Είναι το δεύτερο πιο απομονωμένο νησί στη Γη, στην απεραντοσύνη του Ειρηνικού, στην ανατολική άκρη της Πολυνησίας, σε απόσταση έξι ωρών πτήσης από το Σαντιάγο της Χιλής, όπου ανήκει.

Ads

Με έκταση 164 τ.χ., έχει 7.750 κατοίκους (2017) από τους οποίους 45% είναι ιθαγενείς Ραπανούι, πρωτεύουσα τη Hanga Roa, όπου ζει 95% του πληθυσμού, και πανέμορφες θέες. Δεν έχει παρασυρθεί στη βίαιη τουριστική ή άλλη ανάπτυξη.

Ads

Είναι ένας γρίφος το Νησί του Πάσχα. Ξέρουμε πολύ λίγα για τα πολλά που του συνέβησαν. Παρά την ελλιπή γνώση, στην αρχή του αιώνα μας έγινε σύμβολο. Αρνητικό.

Ads

Ο βιολόγος Jarred Diamond το παρουσίασε ως υπόδειγμα οικοκτονίας, δηλαδή, οικολογικής αρχικά και ακολούθως κοινωνικής και πληθυσμιακής κατάρρευσης από τα μέσα, όχι από ξένους εισβολείς. Θεωρήθηκε ως η χειροπιαστή απόδειξη του τι περιμένει την ανθρωπότητα αν συνεχίσει να χρησιμοποιεί ανεξέλεγκτα τους φυσικούς της πόρους: λιμός, βία, κοινωνική κατάρρευση, αφανισμός.

Ads

Μοάι, προέλευση, εποικισμός 

Σήμα κατατεθέν του νησιού το πλήθος των μοναδικών μεγαλιθικών μνημείων του. Όρθια στέκουν λιγότερα από 100 αλλά έχουν ανακαλυφτεί γύρω στα 1000.

Είναι πέτρινα αγάλματα (Μoai) με υπερμεγέθεις κεφαλές, κορμό μέχρι την κοιλιά, συχνά σχεδιασμένο στην πλάτη, τοποθετημένα σε πέτρινη εξέδρα (Ahu), ένα μέχρι 15 μαζί.

Αναπαριστούν σημαντικούς προγόνους και γινόντουσαν λατρευτικές τελετές στις εξέδρες. Ένας θεόρατος Moai 20 μέτρων και 270 τόνων, ο μεγαλύτερος όλων, έμεινε ατελείωτος, εγκαταλειμμένος στο παλιό λατομείο του νησιού.

Τριγωνικό σαν μπούμεραγκ, με μέγιστο υψόμετρο 507 μέτρα, λίγο μεγαλύτερο της Μήλου, ηφαιστειακό, με πολύ οψιδιανό κι αυτό, το Νησί του Πάσχα ή Ράπα Νούι ή Ομφαλός της Γης είναι φτωχό και σε επιφανειακά νερά και σε αυτόχθονα είδη πανίδας και χλωρίδας. (Wikipedia)

 

Μοάι στην άκρη της θάλασσας. Σαν το όριο ανάμεσα στο εδώ και το εκεί πέρα.

Οι Moai κοιτούν στο εσωτερικό, στα χωριά που προστατεύουν, όχι στη θάλασσα. Σα να παροτρύνουν τους νεότερους να ξεχάσουν τις θαλασσινές περιπέτειες και να αφιερωθούν σε τούτο το νησί που βρέθηκε στο δρόμο τους και τους έσωσε.

