Κάποτε θεωρούνταν μια μορφή εξέγερσης που κρυβόταν κάτω από τα μανίκια. Σήμερα, τα τατουάζ είναι τόσο διαδεδομένα ώστε σχεδόν οι μισοί Αμερικανοί ηλικίας 30 έως 49 ετών έχουν τουλάχιστον ένα.

Παρά τη μεγάλη δημοτικότητά τους, όμως, οι επιστήμονες εξακολουθούν να γνωρίζουν σχετικά λίγα για τον τρόπο με τον οποίο τα τατουάζ αλληλεπιδρούν με τον ανθρώπινο οργανισμό.

Κατά τη διαδικασία του τατουάζ, ο καλλιτέχνης χρησιμοποιεί βελόνες για να εισαγάγει το μελάνι σε βάθος περίπου 1 έως 3 χιλιοστών μέσα στο δέρμα. Η διαδικασία αυτή, αλλά και το ίδιο το μελάνι, μπορεί να προκαλέσουν αντιδράσεις, από ανοσολογικές αποκρίσεις έως βακτηριακές λοιμώξεις. Παράλληλα, ορισμένοι ερευνητές εξετάζουν αν τα τατουάζ μπορεί να συνδέονται και με μακροπρόθεσμες επιπλοκές, όπως ο καρκίνος, αναφέρουν οι New York Times.

«Δεν έχουμε φτάσει ακόμη στο σημείο, ως επιστημονική κοινότητα, να μπορούμε να πούμε ότι τα τατουάζ είναι οριστικά ασφαλή» ή μη ασφαλή, δήλωσε ο John Swierk, χημικός στο Binghamton University της Πολιτείας της Νέας Υόρκης. Όπως σημείωσε, η έρευνα που βρίσκεται σήμερα σε εξέλιξη αποτελεί ένα βήμα προς την κατανόηση των πιθανών κινδύνων.

Είναι δύσκολο να προσδιοριστεί πόσοι άνθρωποι εμφανίζουν προβλήματα μετά από ένα τατουάζ, καθώς οι μελέτες δίνουν εκτιμήσεις που κυμαίνονται από 2% έως 67%. Ορισμένες επιπλοκές, ωστόσο, εμφανίζονται συχνότερα από άλλες. Μελέτη σε κλινική τατουάζ στη Δανία, στην οποία συμμετείχαν μερικές εκατοντάδες άνθρωποι, διαπίστωσε ότι το 11% των επιπλοκών αφορούσε βακτηριακές λοιμώξεις και το 37% αλλεργικές αντιδράσεις.

Οι αντιδράσεις του οργανισμού και οι κίνδυνοι από το μελάνι

Οι λοιμώξεις μπορούν να εμφανιστούν μέσα σε λίγες ημέρες από την εφαρμογή του τατουάζ. Μπορεί να προκαλέσουν ερυθρότητα, έκκριση υγρού και πυρετό και συχνά χρειάζονται θεραπεία με αντιβιοτικά, σύμφωνα με τη δερματολόγο Marie Leger από τη Νέα Υόρκη. Η αιτία μπορεί να είναι μολυσμένος εξοπλισμός, βακτήρια που βρίσκονται στο δέρμα και εισέρχονται στην πληγή ή το ίδιο το μελάνι.

Το 2012, επιστήμονες εντόπισαν βακτήρια που συνδέονταν με έξαρση λοιμώξεων σε ένα σφραγισμένο δοχείο μελανιού, γεγονός που έδειξε ότι η μόλυνση μπορεί να έχει συμβεί ήδη κατά τη διαδικασία παραγωγής. Τον περασμένο μήνα, ερευνητές της Υπηρεσίας Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) ανέφεραν ότι εντόπισαν βακτήρια στο 35% από περισσότερα από 200 μελάνια που εξέτασαν, ακόμη και σε προϊόντα που έφεραν την ένδειξη «στείρα».

Οι αλλεργικές αντιδράσεις μπορεί επίσης να προκληθούν από προϊόντα περιποίησης που χρησιμοποιούνται τις ημέρες ή τις εβδομάδες μετά το τατουάζ, όταν το δέρμα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο. Μπορούν να προκαλέσουν ερυθρότητα ή φαγούρα, ενώ οι ειδικές κρέμες μπορούν να περιορίσουν τα συμπτώματα.

Υπάρχουν, όμως, και αλλεργικές αντιδράσεις στο ίδιο το μελάνι που μπορεί να εμφανιστούν μήνες ή ακόμη και χρόνια αργότερα. Σύμφωνα με τη Leger, είναι συχνότερες με τα κόκκινα μελάνια. Η περιοχή μπορεί να εμφανίσει φαγούρα ή να ανασηκωθεί και η αντίδραση μπορεί να περιορίζεται σε ένα συγκεκριμένο χρώμα. Για παράδειγμα, μπορεί να εμφανιστεί μέσα σε ένα κόκκινο τριαντάφυλλο, αλλά όχι στα πράσινα φύλλα του.

Σε σοβαρές περιπτώσεις, ένας γιατρός μπορεί να συστήσει την αφαίρεση του τατουάζ, για παράδειγμα με την αφαίρεση του εξωτερικού στρώματος του δέρματος που περιέχει τη χρωστική ουσία.

