Στην ακτή, ένα νεκρό δελφίνι μοιάζει να έχει απλώς ξεβραστεί από τη θάλασσα. Πάνω στο σώμα του μπορεί να φαίνονται σημάδια από δίχτυα ή η εξάντληση της πείνας. Η εικόνα κρατά για λίγο. Η αιτία του θανάτου του ίσως να μην αποκαλυφθεί ποτέ.

Από τότε που η Ρωσία ξεκίνησε την πλήρους κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία το 2022, ο πόλεμος έχει αφήσει το αποτύπωμά του και στη Μαύρη Θάλασσα. Οι μάχες, οι εκρήξεις, τα στρατιωτικά σόναρ και οι ζημιές σε πλοία απειλούν ζώα που δεν έχουν τρόπο να ξεφύγουν. Οι συνέπειες φτάνουν κάτω από την επιφάνεια του νερού, μακριά από τα μέτωπα, αλλά όχι έξω από την εμβέλεια του πολέμου.

Ένας κόσμος γεμάτος θόρυβο

Τα δελφίνια βασίζονται στον ήχο για να προσανατολίζονται, να επικοινωνούν και να εντοπίζουν την τροφή τους. Οι εκρήξεις, οι πύραυλοι που εκτοξεύονται από πολεμικά πλοία και τα στρατιωτικά σόναρ μπορούν να διαταράξουν αυτή την ικανότητα. Όταν δυσκολεύονται να κινηθούν και να κυνηγήσουν, εξαντλούνται γρήγορα.

Ο ερευνητής Ιβάν Ρούσεφ, από το Εθνικό Πάρκο Τούζλι στη νότια Ουκρανία, εκτιμά ότι περισσότεροι από 120.000 κητώδεις, ανάμεσά τους δελφίνια και φώκαινες, έχουν πεθάνει έως το 2026. Αυτό αντιστοιχεί περίπου στο ένα τέταρτο του πληθυσμού τους στη Μαύρη Θάλασσα, σύμφωνα με την εκτίμησή του. Περίπου 50.000 θάνατοι, υπολογίζει, σημειώθηκαν μόνο το 2022.

Δεν είναι όλα τα δελφίνια που ξεβράζονται τραυματισμένα από δίχτυα. Πολλά φαίνονται εξαντλημένα και υποσιτισμένα. Όταν ένα ζώο δεν βρίσκει αρκετή τροφή, αρχίζει να καταναλώνει τα αποθέματα λίπους του. Μαζί με αυτά μπορεί να απελευθερώνονται ρύποι που έχουν συγκεντρωθεί στον οργανισμό του από λύματα, γεωργικές απορροές και μικροπλαστικά. Η επιβάρυνση αυτή μπορεί να εξασθενήσει την άμυνά του απέναντι σε λοιμώξεις.

Η θάλασσα πληρώνει το τίμημα

Οι πολεμικές επιχειρήσεις στη Μαύρη Θάλασσα έχουν προκαλέσει ζημιές σε πλοία και έχουν οδηγήσει στη βύθιση πολεμικών σκαφών και υποβρυχίων. Τα πλοία μετέφεραν καύσιμα και άλλες χημικές ουσίες. Διαρροές πετρελαίου μπορούν να καλύψουν θαλάσσια φυτά και να βλάψουν μαλάκια και ψάρια. Οι εκρήξεις σκοτώνουν ή τραυματίζουν θαλάσσια ζώα, ενώ νάρκες και περιορισμοί στην αλιεία έχουν αλλάξει τη ζωή στις ακτές.

Στην περιβαλλοντική επιβάρυνση προστέθηκε και η καταστροφή του φράγματος Καχόβκα στον ποταμό Δνείπερο το 2023. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, τα νερά που απελευθερώθηκαν μετέφεραν λιπάσματα, βαρέα μέταλλα και λάδια μηχανών.

Όταν λιγοστεύουν τα ψάρια, επηρεάζονται και τα δελφίνια που βρίσκονται στην κορυφή της τροφικής αλυσίδας. Η ζημιά περνά από τον έναν κρίκο στον επόμενο, ώσπου φτάνει στα μεγαλύτερα ζώα.

Από τα φλαμίνγκο ως τα δελφίνια

Ο θόρυβος του πολέμου διαταράσσει και τα μεταναστευτικά πουλιά που διασχίζουν την περιοχή ανάμεσα στη βόρεια Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή. Αν δεν βρουν αρκετή τροφή ή τρομάξουν από τις εκρήξεις, μπορεί να μην καταφέρουν να φτάσουν στις περιοχές όπου ξεχειμωνιάζουν ή φωλιάζουν.

Στο πάρκο του Ρούσεφ, τα φλαμίνγκο έχουν εγκαταλείψει φωλιές όταν αναστατώθηκαν από εκρήξεις. Τότε, σύμφωνα με τον ίδιο, γλάροι πλησίασαν και έφαγαν τα αυγά. Μια στιγμή πανικού μπορεί να αλλάξει την τύχη μιας ολόκληρης φωλιάς.

Ερευνητές στη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Τουρκία έχουν επίσης αναφέρει περισσότερους θανάτους δελφινιών. Ωστόσο, συχνά δεν είναι δυνατό να εξακριβωθεί η αιτία. Πολλά ζώα εντοπίζονται όταν έχουν ήδη αποσυντεθεί, με αποτέλεσμα να χάνονται τα σημάδια που θα μπορούσαν να δείξουν αν μπλέχτηκαν σε δίχτυα ή πέθαναν από κάτι άλλο. Ρώσοι περιβαλλοντικοί παρατηρητές έχουν αποδώσει τους θανάτους σε παράσιτα και ιογενείς λοιμώξεις, ενώ άλλοι ερευνητές επισημαίνουν τις πιθανές επιπτώσεις των στρατιωτικών σόναρ στην ακοή και στον προσανατολισμό των κητωδών.

Η ανάκαμψη θα χρειαστεί χρόνο

Μέσα στις απώλειες, υπάρχει και μια μικρή αλλαγή που δείχνει πόσο γρήγορα μπορεί να αντιδράσει η φύση όταν μειώνεται η ανθρώπινη πίεση. Καθώς το κυνήγι και η λαθροθηρία περιορίστηκαν λόγω του πολέμου, ορισμένα χερσαία ζώα, όπως αγριογούρουνα, ζαρκάδια, αλεπούδες και λαγοί, αυξήθηκαν στην περιοχή.

Για τα δελφίνια, όμως, η ανάκαμψη θα είναι πολύ πιο αργή. Ο Ρούσεφ εκτιμά πως μπορεί να χρειαστούν 30 έως 50 χρόνια για να ανανεωθούν οι πληθυσμοί των κητωδών και να πλησιάσει το θαλάσσιο οικοσύστημα μια πιο φυσιολογική ισορροπία.

Κάτω από την επιφάνεια της Μαύρης Θάλασσας, η ζωή συνεχίζεται μέσα σε έναν κόσμο φτιαγμένο από ήχους. Όταν οι ήχοι αυτοί σκεπάζονται από τις εκρήξεις του πολέμου Ρωσίας-Ουκρανίας, τα ζώα χάνουν τον προσανατολισμό τους, την τροφή τους και τελικά τη δυνατότητα να επιβιώσουν. Δεν μπορούν να ζητήσουν προστασία με ανθρώπινα λόγια. Μπορούμε, όμως, να προσέξουμε όσα αποκαλύπτουν οι ερευνητές και να θυμόμαστε πως οι συνέπειες του πολέμου φτάνουν πολύ μακρύτερα από εκεί όπου πέφτουν οι βόμβες.