Γιατί ‘ξένοι’ είναι οι κάτοικοί του. Αποβιβάστηκαν στη φιλόξενη ακτή της Ανακένα. Παλιότερα θεωρείτο ότι έφθασαν μεταξύ 400 και 800 μΧ. Όμως, νέες έρευνες υποδεικνύουν χρονολογία πολύ μεταγενέστερη, γύρω στο 1200 και αργότερα. Εκείνο το αρχικό ταξίδι προς το άγνωστο, δεν θα μπορούσε να είχε διαρκέσει λιγότερο από δυο εβδομάδες από την κοντινότερη στεριά. Εξ ανάγκης, οι Πολυνήσιοι ναυτικοί πρέπει να ήταν πιο τολμηροί και να αναγνώριζαν καλύτερα τα σημάδια του ουρανού και της θάλασσας από τους Ευρωπαίους που συνηθέστατα πήγαιναν κόστα κόστα.

Η παραλία της Ανακένα, ίσως η εντυπωσιακότερη στον πλανήτη. Εκτός από την ποιότητα άμμου, νερού και τοπίου, φιλοξενεί μνημείο αντίστοιχο του Παρθενώνα -για τα μέτρα του πολιτισμού ραπανούι. Το επισκέπτεσαι με μαγιό και γυμνά πόδια. Μοναδική εμπειρία.
Οι Moai (βασιλικής γενιάς) στην Ανακένα. Λένε πως οι κόκκινοι κύλινδροι (pukao) δεν είναι καπέλα αλλά τα μαλλιά πιασμένα ψηλά. Ήταν tapu (ταμπού) να τα κόβουν οι άνδρες και οι σημερινοί Ραπανούι φαίνεται να συνεχίζουν την παράδοση.

Το Νησί του Πάσχα θα συζητηθεί ξανά λόγω της ταινίας Wild Horse Nine, με πρωταγωνιστή τον Τζον Μάλκοβιτς. Πάει για όσκαρ, λένε. Η προηγούμενη γυρισμένη εκεί, παραγωγής Κέβιν Κόστνερ, πήγε άπατη.

Την πρώτη φορά που ακούστηκαν πολλά για αυτό ήταν στη δεκαετία του 1970, όταν ήταν πολύ στη μόδα τα UFO, τότε που ο ευφάνταστος Έριχ φον Ντένικεν που έβλεπε παντού έργα εξωγήινων απέδωσε πάλι σε αυτούς τα μεγαλιθικά μνημεία.

Δύο πολύ σπάνιοι Moai: γένους θηλυκού, καθιστός (και γενειοφόρος).
Ίσως τελικά τα αγάλματα να είχαν μάτια. Κάτι από λευκό κοράλι που βρέθηκε κάτω από ένα άγαλμα ταίριαζε απόλυτα στο βαθούλωμα του ματιού. Σήμερα σε μουσείο του νησιού.

Άλλοι, πιο προσγειωμένοι αλλά με τολμηρή φαντασία και αυτοί, πίστευαν ότι ένας λαός που άφησε τόσο σπουδαία έργα, δεν μπορούσε να είναι πολυνησιακός.

Ανάμεσά τους και ο εμμονικός μα σπουδαίος κατά τα άλλα Thor Heyerdahl, από τη Νορβηγία. Το 1947, ξεκινώντας από τις ακτές του Περού και ακολουθώντας ανέμους και θαλάσσια ρέματα ταξίδεψε περί τα 8.000 χιλιόμετρα με μια μικρή σχεδία με πανιά, το γνωστό Κον-Τίκι, προσπαθώντας να αποδείξει τη θεωρία του για την καταγωγή των Ραπανούι από το Περού ή έστω κάποιο άλλο τόπο σημαντικού πολιτισμού της Ν. Αμερικής.

Όμως, αρχαιολογικές, γλωσσολογικές και DNA μελέτες όλες συγκλίνουν στην πολυνησιακή προέλευση.

Προσωποποιημένη η μοναξιά. Ανάμεσα σε αποθέσεις λάβας.

Ανακάλυψη και μαρτυρίες για τη νησιωτική κατάσταση

Πρώτη φορά έμαθε για το νησί η δική μας ανθρωπότητα, η ευρωπαϊκή, το 1722, όταν το είδαν μπροστά τους οι υπό τον Jacob Roggeveen Ολλανδοί, ανήμερα του Πάσχα, εξού και η ονομασία του. Βλέποντάς το γυμνό από βλάστηση, θεώρησαν ότι δεν ήταν κατοικημένο.

