Μια διαπίστωση που τα τελευταία χρόνια προκαλεί έντονες συζητήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αφορά τη σχέση μεταξύ γάμου και μακροζωίας. Σύμφωνα με πολλές επιστημονικές έρευνες, οι άνδρες φαίνεται να κερδίζουν περισσότερα χρόνια ζωής από τον γάμο σε σύγκριση με τις γυναίκες. Το θέμα έχει συχνά παρουσιαστεί με υπερβολικό τρόπο, οδηγώντας ορισμένους στο συμπέρασμα ότι οι άνδρες «δανείζονται» χρόνια ζωής από τις συζύγους τους. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη και οι ερευνητές τονίζουν ότι τα δεδομένα δεν υποστηρίζουν μια τόσο απλοϊκή ερμηνεία.

Είναι γνωστό ότι οι γυναίκες ζουν κατά μέσο όρο περισσότερο από τους άνδρες. Η διαφορά αυτή αποδίδεται σε πολλούς παράγοντες: οι γυναίκες εμφανίζουν συνήθως μεγαλύτερη ευαισθησία σε θέματα υγείας, υποβάλλονται συχνότερα σε προληπτικές εξετάσεις και τείνουν να αποφεύγουν επικίνδυνες συμπεριφορές όπως η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ ή η επικίνδυνη οδήγηση. Παράλληλα, γενετικοί και ορμονικοί παράγοντες φαίνεται να προσφέρουν στις γυναίκες ένα βιολογικό πλεονέκτημα όσον αφορά τη μακροζωία.

Μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2020 στο επιστημονικό περιοδικό SSM – Population Health έδειξε ότι στις Ηνωμένες Πολιτείες μια γυναίκα ηλικίας 65 ετών μπορούσε να αναμένει κατά μέσο όρο ακόμη 19 έως 21 χρόνια ζωής. Για τους άνδρες της ίδιας ηλικίας, το αντίστοιχο προσδόκιμο κυμαινόταν μεταξύ ανάμεσα σε 16 έως 18 έτη. Ωστόσο, οι σημαντικότερες διαφορές εμφανίζονται όταν οι ερευνητές εξετάζουν παράλληλα το φύλο και την οικογενειακή κατάσταση.

Τα στοιχεία αποκαλύπτουν ότι οι παντρεμένοι άνδρες ηλικίας 65 ετών έχουν σχεδόν δυόμισι επιπλέον χρόνια προσδόκιμου ζωής σε σχέση με τους συνομηλίκους τους που δεν παντρεύτηκαν ποτέ. Πρόκειται για ένα εντυπωσιακό όφελος, καθώς μειώνει αισθητά το χάσμα που παραδοσιακά χωρίζει τα δύο φύλα ως προς τη διάρκεια ζωής. Στην πραγματικότητα, το προσδόκιμο ζωής των παντρεμένων ανδρών πλησιάζει εκείνο των γυναικών που δεν έχουν παντρευτεί ποτέ.

Αντίθετα, στις γυναίκες οι διαφορές μεταξύ παντρεμένων και ανύπαντρων είναι μικρότερες. Ο γάμος εξακολουθεί να προσφέρει ένα πλεονέκτημα, αυξάνοντας κατά μέσο όρο το προσδόκιμο ζωής περίπου κατά 1,8 χρόνια σε σχέση με τις γυναίκες που δεν παντρεύτηκαν ποτέ. Παρόλα αυτά, το όφελος είναι σαφώς μικρότερο σε σύγκριση με εκείνο που καταγράφεται στους άνδρες.

Ανάλογα συμπεράσματα προκύπτουν και από άλλες χώρες, όπως αναφέρει το Statista. Μελέτη που εξέτασε τον πληθυσμό της Δανίας διαπίστωσε ότι οι παντρεμένοι άνδρες στην ηλικία των 50 ετών μπορούσαν να αναμένουν περίπου οκτώ επιπλέον χρόνια ζωής σε σχέση με όσους δεν είχαν παντρευτεί ποτέ. Για τις γυναίκες, το αντίστοιχο όφελος ανερχόταν περίπου σε πέντε χρόνια. Με άλλα λόγια, το κέρδος των ανδρών ήταν κατά περίπου 60% μεγαλύτερο.

