Οι περισσότεροι γονείς αποφεύγουν να μιλούν στα παιδιά τους ή γενικώς με τους νέους για το σεξ. Με δεδομένο όμως ότι η διαδικτυακή πορνογραφία βρίσκεται μόνο μερικά κλικ μακριά, οι συζητήσεις αυτές είναι πιο σημαντικές από ποτέ.

Σε αφιέρωμα της βρετανικής εφημερίδας Guardian, ειδικοί στην σεξουαλική διαπαιδαγώγηση μοιράζονται μερικές απλές συμβουλές για το πώς να επικοινωνείτε σωστά με τα παιδιά για το σώμα, τις σχέσεις και τη συναίνεση.

Είναι μια συζήτηση που πολλοί γονείς φοβούνται να την αρχίσουν, πόσο μάλλον να την ακολουθήσουν μέχρι τέλους. Εδώ είναι οι καλύτεροι τρόποι για να θίξετε αυτά τα ζητήματα με τον πλέον αντικειμενικό, χαλαρό, «ελαφρύ» τρόπο.

Ξεκινήστε την κουβέντα σε σχετικά μικρή ηλικία

«Θέλετε πάντα να είστε πιο μπροστά από το ηλικιακό στάδιο στο οποίο βρίσκεται το παιδί σας, αντί να συγχρονίζεσται σε αυτό που του συμβαίνει στην ηλικία που βρίσκεται τώρα», λέει η Μίλι Έβανς, σεξουαλική παιδαγωγός από το Κεντ, και συγγραφέας του βιβλίου Honest: Everything They Don’t Tell You About Sex, Relationships and Bodies.

Θυμάται ότι τα κορίτσια ξεκινούσαν την περίοδό τους στο δημοτικό της σχολείο πριν καν «τολμήσει» να μιλήσει κανείς γι’ αυτό: «Ήταν πραγματικά τρομακτικό για τα παιδιά», προσθέτει. 

Η Ντόλυ Παντάλια, διευθύνουσα σύμβουλος της φιλανθρωπικής οργάνωσης School of Sexuality Education που δραστηριοποιείται σε όλο το Ηνωμένο Βασίλειο, συμφωνεί ότι ποτέ δεν είναι πολύ νωρίς για να ξεκινήσουν οι συζητήσεις σχετικά με τη σωματική αυτονομία και τη συναίνεση.

Με τα μικρά παιδιά, για παράδειγμα: «Μπορείτε να πείτε: «Φαίνεσαι πολύ λυπημένη – είναι εντάξει αν σε αγκαλιάσω;». Ή αν δεν θέλουν να αγκαλιάσουν γονείς ή συγγενείς, δεν χρειάζεται οπωσδήποτε να το κάνουν και δεν πρέπει, βεβαίως, να εξαναγκαστούν».

Να είστε προσιτοί

«Το πιο ασφαλές που μπορούμε να κάνουμε είναι να δημιουργήσουμε έναν ασφαλή χώρο, κυριολεκτικά και συναισθηματικά, όπου τα παιδιά θα γνωρίζουν ότι μπορούν πάντα να έρθουν σε εμάς αν έχουν ερωτήσεις ή αν νιώθουν άβολα», λέει η Παντάλια. «Όταν μεγαλώναμε, μας έλεγαν ότι κάνεις αυτή τη μία και μόνο συζήτηση για τα πετούμενα πουλιά και τις μέλισσες και μετά αυτό ήταν. Αλλά, στην πραγματικότητα, είναι πολύ σημαντικό να κάνουμε τακτικές συζητήσεις για το σεξ και τις σχέσεις».

Σκεφτείτε τη δική σας σεξουαλική διαπαιδαγώγηση

«Πολλοί γονείς πιθανόν να μην είχαν οι ίδιοι μια ευρεία, αντικειμενική σεξουαλική διαπαιδαγώγηση, στο σπίτι ή στο σχολείο», λέει ο Νταν Σίμσον, σεξουαλικός παιδαγωγός από το Μπράιτον, ο οποίος παραδίδει σεμινάρια σε σχολεία με την οργάνωση Split Banana.

