Όταν ακούμε τη λέξη «κλιμακτήριος», σχεδόν όλοι τη συνδέουμε με τις γυναίκες. Κι όμως, η φύση δεν κάνει διακρίσεις. Οι άνδρες, καθώς μεγαλώνουν, περνούν επίσης από μια φυσιολογική ορμονική αλλαγή, γνωστή ως ανδρική κλιμακτήριος ή ανδρόπαυση. Αν και λιγότερο απότομη και θορυβώδης από την εμμηνόπαυση, έχει υπαρκτές επιπτώσεις στο σώμα, τη διάθεση και τη σεξουαλικότητα των αντρών.

Ας δούμε τι είναι, πώς εντοπίστηκε ιατρικά και – κυρίως – τι μπορεί να κάνει ένας άντρας για να την αντιμετωπίσει.

Τι είναι η ανδρική κλιμακτήριος;

Η ανδρική κλιμακτήριος είναι μια φάση στη ζωή ενός άντρα, συνήθως μετά τα 45-50 έτη, κατά την οποία παρατηρείται σταδιακή μείωση της τεστοστερόνης, της κύριας ανδρικής ορμόνης. Η μείωση αυτή είναι φυσιολογική: η τεστοστερόνη αρχίζει να πέφτει περίπου 1% τον χρόνο μετά τα 30. Ωστόσο, σε κάποιους άντρες, η πτώση είναι πιο έντονη ή εμφανίζεται νωρίτερα, με εμφανή σωματικά και ψυχολογικά συμπτώματα.

Η ανδρόπαυση δεν είναι απότομη – όπως συμβαίνει στις γυναίκες με την εμμηνόπαυση – αλλά εξελίσσεται σιωπηλά και προοδευτικά.

Πότε και πώς εντοπίστηκε ιατρικά;

Ο όρος “ανδρόπαυση” εμφανίστηκε στην ιατρική βιβλιογραφία τη δεκαετία του 1940, αλλά για δεκαετίες θεωρούνταν αμφιλεγόμενος. Ορισμένοι γιατροί πίστευαν πως τα συμπτώματα στους άντρες οφείλονταν αποκλειστικά στην ηλικία ή στον τρόπο ζωής. Ωστόσο, με την πρόοδο της ενδοκρινολογίας, επιβεβαιώθηκε πως η μειωμένη τεστοστερόνη σχετίζεται άμεσα με συγκεκριμένα συμπτώματα, τόσο σωματικά όσο και ψυχολογικά.

Το 2001, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναγνώρισε τον όρο Late-Onset Hypogonadism (Υπογοναδισμός Όψιμης Έναρξης) – μια ιατρική κατάσταση που περιγράφει την πτώση των ανδρικών ορμονών με την ηλικία.

Ποια είναι τα συμπτώματα;

Η ανδρική κλιμακτήριος δεν εκδηλώνεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Κάποιοι άντρες δεν παρατηρούν σχεδόν τίποτα, ενώ άλλοι βιώνουν έντονη σωματική και ψυχολογική μετάβαση. Τα πιο συχνά συμπτώματα περιλαμβάνουν:

• Μείωση της λίμπιντο και της σεξουαλικής απόδοσης

• Κόπωση και χαμηλά επίπεδα ενέργειας

• Αλλαγές στη διάθεση, ευερεθιστότητα ή και καταθλιπτικά επεισόδια

• Απώλεια μυϊκής μάζας και αύξηση του κοιλιακού λίπους

• Μειωμένη πνευματική διαύγεια και συγκέντρωση

• Διαταραχές ύπνου

• Μειωμένη αυτοπεποίθηση ή αισθήματα «ματαιότητας»

Σύμφωνα με μελέτη του European Male Aging Study (EMAS), περίπου 1 στους 10 άντρες ηλικίας 50-59 εμφανίζει συμπτώματα ανδρόπαυσης που σχετίζονται με χαμηλά επίπεδα τεστοστερόνης.