Μετά, θαύμασαν τα μεγάλα αγάλματα που λατρεύονταν από τους ντόπιους, αλλά δεν καταλάβαιναν πώς μπορούσαν να τα φτιάχνουν και να τα μεταφέρουν χωρίς τους αναγκαίους δασικούς πόρους.

Το 1770 έφθασε μια αποστολή από το Περού με στόχο να διεκδικήσει το νησί ως ισπανική κτήση. Υπογράφηκε κι ένα συμβόλαιο από τους Ραπανούι που δεν είχαν ιδέα τι υπέγραφαν και οι Ισπανοί αποχώρησαν έξι μέρες αργότερα. Δεν επέστρεψαν. Ούτε άφησαν κάποια αρνητική μαρτυρία.

Κλασικό τοπίο στο Ράπα Νούι με τους λόφους να διαδέχονται ο ένας τον άλλο. Κάποτε δασωμένοι, μετά γυμνοί, τώρα με λίγα φυτεμένα δέντρα.

Το 1772 έφθασε ο πλοίαρχος Κουκ. Αυτός ο πολύ παρατηρητικός θαλασσοπόρος, εξαιρετικά λεπτομερής στις περιγραφές των τόπων όπου τον πήγαιναν η τόλμη του κι οι άνεμοι, έτυχε να είναι τότε άρρωστος. Τις πληροφορίες για το νησί τις έφεραν αυτοί που έστειλε, ανάμεσά τους κι ένας Πολυνήσιος που μπορούσε κάπως να συνεννοηθεί με τους ντόπιους.

Έμεινε έκθαμβος που οι κάτοικοί του κατάφεραν να κατασκευάζουν, να μεταφέρουν και να τοποθετούν τέτοια θεόρατα αγάλματα μόνο με εργαλεία λίθινης εποχής. Όμως, χαρακτήρισε τις βάρκες τους ως τις αθλιότερες σε όλον τον Ειρηνικό.

Για πρώτη φορά υπάρχει μαρτυρία για ριγμένους στο έδαφος Μοάι αλλά και για έλλειψη αγαθών τέτοια που τον έκανε να φύγει αμέσως για αναζήτηση προμηθειών αλλού. Τα πράγματα στο νησί δεν ήταν καλά.

Πολλές και ευρύχωρες σπηλιές, ηφαιστειογενούς προέλευσης, άρα χωρίς σταλαγμίτες και σταλακτίτες, χρησιμοποιήθηκαν ως καταφύγια και κρυψώνες αλλά και ως κανονικές κατοικίες μέχρι τον 20ό αιώνα. Δύσκολη η εκτίμηση του πληθυσμού με τέτοια κατοίκηση.
Το τούνελ λάβας καταλήγει σε μεγάλο άνοιγμα, παράθυρο στον έξω κόσμο, στη σπηλιά Ana Kakenga. Πώς να ένιωσαν οι τρωγλοδύτες κάτοικοί της όταν πρωτοαντίκρισαν το θεόρατο ιστιοφόρο στο παράθυρο του κόσμου τους;

Όλοι όσοι έφθασαν ακολούθως συνέκλιναν στην ίδια εικόνα: συντρίμμια και σημάδια βίας. Όλο και περισσότεροι Μοάι ήταν ριγμένοι μπρούμυτα, συχνά αποκεφαλισμένοι, με καταστραμμένα τα μάτια όταν σπανιότατα ανάσκελα, λες και κάποιος έπαιρνε εκδίκηση. Τελευταία φορά που αναφέρθηκαν μερικοί όρθιοι ήταν το 1832. Το 1863 ήταν όλοι αποκαθηλωμένοι. Τι είχε συμβεί;