Συνιστά κάποια αυτοκριτική όταν ετοιμάζεται κανείς να μιλήσει στα παιδιά για το σεξ. «Ποια ήταν η δική σας εκπαίδευση; Και στην πραγματικότητα, λίγο βαθύτερα από αυτό: πού αισθάνεστε ατομικά λίγο άβολα; Πού έχετε ανεξερεύνητες πεποιθήσεις ή ιδέες;»

Ο Σίμσον έχει ένα μικρό παιδί και σκέφτεται ήδη πώς θα της μιλήσει για αυτά τα θέματα. «Όταν ένα παιδί σου φέρνει κάτι, δηλαδή μια σκέψη, ένβα συναίσθημα, στην πραγματικότητα αυτομάτως (πρέπει να) παρατηρείς τη δική σου αντίδραση, τις δικές σου ανησυχίες, τους δικούς σου φόβους».

Αποφύγετε την αμηχανία

Αν διδασκόμαστε από μικρή ηλικία ότι η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση είναι ντροπιαστική, «γίνεται αυτοεκπληρούμενη προφητεία», λέει ο Τζάστιν Χάνκοκ, ο οποίος διευθύνει τον ιστότοπο σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης Bish και είναι συγγραφέας του βιβλίου Can We Talk About Consent? «Δεν υπάρχει τίποτα στο θέμα του σεξ και των σχέσεων που να το καθιστά άβολο θέμα. Απλώς εμείς το κάνουμε άβολο».

Επιλέξτε τη σωστή στιγμή

Αντί να καθίσετε ένα παιδί κάτω για να κάνετε «την κουβέντα», κάτι που μπορεί να είναι μια απίστευτα αμήχανη κατάσταση, οι εκπαιδευτές σεξουαλικής αγωγής συνιστούν ότι είναι καλύτερο να θίγετε τα «μεγάλα θέματα» ενώ κάνετε κάτι άλλο.

«Πολλές φορές, οι χρήσιμες συζητήσεις για το σεξ και τις σχέσεις γίνονται στο αυτοκίνητο, όταν δεν κοιτάζετε ο ένας τον άλλον ή όταν πλένετε τις κατσαρόλες. Αν δεν κοιτάζετε απαραίτητα ο ένας τον άλλον, μπορείτε να το κρατήσετε την συναισθηματική φόρτιση αρκετά χαμηλά, σε χαλαρούς τόνους», λέει ο Χάνκοκ.

Στοχεύστε σε μια προσέγγιση «λίγο-και-πολλές φορές», λέει. «Δείτε το όχι μόνο ως συζήτηση, αλλά ως μια ευκαιρία να ακούσετε», είναι επίσης μια πολύ – αλλά εξαιρετικά σημαντική συμβουλή.

Σκεφτείτε τη γλώσσα που θα χρησιμοποιήσετε

Όλοι οι σεξουαλικοί εκπαιδευτές συνιστούν να αποφεύγονται οι ευφημισμοί ή η αργκό για τα μέρη του σώματος.

«Χρησιμοποιήστε σωστούς όρους για την ανατομία, αντί να καλύπτετε τα σώματα και τα γεννητικά όργανα με ντροπή και στίγμα», λέει η Παντάλια. «Προφανώς, οι οικογένειες έχουν διαφορετικές λέξεις, ειδικά εκείνες με μικρά παιδιά», λέει η Έβανς, «αλλά το να παρακάμπτεις την γλωσσική σαφήνεια χαμένος στα υποκοριστικά και στα λεκτικά παιχνιδίσματα, σε σημείο που να μην κάνεις πραγματικά μια συζήτηση για το σεξ, δεν βοηθάει. Ειδικά ως νευροδιαφορετικό άτομο, με μπέρδευε πάρα πολύ ως παιδί όταν οι δάσκαλοι υπαινίσσονταν πράγματα, αλλά εγώ δεν καταλάβαινα τι συνέβαινε. Το να είσαι πραγματικά σαφής σημαίνει ότι βεβαιώνεσαι ότι περνάς το μήνυμά σου – και μάλιστα σωστά».

