Mία κρυμμένη κατασκευή ηλικίας 2.600 ετών, εντόπισαν Αιγύπτιοι ερευνητές, με μέγεθος όσο ένα γήπεδο ποδοσφαίρου, χρησιμοποιώντας δορυφόρους για να εξετάσουν τι βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια του εδάφους. Ωστόσο, αυτό που ανακάλυψαν κάτω από την κατασκευή ενδέχεται να είναι εξίσου αξιοσημείωτο με το ίδιο το οικοδόμημα.

Η περιοχή που εξέτασαν είναι γνωστή ως Μπούτο (σημερινό Tell el-Fara’in) και αποτελεί έναν μεγάλο λόφο στο βορειοδυτικό τμήμα του Δέλτα του Νείλου. Για τους αρχαίους Αιγυπτίους, ήταν η ιερή κατοικία της Ουατζέτ, της θεάς-κόμπρας της Κάτω Αιγύπτου, καθώς και μία από τις σημαντικότερες πόλεις της επικράτειας των Φαραώ.

Οι αρχαιολόγοι πραγματοποιούν ανασκαφές στην περιοχή εδώ και δεκαετίες, φέρνοντας στο φως κατάλοιπα από την περίοδο της κυριαρχίας της μακεδονικής δυναστείας των Πτολεμαίων και τη ρωμαϊκή εποχή. Ωστόσο, τα βαθύτερα και παλαιότερα στρώματα της περιοχής -μεταξύ των οποίων και ένας λόφος που βρίσκεται κάτω από τη στάθμη των υπόγειων υδάτων, μέσα στις υδατοκορεσμένες αργιλώδεις αποθέσεις του Δέλτα- παρέμεναν επίμονα απρόσιτα, σύμφωνα με το Live Science.

Αρχικά, οι ερευνητές στράφηκαν στον δορυφόρο Sentinel-1 της Ευρωπαϊκής Διαστημικής Υπηρεσίας (ESA), ο οποίος μπορεί να παράγει εικόνες ραντάρ εκπέμποντας παλμούς μικροκυμάτων από την τροχιά του και στη συνέχεια μετρώντας τον τρόπο με τον οποίο αυτοί ανακλώνται. Τα σήματα που επιστρέφουν μπορούν να αποκαλύψουν ανεπαίσθητες διαφορές στην υγρασία, το υψόμετρο και την ανακλαστικότητα της επιφάνειας, οι οποίες ενδέχεται να υποδεικνύουν την ύπαρξη θαμμένων κατασκευών κάτω από το έδαφος.

Για να συγκεντρώσουν περισσότερες πληροφορίες χωρίς να διαταράξουν τον αρχαιολογικό χώρο, οι ερευνητές πραγματοποίησαν 15 παράλληλες γραμμές τομογραφίας σε μια μεγάλη έκταση. Η συγκεκριμένη τεχνική αποκαλύπτει την υπόγεια μορφολογία του εδάφους διοχετεύοντας ηλεκτρικό ρεύμα μέσα στη γη, μετρώντας τον τρόπο με τον οποίο αυτό διαδίδεται και δημιουργώντας έναν χάρτη που μπορούν να ερμηνεύσουν οι αρχαιολόγοι.

Η εικόνα που προέκυψε αποκάλυψε διαδοχικά στρώματα. Σε βάθος από την επιφάνεια έως και 3 μέτρα, η ομάδα εντόπισε διάσπαρτα κατάλοιπα της πτολεμαϊκής και της ρωμαϊκής περιόδου, μεταξύ των οποίων μετακινημένους πλίνθους από λάσπη, θραύσματα κεραμικών και σπασμένα κομμάτια ασβεστόλιθου. Τα ευρήματα αυτά μαρτυρούν ότι ο χώρος κατοικούνταν και ανοικοδομούνταν επί αιώνες. Οι μεταγενέστεροι κάτοικοι αποσυναρμολογούσαν παλαιότερες κατασκευές για να επαναχρησιμοποιήσουν τα υλικά τους, αφήνοντας πίσω διάσπαρτα οικοδομικά κατάλοιπα.