Μοάι πεσμένοι στο έδαφος, αποκεφαλισμένοι, με πεταμένα τα στολίδια της κεφαλής. Όλοι ήταν σε τέτοια κατάσταση μέχρι τα μέσα του 20ου αιώνα, όταν άρχισαν τα έργα αναστήλωσης

Αποδάσωση και κατάρρευση – Οι θεωρίες

Οι κάτοικοι αυτού του απομονωμένου τόπου είχαν καταφέρει να συγκροτήσουν οργανωμένες κοινωνίες, δομημένες σε φατρίες, και να βρουν τεχνολογικές λύσεις στο πλαίσιο μιας παρατεταμένης λίθινης εποχής που τους επέτρεψαν να ζήσουν για μεγάλο διάστημα με ευμάρεια και χωρίς πολέμους, όπως και να αναπτύξουν έναν ιδιαίτερο πολιτισμό με απτά επιτεύγματα.

Η διάρκεια αυτής της εποχής έχει εντυπωσιακά συρρικνωθεί μετά τις νεότερες εκτιμήσεις του χρόνου άφιξής τους στο νησί και αναγκάζει σε επανεξέταση των ευρημάτων και διαφορετική ερμηνεία τους, όπως, για παράδειγμα, των αποθέσεων γύρης, συγκεκριμένα, γιατί κάποια είδη δέντρων μειώνονται εντυπωσιακά πολύ πριν την άφιξη ανθρώπων. Κορυφαία θέση στη σκέψη και στον πολιτισμό των Ραπανούι είχε το μάνα, η πνευματική δύναμη που χαρίζουν οι θεοί. Ο μύθος λέει πως τη μεγάλη πέτρα στο κέντρο την έφερε στο νησί ο πρώτος βασιλιάς του από τη μυθική χώρα της Χίβα. Είναι γεμάτη μάνα.

Η ωραία εποχή κάποτε τέλειωσε.  Ήρθε το αλληλοφάγωμα στον πρώην ειρηνικό τόπο και μαζί με τα γιγαντιαία αγάλματα καταστράφηκε και η παραδοσιακή οργάνωση της κοινωνίας. Η αναγνώριση της σοφίας των προγόνων και η λατρεία τους έδωσαν τη θέση τους στη λατρεία του ανθρώπου-πουλί και στις μαγείες, στους πολεμιστές και στους άγριους ανταγωνισμούς.

Όταν το μέλλον φαίνεται χειρότερο από το παρελθόν, η βία, ο ανορθολογισμός, οι αιματηρές συγκρούσεις παίρνουν το πάνω χέρι. Το Ράπα Νούι δεν αποτέλεσε εξαίρεση. Κέντρο της νέας κατάστασης το Ορόνγκο, νοτιοδυτικά, δίπλα στο ηφαίστειο Rano Kau. Ήρωας, εκπρόσωπος του θεού Μακεμάκε στον κόσμο αυτό, γινόταν κάθε χρόνο εκείνος που κατάφερνε να φθάσει πρώτος και να κάνει δικό του το πρώτο αυγό της αποικίας των γλαρονιών, στο νησάκι Mοtu Nui, να το στερεώσει στο μέτωπό του, να κολυμπήσει με αυτό, να σκαρφαλώσει τους βράχους και να το φέρει σώο στο Ορόνγκο -ο άνθρωπος πουλί.

Ο κρατήρας Rano Kau που δημιούργησε η μεγάλη ηφαιστειακή έκρηξη, ένα εκατομμύρια χρόνια πριν, με λίμνη μέσα του -από τα λιγοστά επιφανειακά νερά του νησιού.
Τα νησάκια Μotu Nui, Motu Iti και Motu Kau Kau, στο Ορόνγκο, προστατευόμενα αυστηρά. Κανείς δεν πατάει σε αυτά. Μόνο τα θαλασσοπούλια που φτιάχνουν τις φωλιές τους. Εκεί διαδραματίζονταν οι ετήσιοι αγώνες συλλογής του πρώτου αυγού. Σταμάτησαν το 1878.

