Η αποφυγή των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια βάρους διπλάσιο σε σύγκριση με την κατανάλωση τροφίμων που, παρότι πληρούν τα διατροφικά πρότυπα, ανήκουν σε αυτή την κατηγορία. Αυτή είναι η βασική διαπίστωση της μεγαλύτερης έως τώρα κλινικής έρευνας για τη σχέση μεταξύ επεξεργασίας των τροφίμων και απώλειας βάρους, η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature Medicine.

Η μελέτη έρχεται να ενισχύσει τις αυξανόμενες ανησυχίες διεθνών και εθνικών φορέων για τον ρόλο των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων στην παχυσαρκία και τα χρόνια νοσήματα. Στις ΗΠΑ, ο υπουργός Υγείας Ρόμπερτ Κένεντι Τζούνιορ χαρακτήρισε τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα ως «δηλητήριο» και κύρια αιτία της αύξησης παχυσαρκίας.

Τι είναι τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα;

Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα περιλαμβάνουν προϊόντα όπως κατεψυγμένα γεύματα, δημητριακά πρωινού, μπάρες πρωτεΐνης και έτοιμα ροφήματα. Συνήθως είναι εύκολα στην κατανάλωση και συχνά προωθούνται ως υγιεινές επιλογές. Ωστόσο, η υψηλή τους περιεκτικότητα σε θερμίδες ανά μπουκιά, τα πρόσθετα συστατικά και η χαμηλή τους δυνατότητα να προκαλούν κορεσμό τα καθιστούν προβληματικά.

Οι ερευνητές του University College London επέλεξαν 55 άτομα, κυρίως γυναίκες ηλικίας 20 έως 65 ετών, που είχαν δείκτη μάζας σώματος στην κατηγορία του υπέρβαρου. Οι συμμετέχοντες ακολούθησαν δύο διαφορετικά διατροφικά πρωτόκολλα, με χρονική διάρκεια δύο μηνών το καθένα: το ένα βασισμένο σε ελάχιστα επεξεργασμένα τρόφιμα (π.χ. γιαούρτι, φρούτα, σπιτική μακαρονάδα) και το άλλο σε “υγιεινά” υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα (π.χ. δημητριακά ολικής άλεσης, φυτικό γάλα, κατεψυγμένα γεύματα).

Όλοι μπορούσαν να καταναλώσουν όσο ήθελαν. Το ισχυρό σημείο του πειράματος ήταν ο «σταυροειδής» σχεδιασμός του. Κάθε συμμετέχων δοκίμασε και τα δύο διατροφικά σχήματα, επιτρέποντας έτσι συγκρίσεις όχι μόνο ανάμεσα στις ομάδες, αλλά και στο ίδιο το άτομο.

Διπλάσια απώλεια βάρους και λίπους

Κατά μέσο όρο, οι συμμετέχοντες έχασαν τέσσερα κιλά με τη διατροφή που βασιζόταν σε ελάχιστα επεξεργασμένα τρόφιμα, έναντι δύο κιλών με τη δίαιτα των υπερεπεξεργασμένων. Αν η τάση αυτή συνεχιζόταν για έναν χρόνο, η εκτιμώμενη απώλεια βάρους θα ήταν 9-13% του αρχικού βάρους έναντι 4-5%.

Παράλληλα, οι συμμετέχοντες έχασαν περισσότερα από τα διπλάσια κιλά σωματικού λίπους όταν κατανάλωναν τα ελάχιστα επεξεργασμένα τρόφιμα.

Η διαφορά δεν οφείλεται μόνο στη θερμιδική αξία, αναφέρουν οι New York Times. Σύμφωνα με τη διατροφολόγο Filippa Juul, τα λιγότερο επεξεργασμένα τρόφιμα απαιτούν περισσότερο μάσημα, προκαλούν κορεσμό γρηγορότερα και βοηθούν στην επιβράδυνση της κατανάλωσης. Επιπλέον, πολλοί συμμετέχοντες ανέφεραν ότι είχαν καλύτερο έλεγχο στις λιγούρες κατά τη διάρκεια της διατροφής με τα φυσικά τρόφιμα.

Αυτό είναι αξιοσημείωτο, διότι σε περιόδους απώλειας βάρους συνήθως αυξάνονται οι λιγούρες. Ο βασικός ερευνητής της μελέτης, δρ. Samuel Dicken, σημείωσε ότι η καλύτερη διαχείριση των επιθυμιών μπορεί να βοηθήσει τους ανθρώπους να διατηρήσουν το χαμηλό βάρος  μακροπρόθεσμα.

Περιορισμοί και προκλήσεις

Η έρευνα, αν και μεγαλύτερη από τις προηγούμενες, παραμένει περιορισμένη. Δεν ελέγχθηκε πλήρως η πρόσληψη θερμίδων εκτός των παρεχόμενων γευμάτων και οι περισσότεροι συμμετέχοντες ήταν γυναίκες, κάτι που περιορίζει τη γενίκευση των συμπερασμάτων. Όπως σημειώνει και ο καθηγητής Walter Willett του Harvard, απαιτούνται μελέτες διάρκειας τουλάχιστον ενός έτους για πιο ασφαλή συμπεράσματα.

Επιπλέον, το οικονομικό κόστος και η ευκολία πρόσβασης καθιστούν τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα πιο ελκυστικά. Η δρ. Juul τονίζει την ανάγκη αλλαγής της διατροφικής κουλτούρας και την παραγωγή υγιεινών, ελάχιστα επεξεργασμένων τροφίμων που να είναι προσιτά και πρακτικά για τον καταναλωτή.

Τα αποτελέσματα προσθέτουν ακόμα ένα λιθαράκι στο αυξανόμενο αριθμό ερευνών που δείχνουν πως η ποιότητα της επεξεργασίας των τροφίμων επηρεάζει το βάρος, τη συμπεριφορά και τη γενικότερη υγεία. Παρότι δεν είναι απαραίτητο να αποκλείσουμε εντελώς τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, η εστίαση σε σπιτικά γεύματα με φρούτα, λαχανικά, δημητριακά ολικής άλεσης και πρωτεΐνες φαίνεται να αποτελεί τον πιο ασφαλή δρόμο προς την ευεξία.