Τι την προκαλεί;

Η κύρια αιτία είναι η φυσιολογική πτώση της τεστοστερόνης με την ηλικία. Ωστόσο, διάφοροι παράγοντες μπορεί να επιταχύνουν ή να εντείνουν τη διαδικασία:

• Παχυσαρκία και κακή διατροφή

• Χρόνιο στρες και έλλειψη ύπνου

• Καθιστική ζωή

• Χρόνιες παθήσεις όπως ο διαβήτης ή το μεταβολικό σύνδρομο

• Κατανάλωση αλκοόλ ή ουσιών

• Ορισμένα φάρμακα

Η τεστοστερόνη δεν είναι μόνο «σεξουαλική» ορμόνη. Επηρεάζει τον μεταβολισμό, το ανοσοποιητικό, τη διάθεση και την εγκεφαλική λειτουργία.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διάγνωση της ανδρικής κλιμακτηρίου γίνεται με συνδυασμό συμπτωμάτων και αιματολογικών εξετάσεων. Η μέτρηση της τεστοστερόνης στο αίμα (πρωινές ώρες) δίνει μια πρώτη εικόνα. Αν τα επίπεδα είναι κάτω από 300 ng/dL (νανογραμμάρια ανά δεκαλίτρο), και υπάρχουν σχετικά συμπτώματα, μπορεί να τεθεί διάγνωση υπογοναδισμού.

Σημαντικό: τα χαμηλά επίπεδα τεστοστερόνης δεν αρκούν μόνα τους για διάγνωση. Πρέπει να συνοδεύονται από σχετικά συμπτώματα.

Τι μπορεί να κάνει ένας άνδρας;

Η ανδρική κλιμακτήριος δεν είναι ασθένεια, αλλά φυσιολογική μετάβαση. Ωστόσο, όταν προκαλεί έντονα συμπτώματα, χρειάζεται αντιμετώπιση. Οι λύσεις χωρίζονται σε δύο κατηγορίες:

1. Φυσικές – Τρόπος ζωής

• Απώλεια βάρους: Η κοιλιακή παχυσαρκία μειώνει την τεστοστερόνη.

• Άσκηση: Η αερόβια και η μυϊκή ενδυνάμωση αυξάνουν φυσικά τα επίπεδα τεστοστερόνης.

• Ποιοτικός ύπνος: Η τεστοστερόνη παράγεται κυρίως στη φάση του βαθύ ύπνου.

• Διατροφή πλούσια σε ψευδάργυρο, μαγνήσιο και υγιή λιπαρά (π.χ. ξηροί καρποί, αβοκάντο, ελαιόλαδο).

• Αποφυγή υπερβολικής κατανάλωσης αλκοόλ και καπνίσματος.

2. Ιατρικές παρεμβάσεις

• Ορμονική θεραπεία υποκατάστασης: Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, και μόνο μετά από ενδελεχή έλεγχο, μπορεί να χορηγηθεί τεστοστερόνη μέσω ενέσεων, gel ή επιθεμάτων.

• Συμβουλευτική / Ψυχολογική υποστήριξη: Αν η διάθεση επηρεάζεται σημαντικά, η ψυχολογική υποστήριξη είναι ιδιαίτερα χρήσιμη.

Ένα φυσικό στάδιο, όχι ταμπού

Η ανδρική κλιμακτήριος είναι πραγματική, μετρήσιμη και αντιμετωπίσιμη. Δεν αποτελεί λόγο ντροπής, αλλά ευκαιρία για επαναπροσδιορισμό της υγείας και της ζωής. Η ενημέρωση, ο προληπτικός έλεγχος και οι υγιεινές συνήθειες μπορούν να κάνουν τη διαφορά.

Για τους άντρες που αισθάνονται “κάπως διαφορετικά” μετά τα 45, το μήνυμα είναι απλό: δεν είστε μόνοι και δεν είναι “στο μυαλό σας”. Μιλήστε με τον γιατρό σας, κάντε εξετάσεις και – κυρίως – φροντίστε τον εαυτό σας. Η μέση ηλικία δεν είναι το τέλος, αλλά η αρχή ενός νέου κεφαλαίου.