Ο Diamond αποπειράθηκε να ανασυστήσει τα γεγονότα του παρελθόντος αποδίδοντας στους κατοίκους του νησιού την ευθύνη κατασπατάλησης των δασικών πόρων του για τη διατήρηση ενός δαπανηρού υλικού πολιτισμού, που απαιτούσε υψηλή χρήση κορμών δέντρων και σχοινιών για τη μεταφορά των Μοάι από το λατομείο και χώρο δημιουργίας τους στους χώρους εναπόθεσής τους.

Θεώρησε αυτή ως την κύρια αιτία της σταδιακής αποδάσωσης που έφερε πείνα και όλα τα συνοδά κακά. Εάν είσαι σημερινός Ραπανούι, απόγονος αυτού του λαού, σίγουρα δεν θα ήθελες να σε έβλεπαν οι άλλοι ως υπεύθυνο της μεγάλης καταστροφής του τόπου σου. Αλλά και πολλοί επιστήμονες αντιμετώπισαν με επιφύλαξη ή τελείως αρνητικά αυτή τη μονοδιάστατη προσέγγιση.

Το λατομείο Ranu Raraku. Εδώ κατασκευάστηκαν οι περισσότεροι Moai από το μαλακό ηφαιστειακό του πέτρωμα. Οι σκοτεινές κουκίδες είναι αγάλματα που έμειναν εκεί όταν έπαψε να λειτουργεί.
Ranu Raraku από κοντά. Αλλόκοτες εικόνες. Ό,τι ξέμεινε στο εγκαταλειμμένο ορυχείο, με τα χρόνια θάφτηκε, μα όχι ολόκληρο.

Είναι αλήθεια πως εάν, σε συνθήκες απομόνωσης, δεν χρησιμοποιηθούν οι διαθέσιμοι πόροι με αειφόρο τρόπο, θα έρθει μια επώδυνη ώρα. Ξέρουμε ότι δασική γη μετατράπηκε σε γεωργική για να καλύψει τις ανάγκες για τροφή των αποίκων. Ξέρουμε και ότι όσο περνούσε ο καιρός, μεγάλωνε το μέγεθος των Μοάι που αφιερώνονταν σε σημαντικά μέλη της κοινότητας που πέθαιναν.

Είναι συνηθισμένο και όχι χωρικά ή χρονικά περιορισμένο το ανθρώπινο πάθος για επίδειξη και υπεροχή μέσω μεγέθους. Αλλά ήταν πράγματι οι Μοάι ο λόγος της αποδάσωσης; Και φέρουν όλη την ευθύνη οι Ραπανούι για την οικολογική, κοινωνική και πληθυσμιακή τους κατάρρευση;

Τόπος δέους. Το μοναδικό Ahu Tongariki, η εξέδρα με τους 15 Moai, η κορύφωση της τέχνης ραπανούι, σε ένα εξαιρετικό τοπίο.
Ahu Tongariki. Η εξέδρα, με τ’ αγόρια σε παράταξη, από πιο κοντά. Όλοι με λεπτά, μακρυδάχτυλα χέρια, σταυρωμένα στο ύψος του ομφαλού, κάποιοι πολύ ψηλοί, άλλοι με κοιλίτσα ή άλλα χαρακτηριστικά που τους διακρίνουν μορφολογικά.

Τα αποτελέσματα των μελετών που ακολούθησαν δεν ταιριάζουν με τα προβλεπόμενα από τη θεωρία του Diamond. Κάποιες έδειξαν ότι οι ανάγκες σε σχοινιά και κορμούς δεν ήταν τόσο μεγάλες όσο είχε αρχικά εκτιμηθεί.

