απαιτούν επιστημονική εγρήγορση.
«Το ζητούμενο δεν είναι να υποτιμήσουμε τους κινδύνους, αλλά να διακρίνουμε την τεκμηριωμένη προειδοποίηση από την καταστροφολογία» καταλήγει ο αρθρογράφος του The Conversation.
Η επιστήμη χρειάζεται λιγότερη αλαζονεία και περισσότερη ταπεινότητα. Και η αμφισβήτηση των προβλέψεων δεν αποτελεί άρνηση της επιστήμης, αλλά αναγκαία προϋπόθεση για την εξέλιξή της.
Στην Ελλάδα τα ΜΜΕ που στηρίζουν τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές, χρημαδοτούνται από το ... κράτος. Tο tvxs.gr στηρίζεται στους αναγνώστες του και αποτελεί μια από τις ελάχιστες ανεξάρτητες φωνές στη χώρα. Mε μια συνδρομή, από 2.9 €/μήνα,ενισχύετε την αυτονομία του tvxs.gr και των δημοσιογραφικών του ερευνών. Συγχρόνως αποκτάτε πρόσβαση στα ντοκιμαντέρ και το περιεχόμενο του 24ores.gr.
Δες τα πακέτα συνδρομών >


