Η επιστημονική κοινότητα έχει ανακαλύψει πως  εμπειρία του πως βλέπει κανείς τα χρώματα, διαφέρει ριζικά όχι μόνο μεταξύ ανθρώπων, αλλά και ανάμεσα στα είδη του ζωικού βασιλείου.

Η ανθρώπινη ικανότητα να βλέπει τα χρώματα οφείλεται στους φωτοϋποδοχείς που βρίσκονται στον αμφιβληστροειδή χιτώνα των ματιών: τα λεγόμενα «κωνία». Οι περισσότεροι άνθρωποι διαθέτουν τρεις τύπους κωνίων – για το κόκκινο, το πράσινο και το μπλε – και ονομάζονται τριχρωματικοί. Χάρη σ’ αυτούς τους τρεις υποδοχείς μπορούμε να διακρίνουμε εκατομμύρια αποχρώσεις εντός του «ορατού φάσματος» του φωτός.

Ωστόσο, δεν υπάρχει καθολικότητα στον τρόπο που βλέπουμε οι άνθρωποι τις αποχρώσεις αυτές. Κάποιοι άνθρωποι, όπως όσοι πάσχουν από αχρωματοψία αντιλαμβάνονται λιγότερα χρώματα ή διαφορετικά από τους περισσότερους.

Στον αντίποδα βρίσκονται οι τετραχρωματικοί άνθρωποι, οι οποίοι έχουν τέσσερις τύπους κωνίων και μπορούν να διακρίνουν μέχρι και 100 εκατομμύρια διαφορετικές αποχρώσεις. Επίσης, ορισμένοι κάτοικοι του νησιού Πινγκελάπ στον Ειρηνικό βλέπουν μόνο μαυρόασπρα, εξαιτίας μιας σπάνιας γενετικής μετάλλαξης.

Το 2024, πέντε άτομα σε πειραματικό πλαίσιο κατάφεραν να αντιληφθούν ένα εντελώς νέο χρώμα, το οποίο ονομάστηκε «olo» (όλο), μέσω προηγμένης τεχνολογίας που βασίζεται στην οπτική διέγερση. Το γεγονός αυτό αποδεικνύει ότι η αντίληψη του χρώματος εξαρτάται τόσο από τους υποδοχείς όσο και από την επεξεργασία που κάνει ο εγκέφαλος μας.

Ποια χρώματα βλέπουν τα ζώα;

Τα περισσότερα ζώα δεν βλέπουν τα ίδια χρώματα με τους ανθρώπους. Αυτό οφείλεται στη διαφορετική σύνθεση και λειτουργία των φωτοϋποδοχέων τους. Τα  περισσότερα θηλαστικά (εκτός από τους πρωτεύοντες, όπως ο άνθρωπος) έχουν διχρωματική όραση: δηλαδή διαθέτουν μόνο δύο τύπους κωνίων.

Για παράδειγμα, οι σκύλοι και οι γάτες διακρίνουν μεν το μπλε και το κίτρινο, αλλά έχουν δυσκολία να διακρίνουν το κόκκινο και το πράσινο. Αντίστοιχα και οι ταύροι, παρά τον διαδεδομένο μύθο, δεν έλκονται από το κόκκινο, δεν μπορούν να το διακρίνουν!

Ορισμένα θηλαστικά, κυρίως θαλάσσια (φάλαινες, θαλάσσιοι λέοντες), έχουν ακόμα πιο περιορισμένη όραση, καθώς βλέπουν μονοχρωματικά  δηλαδή μόνο μία απόχρωση. Οι φάλαινες, μάλιστα, φαίνεται να βλέπουν κυριολεκτικά μόνο μαύρο και άσπρο, λόγω της απουσίας κωνίων, κάτι που διευκολύνει την προσαρμογή στο σκοτεινό περιβάλλον του ωκεανού.

Στον αντίποδα, αρκετά είδη έχουν πιο εξελιγμένη χρωματική όραση απ’ ό,τι οι άνθρωποι. Πολλά πτηνά, ερπετά, αμφίβια και έντομα είναι τετραχρωματικά, ενώ υπάρχουν και πενταχρωματικά είδη όπως κάποιες πεταλούδες και τα περιστέρια.

Οι πρωταθλητές, όμως, είναι οι μάντις γαρίδες (Odontodactylus scyllarus), οι οποίες διαθέτουν 12 και πλέον είδη φωτοϋποδοχέων.

Ωστόσο, αυτή η πληθώρα αισθητήρων δεν εγγυάται και καλύτερη αντίληψη. Παρόλο που η μάντις γαρίδα έχει πολλούς υποδοχείς, η εγκεφαλική της ικανότητα να επεξεργάζεται και να διακρίνει τις χρωματικές πληροφορίες είναι περιορισμένη. Έτσι, η ποικιλία στους αισθητήρες δεν μεταφράζεται απαραίτητα σε πιο σύνθετη ή πλούσια αντίληψη του χρώματος.

Χρώματα που δεν μπορούμε να δούμε

Ορισμένα είδη ζώων, όπως οι μέλισσες, οι πεταλούδες και κάποια πτηνά, έχουν την ικανότητα να βλέπουν και στην υπεριώδη ακτινοβολία (UV), που είναι αόρατη για τον άνθρωπο. Οι άνθρωποι είτε δεν διαθέτουν τους απαραίτητους υποδοχείς είτε η δομή του ματιού μας (π.χ. ο φακός) μπλοκάρει αυτό το φως.

Αυτή η «αορατότητα» των χρωμάτων δείχνει  ότι η αντίληψή μας είναι μερική και  περιορισμένη. Μόλις το 2024 επιστήμονες ανέπτυξαν τεχνολογία που επιτρέπει τη βιντεοσκόπηση σκηνών όπως τις βλέπουν τα ζώα, ένα σημαντικό βήμα για την κατανόηση μας σε σχέση με τον κόσμο τους.

Πηγή: Τhe Conversation