Να είστε ουδέτεροι και μη επικριτικοί

Η Έβανς λέει ότι είναι καλύτερο να χρησιμοποιείτε ουδέτερη γλώσσα όταν μιλάτε για τον μελλοντικό σύντροφο του παιδιού σας. «Μην λέτε «όταν θα έχεις φίλο», αλλά μάλλον «τον μελλοντικό σου σύντροφο»». Ομοίως, λέει η Παντάλια, προσπαθήστε να απαντάτε με μη επικριτικό τρόπο όταν μοιράζονται μαζί σας τις εμπειρίες τους. «Το να απαντάτε με κριτική διάθεση είναι ένας πολύ γρήγορος τρόπος να αποκλείσετε οριστικά μελλοντικές συζητήσεις περί του θέματος».

Τι πρέπει να διδάσκονται τα παιδιά για το σεξ και τις σχέσεις;

«Όταν ήμουν έφηβη, αν μου έλεγαν να μην κάνω κάτι, το έκανα αμέσως», λέει η Τζο Μόργκαν, η οποία εδρεύει στο Πόρτσμουθ και διευθύνει το Engendering Change, το οποίο παρέχει εκπαίδευση για το σεξ, τις σχέσεις και τη διαφορετικότητα στα σχολεία και όχι μόνο.

«Ο κόσμος στον οποίο μεγαλώνουν είναι διαφορετικός από αυτόν στον οποίο μεγαλώσαμε εμείς. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα νομιμοποιούσα την αποστολή γυμνών φωτογραφιών, όπως κάνουν πολλοί έφηβοι, αλλά θα έμπαινα σε αυτή τη συζήτηση γνωρίζοντας ότι πολλοί νέοι το έχουν ήδη κάνει και θα τους βοηθούσα να το διαχειριστούν».

«Είναι τιμή για ένα νέο άτομο να σας εμπιστευτεί τέτοια θέματα, οπότε αντιμετωπίστε το με τον σεβασμό που του αξίζει», λέει ο Σίμσον: «Μεγάλωσα σε μια αρκετά ομοφοβική, μισογυνική, αντι-τρανσέξουαλ κουλτούρα και νομίζω ότι σε μεγάλο βαθμό είμαστε ακόμα εκεί, οπότε μπορεί να είναι αρκετά δύσκολο όταν συμβαίνει μια απροσδόκητη συζήτηση με ένα νέο άτομο».

Προτείνει να προσπαθήσουμε «να φέρουμε μια διαφάνεια σε αυτό το νεαρό άτομο και να μην το κατευθύνουμε προς κάποια κατεύθυνση που μπορεί να προτιμούμε ή που πιστεύουμε ότι μπορεί να το κάνει πιο ευτυχισμένο συνολικά, γιατί αυτή είναι η δική μας κρίση. Αφήστε τους τον χώρο και την ελευθερία να εξερευνήσουν».

Αγκαλιάστε το χιούμορ

Το γέλιο μπορεί να βοηθήσει, λέει η Έβανς. «Ένα από τα πράγματα με τα οποία παλεύουν οι άνθρωποι είναι να βρουν την ισορροπία μεταξύ σοβαρότητας και αμηχανίας. Αλλά υπάρχει μια μέση λύση: η χιουμοριστική ανοησία [σ.σ. το Βρετανικό «being silly»]. Πολλά από αυτά έχουν να κάνουν με τη διασκέδαση, έχουν να κάνουν με την ευχαρίστηση – και μπορείτε να πείτε σε ένα νέο άτομο ότι, παρόλο που μπορεί να βρίσκει κάποια πράγματα περίεργα ή ντροπιαστικά αυτή τη στιγμή, όταν μεγαλώσει μπορεί να ενδιαφερθεί περισσότερο – αλλά και δια μέσω του χιούμορ να τα απομυθοποιήσει ενεδεχομένως.»