Σε ακόμη μεγαλύτερο βάθος, μεταξύ 3 και 6 μέτρων κάτω από την επιφάνεια, οι ερευνητές εντόπισαν μια μεγάλη κατασκευή από πλίνθους λάσπης. Η χρονολόγηση του ευρήματος βασίστηκε στο αρχαιολογικό στρώμα στο οποίο εντοπίστηκε, στο ιδιαίτερο σχήμα των πλίνθων, καθώς και σε άλλα αντικείμενα, όπως κεραμικά, τα οποία η ομάδα χρονολόγησε με βάση την τεχνοτροπία τους και το στρώμα προέλευσής τους. Η μεγάλη κατασκευή ενδέχεται να ήταν τάφος, κατοικία ιερέων ή θρησκευτικό ιερό, αναφέρουν οι ερευνητές στη μελέτη τους, η οποία δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο στο επιστημονικό περιοδικό Acta Geophysica.

Ακόμη χαμηλότερα, σε βάθος 6 έως 7 μέτρων κάτω από το έδαφος, οι ερευνητές εντόπισαν απροσδόκητα ένα παχύ στρώμα καθαρής άμμου.

Σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα, αυτό το στρώμα άμμου αποτελεί ουσιαστικά την ανακάλυψη μέσα στην ίδια την ανακάλυψη.

H δεύτερη «μυστική» ανακάλυψη

Το αργιλώδες έδαφος του Δέλτα του Νείλου είναι διαβόητα ασταθές για την κατασκευή κτιρίων. Απορροφά υγρασία και διογκώνεται, ενώ στη συνέχεια συρρικνώνεται και μετατοπίζεται καθώς στεγνώνει, δημιουργώντας μια αργή αλλά διαρκή απειλή για κάθε βαριά κατασκευή που βρίσκεται πάνω του. Φαίνεται, ωστόσο, ότι οι οικοδόμοι της Σαϊτικής περιόδου γνώριζαν καλά αυτό το πρόβλημα. Πριν τοποθετήσουν τα θεμέλια της κατασκευής τους, δημιούργησαν από κάτω ένα υπόστρωμα καθαρής άμμου. Η άμμος αυτή συνέβαλλε στην ομοιόμορφη κατανομή του βάρους του κτιρίου, επέτρεπε την αποστράγγιση των υπόγειων υδάτων και εμπόδιζε τη σταδιακή μετατόπιση του αργιλώδους εδάφους. Πρόκειται για την ίδια βασική αρχή που εφαρμόζεται στις σύγχρονες θεμελιώσεις για την κατανομή των φορτίων, η οποία είχε αξιοποιηθεί εδώ πριν από περισσότερα από δυόμισι χιλιάδες χρόνια.

«Συνδυάζοντας το δορυφορικό ραντάρ με τις βαθιές γεωηλεκτρικές τομές ERT, δεν καταφέραμε απλώς να χαρτογραφήσουμε τους τοίχους αυτής της τεράστιας κατασκευής της Σαϊτικής περιόδου, αλλά μπορέσαμε επίσης να αναλύσουμε τα υπόγεια στρώματα», δήλωσε στο Live Science ο Abdelaziz Elfadaly, συν-συγγραφέας της μελέτης. «Ο εντοπισμός ενός σημαντικού στρώματος καθαρής άμμου κάτω από τους πλίνθινους τοίχους, το οποίο λειτουργούσε ως θεμέλιο, εξηγεί πώς αυτές οι βαριές κατασκευές κατάφεραν να αντέξουν την υψηλή στάθμη των υπόγειων υδάτων και το αργιλώδες έδαφος».

Σε κοντινή απόσταση εντοπίστηκε επίσης ένα σύνολο αντικειμένων που υποδηλώνουν τον ιερό χαρακτήρα του χώρου. Το εύρημα αυτό υποδεικνύει ότι στον χώρο πραγματοποιούνταν τελετουργίες, ενώ η μελέτη αναφέρει και ένα ακόμη πιο σπάνιο εύρημα, ένα ειδώλιο που συνδέεται με τον Θωθ, τον θεό της σοφίας.