Ο Christopher Bunick, δερματολόγος στο Yale, σημειώνει ότι και άλλες ανοσολογικές αντιδράσεις μπορεί να εμφανιστούν ως εξογκώματα πάνω σε ένα τατουάζ ακόμη και χρόνια μετά την εφαρμογή του. Οι αντιδράσεις αυτές μπορεί να διαρκέσουν μήνες ή χρόνια και συνήθως αντιμετωπίζονται με κορτικοστεροειδή που εφαρμόζονται τοπικά.

Οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν ακόμη με βεβαιότητα τι προκαλεί αυτές τις αντιδράσεις. Ένας από τους λόγους είναι ότι οι ετικέτες στα μπουκάλια μελανιού δεν περιγράφουν πάντα πλήρως το περιεχόμενό τους.

Το 2024, ο Swierk και οι συνεργάτες του διαπίστωσαν ότι το 83% των μελανιών που εξέτασαν περιείχαν χρωστικές ουσίες ή πρόσθετα που δεν αναγράφονταν στις ετικέτες. Στην Ευρώπη υπάρχουν κανονισμοί που περιορίζουν ορισμένα συστατικά των μελανιών για τατουάζ, ενώ στις Ηνωμένες Πολιτείες δεν υπάρχει αντίστοιχο πλαίσιο, αν και η FDA έχει εκδώσει οδηγίες για την παραγωγή τους.

Τι γνωρίζουμε για την πιθανή σχέση με τον καρκίνο

Ένα ακόμη ζήτημα που εξετάζουν οι επιστήμονες είναι η πιθανή σχέση των τατουάζ με τον καρκίνο. Ορισμένα συστατικά των μελανιών, όπως τα βαρέα μέταλλα, μπορούν να προκαλέσουν προβλήματα υγείας. Έρευνες έχουν δείξει επίσης ότι μέρος του μελανιού που εισάγεται στο δέρμα μπορεί να καταλήξει στους λεμφαδένες.

Οι επιστήμονες αρχίζουν πλέον να μελετούν αν η χημική σύσταση των μελανιών ή η αντίδραση του ανοσοποιητικού συστήματος σε αυτά μπορεί να συνδέεται με την ανάπτυξη καρκίνου.

Το 2024, ερευνητές, μεταξύ των οποίων η επιδημιολόγος Christel Nielsen από το Πανεπιστήμιο Lund στη Σουηδία, διαπίστωσαν σε μεγάλη μελέτη ότι τα άτομα με τατουάζ μπορεί να έχουν αυξημένο κίνδυνο λεμφώματος.

Η Nielsen, ωστόσο, τόνισε ότι ο κίνδυνος λεμφώματος είναι εξαρχής πολύ χαμηλός και ότι η συγκεκριμένη αύξηση δεν αποδεικνύει πως τα τατουάζ προκαλούν καρκίνο. Άλλες μελέτες για τον κίνδυνο λεμφώματος δεν έχουν καταλήξει σε σαφή συμπεράσματα, όπως και η έρευνα για πιθανή σχέση μεταξύ τατουάζ και καρκίνου του δέρματος.

«Πιστεύω ότι πρέπει οπωσδήποτε να το πάρουμε σοβαρά, αλλά ακόμη δεν γνωρίζουμε πραγματικά» αν υπάρχει σύνδεση, δήλωσε η Leger.

Οι ειδικοί συνιστούν ορισμένα μέτρα για τον περιορισμό των γνωστών κινδύνων. Πριν από την εφαρμογή ενός τατουάζ, είναι σημαντικό η περιοχή να μην έχει ανοιχτές πληγές, ενώ στη συνέχεια το τατουάζ θα πρέπει να διατηρείται καθαρό και προστατευμένο από τον ήλιο. Η Leger συνέστησε επίσης την αποφυγή κόκκινων χρωστικών σε όσους ανησυχούν για αλλεργικές αντιδράσεις.

Η εμφάνιση ενδείξεων λοίμωξης ή αλλαγών στην υφή του δέρματος μήνες ή χρόνια μετά την εφαρμογή ενός τατουάζ είναι λόγος για ιατρική εξέταση. Σημαντικό ρόλο μπορεί να παίξει και η επιλογή έμπειρου επαγγελματία.

«Οι καλλιτέχνες τατουάζ είναι σοβαροί επαγγελματίες και πολλοί από τους γνωστούς και σαφείς κινδύνους, τόσο για λοιμώξεις όσο και για αλλεργίες, μπορούν να περιοριστούν όταν συνεργάζεσαι με έναν καλό καλλιτέχνη», δήλωσε ο Swierk.

Τελικά, η απόφαση για την εφαρμογή ενός τατουάζ παραμένει προσωπική. «Υπάρχουν πολλοί καλοί λόγοι για να κάνει κάποιος ένα τατουάζ και ο καθένας πρέπει να σταθμίσει το γεγονός ότι υπάρχει ένας βαθμός αβεβαιότητας», δήλωσε ο Swierk. «Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να κάνει τατουάζ».