Ακόμη πιο αποκαλυπτικά ήταν τα αποτελέσματα ερευνών σε ασιατικές χώρες. Σε ορισμένες περιπτώσεις διαπιστώθηκε ότι ο γάμος μείωνε τη θνησιμότητα μόνο στους άνδρες, χωρίς να εμφανίζει αντίστοιχα οφέλη για τις γυναίκες. Οι ερευνητές αποδίδουν το φαινόμενο αυτό στις πιο παραδοσιακές κοινωνικές δομές, όπου οι γυναίκες συχνά επωμίζονται το μεγαλύτερο βάρος των οικιακών εργασιών και της ανατροφής των παιδιών, ακόμη και όταν εργάζονται παράλληλα εκτός σπιτιού. Οι πρόσθετες αυτές υποχρεώσεις ενδέχεται να εξουδετερώνουν μέρος των θετικών επιδράσεων που συνδέονται με τον γάμο.

Οι επιστήμονες θεωρούν ότι ένας σημαντικός λόγος για τον οποίο οι άνδρες ωφελούνται περισσότερο είναι ο ρόλος που αναλαμβάνουν πολλές γυναίκες μέσα στη σχέση. Συχνά λειτουργούν ως «διαχειρίστριες υγείας» της οικογένειας: οργανώνουν ιατρικά ραντεβού, ενθαρρύνουν προληπτικές εξετάσεις, προωθούν πιο υγιεινές διατροφικές συνήθειες και παρακολουθούν ζητήματα υγείας που οι άνδρες ενδέχεται να παραμελούν.

Η σημασία αυτού του ρόλου γίνεται ιδιαίτερα εμφανής μετά από ένα διαζύγιο ή τον θάνατο της συζύγου. Στις ΗΠΑ, το προσδόκιμο ζωής των διαζευγμένων ή χήρων ανδρών μειώνεται σχεδόν στα επίπεδα των ανδρών που δεν παντρεύτηκαν ποτέ. Αντίθετα, οι γυναίκες που έχουν χωρίσει ή έχουν χάσει τον σύζυγό τους εξακολουθούν να εμφανίζουν ελαφρώς υψηλότερο προσδόκιμο ζωής από τις γυναίκες που δεν παντρεύτηκαν ποτέ.

Οι ερευνητές αναφέρονται συχνά στη λεγόμενο η «προστασία του γάμου». Στα οφέλη περιλαμβάνονται η καλύτερη ψυχική υγεία, η μεγαλύτερη κοινωνική στήριξη, η υιοθέτηση πιο υγιεινών συνηθειών και η αυξημένη οικονομική σταθερότητα. Υπάρχει επίσης η θεωρία της «επιλογής γάμου», σύμφωνα με την οποία όσοι καταφέρνουν να δημιουργήσουν και να διατηρήσουν μια σταθερή συζυγική σχέση ενδέχεται να ξεκινούν ήδη με καλύτερες προϋποθέσεις υγείας και ευημερίας.

Οι νεότερες έρευνες, ωστόσο, προσθέτουν μια κρίσιμη διευκρίνιση: δεν είναι όλοι οι γάμοι ωφέλιμοι. Ένας δυσλειτουργικός γάμος ή μια σχέση που επιβαρύνει υπερβολικά τον έναν ή και τους δύο συντρόφους μπορεί να μειώσει σημαντικά τα πιθανά οφέλη για την υγεία. Ειδικά για τις γυναίκες, οι σχετικά μικρές διαφορές στα στατιστικά στοιχεία ίσως κρύβουν πολύ διαφορετικές εμπειρίες. Κάποιες γυναίκες απολαμβάνουν σημαντικά οφέλη από έναν υποστηρικτικό γάμο, ενώ άλλες μπορεί να μην κερδίζουν σχεδόν τίποτα ή ακόμη και να επιβαρύνονται.

Το βασικό συμπέρασμα των ειδικών είναι ότι ο γάμος συνδέεται γενικά με μεγαλύτερη διάρκεια ζωής και καλύτερη υγεία. Ωστόσο, το όφελος αυτό φαίνεται να είναι πιο σταθερό και έντονο για τους άνδρες, ενώ για τις γυναίκες εξαρτάται περισσότερο από την ποιότητα της σχέσης και την ισορροπία των ευθυνών μέσα στο ζευγάρι.