«Το σεξ είναι αστείο», λέει η Μόργκαν. «Και το να μιλάς για το σεξ είναι αστείο και διασκεδαστικό. Το μεταφέρω αυτό στην τάξη μου και στις συζητήσεις με τα δικά μου παιδιά. Αν μπορέσουμε να ξεπεράσουμε αυτή την αμηχανία και το ταμπού, νομίζω ότι αυτό που τους δίνουμε είναι σεξουαλική παιδεία, και αυτό σημαίνει ότι θα είναι πολύ πιο ικανά να έχουν πρόσβαση σε ό,τι χρειάζονται όσον αφορά το σεξ, είτε πρόκειται να πάνε στο κατάστημα και να αγοράσουν προφυλακτικά, είτε να πάνε σε μια κλινική σεξουαλικής υγείας και να κάνουν ένα τεστ για μια σεξουαλικά μεταδιδόμενη λοίμωξη, είτε, όταν είναι με έναν σύντροφο, να διαπραγματευτούν τη συναίνεση. Αν μπορούμε να διαμορφώσουμε σεξουαλική παιδεία και να τους βοηθήσουμε να αποκτήσουν αυτή τη δεξιότητα, αυτό αποτελεί το μεγαλύτερο μέρος μιας ευτυχισμένης και υγιούς ζωής».

Διατυπώστε την έννοια της συναίνεσης

«Οι άνθρωποι υποθέτουν ότι τα παιδιά τους θα μεγαλώσουν και θα έχουν καλή ηθική, επειδή αισθάνονται ότι ήδη εκείνοι έχουν καλή ηθική, και έτσι τα παιδιά τους δεν θα επιτίθονταν ποτέ σεξουαλικά σε κάποιον», λέει η Έβανς. «Αλλά πρέπει να διδάξουμε τα βασικά πράγματα, όπως η συναίνεση και η επικοινωνία, γιατί δεν μπορούμε να υποθέσουμε ότι ένας νέος θα τα μάθει αυτά οπωσδήποτε από μόνος του – μόνη της».

«Κάνουμε συναινετικά πράγματα σε όλες τις πτυχές της καθημερινής μας ζωής», λέει ο Χάνκοκ. «Αν έχετε μοιραστεί ποτέ ένα γεύμα ή έχετε παρακολουθήσει μια τηλεοπτική εκπομπή με κάποιον, τότε όλα αυτά είναι πολύ σύνθετες διαπραγματεύσεις συναίνεσης, επειδή η συναίνεση έχει να κάνει με την ελευθερία να επιλέξεις να συμφωνήσεις». Στα εργαστήριά του, ο Χάνκοκ βάζει τους νέους να συζητήσουν όλα τα πράγματα που κάνουν και που ξέρουν ότι είναι συναινετικά και τι συμβαίνει για κάθε άτομο σε αυτή την αλληλεπίδραση, ώστε να μπορούν να «εφαρμόσουν ένα μέρος από αυτή τη μάθηση – από αυτές τις άλλες πτυχές της ζωής – στο σεξ».

Μην βασίζεστε μόνο στο σχολείο για την σεξουαλική διαπαιδαγώγηση

Στην Αγγλία, η εκπαίδευση σε θέματα σχέσεων και σεξ έγινε υποχρεωτική το 2020. Στο δημοτικό σχολείο αυτό περιλαμβάνει τις υγιείς σχέσεις στα πρώτα χρόνια, και στη συνέχεια την εφηβεία και την αναπαραγωγή (ως μέρος της επιστήμης της βιολογίας) καθώς μεγαλώνουν τα παιδιά.

Τα σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης υποχρεούνται να καλύπτουν τα πάντα, από τη γονιμότητα και τα ΣΜΝ έως τον εξαναγκασμό και τη συναίνεση. Αυτό σημαίνει, εξηγεί η Μόργκαν, ότι «κάθε μαθητής θα πρέπει να μαθαίνει αυτό το υποχρεωτικό περιεχόμενο. Στα θρησκευτικά σχολεία, αυτό μπορεί να ερμηνευτεί από την οπτική γωνία της πίστης. Στην πραγματικότητα, αυτό που βλέπω είναι ότι η παράδοση της ύλης και η ποιότητα της παράδοσης απέχουν παρασάγγας μεταξύ τους».

«Υπάρχουν σχολεία που κάνουν σπουδαία δουλειά», λέει η Έβανς, «αλλά τα περισσότερα καλύπτουν μόνο τα βασικά. Έχουν πολύ λίγη σχέση με τον σύγχρονο κόσμο και την πραγματικότητα του τοπίου των σχέσεων στο οποίο οι νέοι περιηγούνται».

