Αν μπείτε σε ένα κατάστημα ρούχων και πάρετε μια απλή λευκή πουκάμισα, υπάρχει ένας μικρός τρόπος για να καταλάβετε αν έχει σχεδιαστεί για άνδρα ή γυναίκα. Δεν είναι το χρώμα, ούτε το κόψιμο. Είναι τα κουμπιά.

Στα περισσότερα ανδρικά πουκάμισα τα κουμπιά βρίσκονται στη δεξιά πλευρά, ενώ στα γυναικεία στην αριστερή. Η ίδια λογική συναντάται συχνά στα παντελόνια, στα σακάκια και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και στα φερμουάρ.

Μια τόσο συνηθισμένη λεπτομέρεια που σχεδόν κανείς δεν αναρωτιέται πλέον γιατί υπάρχει. Κι όμως, πίσω από αυτή την απλή σχεδιαστική επιλογή κρύβεται μια ιστορία αιώνων, που συνδέεται με την κοινωνική τάξη, την υπηρεσία, τη στρατιωτική παράδοση αλλά και τον τρόπο με τον οποίο ντύνονταν οι άνθρωποι, σύμφωνα με το The Conversation.

Ένα κουμπί ως ιστορικό αποτύπωμα

Τα ρούχα δεν είναι μόνο αντικείμενα που μας προστατεύουν από το κρύο ή μας κάνουν να αισθανόμαστε όμορφα. Αποτελούν μέρος αυτού που οι ιστορικοί αποκαλούν υλική κουλτούρα: τα αντικείμενα της καθημερινής ζωής μέσα από τα οποία μπορούμε να καταλάβουμε πώς ζούσαν και σκέφτονταν οι άνθρωποι μιας άλλης εποχής.

Τα κουμπιά, τα κορδόνια, τα φερμουάρ και οι άλλοι μηχανισμοί κλεισίματος κουβαλούν επομένως πληροφορίες για κοινωνικές συνήθειες που έχουν χαθεί.

Μία από τις πιο διαδεδομένες εξηγήσεις για τη διαφορετική θέση των κουμπιών ανάμεσα στα ανδρικά και τα γυναικεία ρούχα συνδέεται με την ευρωπαϊκή αριστοκρατία.

Πριν από αιώνες, τα ρούχα των πλούσιων γυναικών ήταν συχνά εξαιρετικά περίπλοκα. Φορέματα, κορσέδες, σακάκια και άλλα ενδύματα μπορούσαν να διαθέτουν πολλά κουμπιά και περίτεχνους μηχανισμούς κλεισίματος. Οι γυναίκες της αριστοκρατίας, επομένως, δεν ντύνονταν απαραίτητα μόνες τους. Συχνά τις βοηθούσαν υπηρέτριες.

Και εδώ βρίσκεται μία από τις πιθανές εξηγήσεις για τη θέση των κουμπιών.

Περίπου το 90% των ανθρώπων είναι δεξιόχειρες. Όταν μια υπηρέτρια στεκόταν απέναντι από τη γυναίκα που έντυνε, τα κουμπιά στην αριστερή πλευρά του ρούχου ήταν πιο εύκολα προσβάσιμα στο δεξί, κυρίαρχο χέρι της.

Δοκιμάστε το με ένα σακάκι: σταθείτε απέναντι από κάποιον και προσπαθήστε να του κουμπώσετε το ρούχο. Η διαφορά γίνεται αμέσως αντιληπτή.

Οι άνδρες, αντίθετα, συνήθως ντύνονταν μόνοι τους. Τα δικά τους ρούχα σχεδιάστηκαν έτσι ώστε τα κουμπιά να βρίσκονται στη δεξιά πλευρά, διευκολύνοντας το δεξί χέρι εκείνου που τα φορούσε. Δεν πρόκειται όμως για τη μοναδική θεωρία.

Από τους στρατιώτες στα ανδρικά σακάκια

Μια άλλη εξήγηση συνδέει τη θέση των κουμπιών με τη στρατιωτική ένδυση.

Οι άνδρες κρατούσαν συχνά το ξίφος στην αριστερή πλευρά του σώματος και το τραβούσαν με το δεξί χέρι. Η κατεύθυνση των κουμπιών στα πανωφόρια και στις στολές μπορεί επομένως να είχε σχεδιαστεί ώστε να μην παρεμποδίζει την κίνηση ή να μην πιάνεται το ύφασμα στο όπλο.

Η ανδρική ένδυση ήταν άλλωστε σε μεγάλο βαθμό συνδεδεμένη με την πρακτικότητα και τη λειτουργικότητα, ιδιαίτερα στα στρατιωτικά και επαγγελματικά ενδύματα.

Δεν υπάρχει, ωστόσο, μία απολύτως αποδεδειγμένη απάντηση. Οι ιστορικοί θεωρούν πιθανότερο ότι πρόκειται για αποτέλεσμα πολλών παραγόντων και όχι για έναν συγκεκριμένο κανόνα που θεσπίστηκε κάποια στιγμή.

Η βιομηχανία διατήρησε την παράδοση

Το ενδιαφέρον είναι ότι, όταν τα ρούχα άρχισαν να παράγονται μαζικά στα εργοστάσια τον 19ο αιώνα, οι παλιές συμβάσεις δεν εξαφανίστηκαν.

Αντίθετα, η βιομηχανική παραγωγή χρειαζόταν τυποποίηση. Τα πατρόν έπρεπε να είναι συγκεκριμένα, οι διαδικασίες παραγωγής επαναλαμβανόμενες και τα σχέδια αναγνωρίσιμα. Έτσι, μια συνήθεια που είχε ξεκινήσει σε έναν εντελώς διαφορετικό κόσμο πέρασε στη βιομηχανική εποχή.

Το ίδιο συνέβη αργότερα και με τα φερμουάρ. Όταν έγιναν δημοφιλή στις αρχές του 20ού αιώνα, οι κατασκευαστές υιοθέτησαν σε μεγάλο βαθμό τις ήδη υπάρχουσες συμβάσεις των κουμπιών.

Έτσι, ένα φερμουάρ μπορεί ακόμη και σήμερα να «μαρτυρά» αν ένα ρούχο σχεδιάστηκε αρχικά για άνδρα ή για γυναίκα.

Σήμερα, όμως, η διάκριση αυτή γίνεται ολοένα και λιγότερο αυστηρή. Η άνοδος των unisex και gender-neutral ρούχων έχει οδηγήσει πολλούς σχεδιαστές να εγκαταλείψουν τις παλιές συμβάσεις.

Και τελικά, κανένας πρακτικός κανόνας δεν επιβάλλει τα κουμπιά να βρίσκονται διαφορετικά στα ανδρικά και στα γυναικεία ρούχα.