Άλλες θεώρησαν τους αρουραίους, που έφθασαν μαζί με τους αποίκους, ως τους μεγάλους υπεύθυνους της αποδάσωσης: τρώγοντας τους σπόρους των δέντρων μείωσαν την αναγεννητική ικανότητα των δασών και σταδιακά οδήγησαν στην εξαφάνισή τους (όπως σε άλλες περιοχές όπου είχαν εισαχθεί). Άλλες πάλι έφεραν στο προσκήνιο την έντονη κλιματική αλλαγή περί τα μέσα του 16ου αιώνα που χαρακτηριζόταν από πολύ ξηρότερο κλίμα και κράτησε περίπου εκατό χρόνια.

Αναμενόμενα θα επηρέασε άμεσα τα δάση και θα αύξησε τη διάβρωση. Θα επηρέασε και τη γεωργία μειώνοντας την παραγωγή προϊόντων και δημιουργώντας συνθήκες πείνας. Ακόμη πιο σημαντικό όμως είναι το γεγονός πως όλες οι μελέτες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι τα φαινόμενα βίας και κατάρρευσης ακολούθησαν τον ερχομό των Ευρωπαίων, δεν προηγήθηκαν.

Στα πετρογλυφικά του νησιού απεικονίζονται πουλιά, φάλαινες, δελφίνια, χταπόδια, χελώνες, φώκιες, αγκίστρια, σπείρες και, κυρίως στην περιοχή του Ορόνγκο, σύμβολα γονιμότητας, πτηνοανθρωποειδή, μάσκες χωρίς στόμα σύμβολα του θεού Μακεμάκε κ.ά. (Wikipedia)

Αν μάλιστα έφθασαν μόλις το 1200 μΧ οι Πολυνήσιοι μετανάστες, σημαίνει πως δεν είχαν προλάβει να αποκτήσουν επαρκή γνώση του τόπου και των δυνατοτήτων του.

Τους έλειπε η βαθύχρονη εμπειρική γνώση ως προς την απόκριση του περιβάλλοντος σε διαφορετικού τύπου πιέσεις, μεμονωμένες ή συνδυαστικές. Όταν εμφανίστηκαν, είναι πιθανό να μην αναγνώρισαν την επικινδυνότητά τους ή να μην είχαν την γνώση πώς να τις αντιμετωπίσουν άμεσα. Μετά, όταν η κατάσταση γίνει κρίσιμη, μόνο από θαύμα μπορείς να σωθείς.

Ως κατακλείδα, ενώ ξέρουμε ότι στις αρχές του 18ου και ίσως και στον 17ο αιώνα το νησί δεν είχε πια δάση, πολύ λίγα ξέρουμε για το πώς και γιατί. Και όπως εξελίχτηκαν τα πράγματα, ίσως να μη μάθουμε ποτέ. Ο Diamond δεν είχε δίκιο ως προς την απόδοση ευθυνών, αλλά η ακολουθία γεγονότων που περιέγραψε όταν οι πόροι σπαταλιόνται, είναι γενικά σωστή. Μάλιστα η πορεία της σημερινής ανθρωπότητας συγγενεύει με στάδια του προτύπου του. Τα καινούρια της επιτεύγματα, κέντρα δεδομένων-τεχνητή νοημοσύνη-κρυπτονομίσματα, απαιτούν κραυγαλέα μεγάλες ποσότητες ενέργειας.

Αλλά κανείς δεν μιλάει πια για σπατάλη πόρων (να πιστεύουν ότι θα προλάβουμε να φτιάξουμε αποικίες σε φιλόξενους τόπους του διαστήματος, ότι θα έχουμε μειωθεί τόσο πολύ που θα μας φτάνουν και θα περισσεύουν, τι;) Αντίθετα, έχει αρχίσει άγριος αγώνας δρόμου για εξασφάλισή τους, τώρα και στο μέλλον. Η βία διάχυτη. Οι εξοπλισμοί έχουν εκτοξευθεί στα ουράνια, πόλεμοι έχουν ξεφυτρώσει και νέοι είναι έτοιμοι να ξεσπάσουν οπουδήποτε ανά πάσα στιγμή. Την κοινωνική συνοχή, τη σοφία, την αυτοσυγκράτηση τις έχουν αντικαταστήσει ως αξίες ο ατομικισμός, ο ακραίος ανταγωνισμός και η επίδειξη δύναμης. Το πρότυπο προβλέπει μετά λιμό και κατάρρευση. Θα δούμε.