Διδάξτε τους να σκέφτονται κριτικά για την πορνογραφία

Ένα πράγμα που πιθανώς δεν συμβαίνει αρκετά στο σχολείο είναι να εξοπλίζονται οι νέοι με τις δεξιότητες να σκέφτονται κριτικά για όσα βλέπουν στο διαδίκτυο, τονίζει η Έβανς.

«Περισσότερο από κάθε άλλη γενιά, οι νέοι σήμερα έχουν πρόσβαση σε πολύ ευρεία σεξουαλική εκπαίδευση στο διαδίκτυο, αλλά το περισσότερο περιεχόμενο είναι απαράδεκτο. Το να τους δώσουμε τις δεξιότητες να καθορίσουν τι είναι αληθινό, τι είναι ιατρικά ακριβές και τι είναι μη χρήσιμο είναι ίσως ένα από τα καλύτερα πράγματα που μπορείτε να κάνετε».

«Γνωρίζουμε από την περσινή έκθεση του βρετανικού Επιτρόπου Παιδιών ότι το 10% των εννιάχρονων παιδιών έχουν δει διαδικτυακό πορνό», λέει η Μόργκαν. «Η μέση ηλικία πρόσβασης είναι τα 13 έτη». Η καθυστέρηση των συζητήσεων γύρω από το πορνό σημαίνει ότι «αφήνουμε τα παιδιά στον κίνδυνο να έχουν την πρώτη τους εκπαίδευση για το σεξ από το πορνό, και αυτό είναι δυνητικά συγκεχυμένο και επιζήμιο», συνεχίζει η Μόργκαν.

«Θα προτιμούσα να κάνω μια δύσκολη συζήτηση με ένα παιδί, η οποία να το ενδυναμώνει και να του δίνει τη δυνατότητα να το αντιμετωπίσει – παρά να το εκλάβει ως απαγόρευση. Νομίζω ότι οι άνθρωποι ανησυχούν ότι αν κάνουμε αυτή τη συζήτηση, τότε θα τρέξουν στο διπλανό δωμάτιο και θα μπούν να δούν πορνό, επειδή έχουμε “φυτέψει τον σπόρο”. Αλλά στην πραγματικότητα, αν κοιτάξετε όλα τα στοιχεία σχετικά με τη σωστή σεξουαλική διαπαιδαγώγηση, δεν οδηγεί, πραγματικά, στον καθορισμό σεξουαλικών συμπεριφορών. Αυτό που σημαίνει είναι ότι τείνουν να το κάνουν αργότερα – και όταν το κάνουν, η συμπεριφορά τους είναι, απλώς, λιγότερο επικίνδυνη».

«Πολλοί νέοι θα κοιτάξουν πορνό αν έχουν πρόσβαση σε τηλέφωνο ή φορητό υπολογιστή», λέει ο Σίμσον. «Είναι εντάξει να ανησυχούν οι γονείς, καθώς η έκθεση στο πορνό μπορεί να προκαλέσει εθισμό και να δημιουργήσει μη ρεαλιστικές προσδοκίες για το σεξ. Αλλά μπορεί να επαναδιατυπωθεί ως ένδειξη ότι οι νέοι ενδιαφέρονται για το σεξ και για το πώς λειτουργούν τα σώματα, οπότε «το να προέρχεται από μια θέση τιμωρίας ή ντροπής δεν τείνει να έχει θετικό – λειτουργικό αποτέλεσμα. Αντ’ αυτού, χρησιμοποιήστε το ως μια ευκαιρία για να μιλήσετε για το σεξ και τις σχέσεις ευρύτερα, αλλά και να πλαισιώσετε το μεγαλύτερο μέρος του πορνό ως μη ρεαλιστικό με πολλούς τρόπους: δημιουργείται από ερμηνευτές, συχνά επικεντρώνεται σε μια ανδρική προοπτική, μερικές φορές βίαιο, και χωρίς συζητήσεις σχετικά με τη συναίνεση ή το ευρύτερο νόημα».

Μην τα κρίνετε για τα πράγματα που βλέπουν

«Ένα πραγματικά χρήσιμο πράγμα που μπορείτε να πείτε είναι: «Αν μπείτε στο διαδίκτυο και δείτε κάτι που σας ενοχλεί, απλά ενημερώστε με», λέει ο Χάνκοκ. Ορισμένες έρευνες έχουν δείξει ότι όταν τα παιδιά προεφηβικής ηλικίας πέφτουν τυχαία σε πορνογραφικό περιεχόμενο στο διαδίκτυο, ανησυχούν περισσότερο για το αν οι γονείς τους θα θυμώσουν μαζί τους επειδή είδαν πορνογραφικό περιεχόμενο γενικά, παρά για αυτό το οποίο είδαν συγκεκριμένα.

Να είστε υποστηρικτικοί, όχι πιεστικοί σχετικά με την αντισύλληψη

Η Έβανς θυμάται ότι οι γονείς της της έδειξαν πώς να χρησιμοποιεί προφυλακτικό, αλλά οι συζητήσεις για την αντισύλληψη δεν είναι πάντα ξεκάθαρες.

«Οι νέοι μπορεί να ανησυχούν ότι δεν αισθάνονται ότι μπορούν να κλείσουν ραντεβού με τους γιατρούς χωρίς να έρθουν οι γονείς τους, παρόλο που μπορούν, και να ανησυχούν ότι οι γονείς τους θα πρέπει να δώσουν άδεια για να πάρουν το χάπι», λέει. «Ξεκαθαρίστε ό,τι και αν επιλέξουν να ακολουθήσουν, αυτό που έχει σημασία για εσάς είναι να είναι ασφαλείς και να κάνουν τη σωστή επιλογή για το σώμα τους».

Μιλήστε και για την περίοδο

Διδάξτε σε όλα τα παιδιά για όλα τα σώματα, όχι μόνο για το δικό τους. «Καμία από εμάς δεν θα βρισκόταν εδώ αν δεν υπήρχε ο κύκλος της περιόδου«, λέει η Παντάλια, «γι’ αυτό είναι πραγματικά σημαντικό να μάθουν όλοι γι’ αυτόν, όχι μόνο από βιολογική και υγειονομική άποψη, αλλά και στόχο την ενσυναίσθηση και κατανόηση της χρησιμότητάς του».

Αφήστε χρήσιμες πηγές να βρίσκονται τριγύρω

«Η μαμά μου συνήθιζε να αφήνει βιβλία στις σκάλες για να διαβάζω», λέει η Έβανς. Τα πράγματα έχουν προχωρήσει αρκετά μετά την εποχή της Αμερικανίδας συγγραφέως Judy Blume, η οποία έγραφε ρομαντικές εφηβικές ιστορίες από το 1959 μέχρι τα 1980ς.

Η Έβανς συνιστά τα σύγχρονα βιβλία Here and Queer – a Queer Girl’s Guide to Life της Rowan Ellis και το Officially Losing it της Rebecca Anderson, μαζί με το podcast της Suzi Ruffell.

Η δε Μόργκαν προτείνει την ιστοσελίδα Sex Education Forum, και ο Χάνκοκ προτείνει το Scarleteen και τα βιβλία του Cory Silverberg.

Ο Σίμσον λέει ότι αξίζει να παρακολουθήσετε την τηλεοπτική εκπομπή με τους εφήβους Sex Education ως αφετηρία αναζήτησης. 

Παραδεχτείτε ότι και εσείς μαθαίνετε ακόμα

Μην ντρέπεστε αν δεν ξέρετε την απάντηση σε κάτι, λέει η Έβανς, υπενθυμίζοντας ότι χρειάστηκε να το κάνει και η ίδια κατά τη διάρκεια μιας ομιλίας σε 150 κορίτσια.

«Το να βλέπει ένας νέος ότι ένας ενήλικας δεν ξέρει κάτι και μπορεί να πάει να βρει τις πληροφορίες, μπορεί να του δώσει μεγάλη δύναμη», λέει η Παντάλια.

«Είναι μια αμφίδρομη διαδικασία – να είστε προετοιμασμένοι να μάθετε πράγματα από τα παιδιά και τους νέους», όπως σοφά υπογραμμίζει.