Όσο και να ψάξεις, δεν υπάρχει τίποτα στον ορίζοντα. Πρωτόγνωρη αίσθηση. Σαν η θάλασσα να είναι φυλακή, όχι δρόμος.

Δουλέμποροι και εξόντωση

Ξεχασμένο στο μέσο του ωκεανού, με την κοινωνία διαλυμένη και χωρίς προστάτη, το νησί εύκολα μπορούσε να γίνει βορά στα ανθρώπινα θηρία. Έγινε. Το 1862. Όταν έμποροι σκλάβων από το Περού κατάφεραν να απαγάγουν περίπου 1500 άνδρες και γυναίκες κι ανάμεσά τους όλους με σημαντικό ρόλο, αυτούς που ήξεραν να γράφουν και να διαβάζουν τη γραφή rongorongo, τη μόνη πολυνησιακή, αποτυπωμένη σε μόλις 26 ξύλινες ταμπλέτες, σκορπισμένες στα μουσεία όλου του κόσμου.

Από τους 1500 Ραπανούι, μόλις 15 γλύτωσαν και επέστρεψαν. Κουβάλησαν μαζί τους την ευλογιά. Φοβερή επιδημία ξέσπασε στο νησί. Στην απογραφή του 1877 μόλις 111 άνθρωποι καταγράφηκαν από τις χιλιάδες που ήταν πριν. Τότε ήταν που συνέβη η μεγάλη πληθυσμιακή κατάρρευση. Αλλά για αυτήν δεν είναι υπεύθυνοι οι Ραπανούι.

Οι 111 τραγικοί εναπομείναντες μιλούσαν μιαν άγνωστη γλώσσα, δεν έγραφαν ούτε διάβαζαν, ήταν υπάρξεις αποκομμένες, με ελάχιστους οικογενειακούς ή κοινωνικούς δεσμούς, σχεδόν χωρίς παρελθόν. Όση γνώση τους είχε απομείνει προσπάθησαν να διασώσουν στις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα δύο σημαντικοί άνθρωποι που έμαθαν τη γλώσσα τους και επικοινώνησαν μαζί τους, η Katherine Routledge και ο μοναχός Sebastian Englert. Οι 36 από τους 111 άφησαν απογόνους. Όλοι οι σημερινοί Ραπανούι θεωρείται ότι προέρχονται από αυτούς.

Άλλο αίνιγμα του Ράπα Νούι η γραφή rongorongo που δεν έχει αποκρυπτογραφηθεί. Συνιστούν πράγματι ώριμη γραφή αυτά τα επαναλαμβανόμενα σύμβολα, τα σκαλισμένα σε ξύλο; Εφευρέθηκε εκεί; Τι είναι γραμμένο στις λίγες ταμπλέτες που έχουν βρεθεί; (Wikipedia)

Περιπέτειες ως έδαφος της Χιλής

Το 1888, το νησί πέρασε στη Χιλή. Πάλι με τις γνωστές υπογραφές. Όμως, όλα τα σχέδια εποικισμού απέτυχαν. Εμφανίστηκε άλλη λύση. Η Εταιρεία Εκμετάλλευσης του Νησιού του Πάσχα (Williamson, Balfour & Co) πήρε την άδεια να το μετατρέψει ολόκληρο σε φάρμα. Άφησαν ελεύθερα να περιφέρονται παντού 70.000 πρόβατα και μάντρωσαν στην κυριολεξία τους κατοίκους στη Hanga Roa για να μη τα κλέβουν. Αυτή η κατάσταση κράτησε 50 χρόνια (1903-1953).

Άλλαξε δραστικά μετά το 1966, οπότε δόθηκαν πολλά προνόμια στους ιθαγενείς. Μεταξύ αυτών ότι ιδιοκτήτες γης μπορούσαν να είναι μόνο Ραπανούι. Αυτό καθυστέρησε την ‘ανάπτυξη’. Αλλά νομικοί και επιχειρηματίες μπορούν για όλα να βρουν λύσεις. Η πολυετής παραχώρηση μπήκε μπροστά, άρχισε να διεισδύει το ξένο κεφάλαιο και τα πράγματα άρχισαν να αλλάζουν το 2007. Όχι χωρίς αντιδράσεις. Δέκα χρόνια αργότερα, όταν το επισκεφτήκαμε, ήταν ακόμη σχεδόν παρθένο.

Το 1966 ήταν σημαντική χρονιά και για άλλο λόγο. Τότε μετατράπηκε σε κατασκοπευτικό σταθμό των ΗΠΑ. Όμως αυτός δεν κράτησε πολύ. Ο σοσιαλιστής Αλιέντε τον διέλυσε μόλις εκλέχτηκε πρόεδρος (1970). Ο δικτάτορας Πινοσέτ που τον διαδέχθηκε, καταλαμβάνοντας την εξουσία με αιματηρό πραξικόπημα, ήταν δημοφιλής στο νησί, καθώς είχε σχέδια για αυτό και έκανε έργα. Ανάμεσά τους, η εντυπωσιακή επέκταση του διαδρόμου του αεροδρομίου Mataveri που τότε έγινε ο μεγαλύτερος της Νότιας Αμερικής. Κατασκευάστηκε σε συνεργασία με τη NASA καθώς το Νησί του Πάσχα είχε θεωρηθεί κατάλληλος τόπος για επείγουσα προσγείωση των διαστημικών λεωφορείων -πρόγραμμα που τότε ξεκινούσε- και είχε αποφασιστεί μεταφορά εξοπλισμού και δραστηριοτήτων από την Καλιφόρνια εκεί.

Επιτέλους, η φαντασίωση του Έριχ φον Ντένικεν θα γινόταν πραγματικότητα. Εξωγήινοι θα έφταναν στο νησί!

Δεν έφτασαν. Η έκρηξη του διαστημικού λεωφορείου Challenger, αρχές του 1986, παρουσία πλήθους θεατών, μεταξύ των οποίων και μαθητών σχολείου προς τιμή της δασκάλας τους που ταξίδευε κι αυτή μέσα του, ανέστειλε το πρόγραμμα και ακύρωσε τη συμφωνία. Το αεροδρόμιο που φτιάχτηκε για να υποδέχεται ακόμη και διαστημόπλοια σήμερα υποδέχεται τα μεγαλύτερα αεροπλάνα σπάζοντας την απομόνωσή του νησιού από τον υπόλοιπο κόσμο. Ο τουρισμός όλο και αυξάνεται. Το νησί ακολουθεί τη μοίρα της Χιλής ως ειδική εδαφική περιοχή της.

Ο Μοάι τουρίστας, ο πιο πολυταξιδεμένος σε μουσεία και εκθέσεις ανά τον κόσμο. Και αυτός στο εκπληκτικό Τονγκαρίκι.

 

Βιβλιογραφία (κύριες πηγές)

Ενίσχυσε την ανεξαρτησία μας
Γίνε συνδρομητής στο TVXS
Δες τα πακέτα συνδρομών >

Bahn P, Flenky J. 1992. Easter Island-Earth Island. Thames and Hudson Ltd.

Grant-Peterkin J. 2014. A companion to Easter Island. Grafica LOM. 

Diamond J. 2005. Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed. Penguin Books.

Hunt T, Lipo CP. 2025. Reassessing the role of Polynesian rats (Rattus exulans) in Rapa Nui (Easter Island) deforestation: Faunal evidence and ecological modeling. Journal of Archaeological Science 184, 106388.

Stein R, Curtin L, Balascio N et al. 2025. Prolonged drought on Rapa Nui during the decline of megalithic monument construction. Communications Earth & Environment 6, 865.