Όσοι ζουν με σκύλο συχνά έχουν την αίσθηση ότι το ζώο καταλαβαίνει πότε ο άνθρωπός του είναι χαρούμενος, αγχωμένος ή θυμωμένος.

Μια νέα μελέτη από το Πανεπιστήμιο της Βιέννης έρχεται να δώσει επιστημονική βάση σε αυτή την καθημερινή εμπειρία, δείχνοντας ότι ο εγκέφαλος των σκύλων μπορεί πράγματι να ξεχωρίζει διαφορετικά ανθρώπινα συναισθήματα από τις εκφράσεις του προσώπου.

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μαγνητικές τομογραφίες εγκεφάλου και τεχνικές μηχανικής μάθησης για να εξετάσουν πώς αντιδρούν οι σκύλοι όταν βλέπουν πρόσωπα αγνώστων που εκφράζουν χαρά, λύπη, φόβο ή θυμό.

Τα αποτελέσματα, που δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό iScience, δείχνουν ότι οι σκύλοι δεν κάνουν απλώς έναν γενικό διαχωρισμό ανάμεσα σε «θετικές» και «αρνητικές» εκφράσεις.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορούν να διακρίνουν και διαφορετικά αρνητικά συναισθήματα μεταξύ τους.

Τι έδειξαν οι εγκεφαλικές τομογραφίες

Στο πρώτο σκέλος της μελέτης συμμετείχαν οκτώ κατοικίδιοι σκύλοι, εκπαιδευμένοι ώστε να παραμένουν ξαπλωμένοι, ξύπνιοι και χωρίς περιορισμό μέσα στον μαγνητικό τομογράφο.

Οι ερευνητές τούς έδειξαν φωτογραφίες άγνωστων ανθρώπων με χαρούμενη και ουδέτερη έκφραση. Οι εικόνες είχαν επιλεγεί έτσι ώστε τα πρόσωπα να είναι του ίδιου φύλου με τον βασικό φροντιστή κάθε σκύλου.

Οι τομογραφίες έδειξαν αυξημένη δραστηριότητα σε συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου όταν τα ζώα έβλεπαν χαρούμενα πρόσωπα.

Μεταξύ αυτών ήταν ο κροταφικός φλοιός και ο κερκοφόρος πυρήνας, περιοχές που συνδέονται με ανώτερη οπτική επεξεργασία, κοινωνική αντίληψη και μηχανισμούς ανταμοιβής.

Η εικόνα αυτή οδήγησε τους ερευνητές στην εκτίμηση ότι οι σκύλοι επεξεργάζονται ένα χαρούμενο ανθρώπινο πρόσωπο ως κάτι ιδιαίτερα θετικό.

Ο πρώτος συγγραφέας της μελέτης, Ραούλ Ερνάντες Πέρες, επισήμανε πάντως ότι το εύρημα άφηνε ένα βασικό ερώτημα ανοιχτό: αν οι συγκεκριμένες περιοχές ενεργοποιούνται ειδικά από τη χαρά ή γενικότερα από οποιαδήποτε συναισθηματικά φορτισμένη έκφραση.

Μπορούν να ξεχωρίσουν και διαφορετικά αρνητικά συναισθήματα

Για να απαντήσουν σε αυτό, οι επιστήμονες πραγματοποίησαν δεύτερο πείραμα με 12 σκύλους.

Αυτή τη φορά τα ζώα είδαν νέες φωτογραφίες ανδρών και γυναικών με τέσσερις διαφορετικές εκφράσεις: χαρά, λύπη, φόβο και θυμό.

Με τη βοήθεια μηχανικής μάθησης, οι ερευνητές ανέλυσαν αρχικά τη δραστηριότητα στις ίδιες εγκεφαλικές περιοχές που είχαν εντοπιστεί στο πρώτο πείραμα.

Εκεί διαπίστωσαν ότι οι σκύλοι μπορούσαν να ξεχωρίσουν τα χαρούμενα πρόσωπα από καθεμία από τις αρνητικές εκφράσεις.

Όταν όμως η ανάλυση περιοριζόταν μόνο σε αυτές τις περιοχές του εγκεφάλου, δεν ήταν δυνατόν να διακριθεί με σαφήνεια ο θυμός από τη λύπη ή τον φόβο.

Η εικόνα άλλαξε όταν οι επιστήμονες εξέτασαν τη δραστηριότητα σε ολόκληρο τον εγκέφαλο.

Τότε εμφανίστηκαν διακριτά μοτίβα που επέτρεπαν τη διαφοροποίηση του φόβου από τη λύπη και του φόβου από τον θυμό.

Αντίθετα, οι εγκεφαλικές αποκρίσεις στον θυμό και τη λύπη παρέμεναν αρκετά παρόμοιες ώστε να μην μπορούν να διαχωριστούν με την ίδια σαφήνεια.

Σύμφωνα με τη συν-συγγραφέα της μελέτης, Δρ. Λάουρα Κουάγια, πρόκειται για την πρώτη ένδειξη ότι ο εγκέφαλος ενός σκύλου μπορεί να διακρίνει ανθρώπινα συναισθήματα που ανήκουν στην ίδια συναισθηματική κατηγορία.

«Είναι η πρώτη απόδειξη ότι ο εγκέφαλος του σκύλου μπορεί να ξεχωρίζει συναισθήματα της ίδιας συναισθηματικής χροιάς», ανέφερε.

Γιατί ο φόβος μπορεί να «μοιάζει» διαφορετικός στον εγκέφαλο ενός σκύλου

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι οι διαφορετικές αρνητικές εκφράσεις ενδέχεται να έχουν διαφορετική σημασία για ένα ζώο.

Ο φόβος, για παράδειγμα, μπορεί να αποτελεί διαφορετικού τύπου κοινωνικό ή περιβαλλοντικό σήμα από τον θυμό ή τη λύπη και συνεπώς να πυροδοτεί διαφορετική εγκεφαλική αντίδραση.

Ο Ερνάντες σημείωσε ότι τα διαφορετικά αρνητικά συναισθήματα μπορεί να αντιπροσωπεύουν διαφορετικές μορφές απειλής για τον σκύλο.

Οι επιστήμονες θεωρούν επίσης πιθανό ότι ορισμένες εκφράσεις δεν μπορούν να ερμηνευθούν πλήρως μόνο από το πρόσωπο.

Ένας σκύλος ενδέχεται να χρειάζεται πρόσθετες πληροφορίες, όπως τη στάση του σώματος, τον τόνο της φωνής ή ακόμη και τη μυρωδιά, για να καταλάβει με μεγαλύτερη ακρίβεια τι αισθάνεται ο άνθρωπος απέναντί του.

Αυτό θα μπορούσε να εξηγεί γιατί ο θυμός και η λύπη εμφανίστηκαν δυσκολότερο να διαχωριστούν μόνο από τη μορφή του προσώπου.

Η εξημέρωση ίσως έμαθε στους σκύλους να μας «διαβάζουν»

Το εύρημα συνδέεται και με τη μακρά κοινή εξελικτική ιστορία ανθρώπων και σκύλων.

«Οι σκύλοι έχουν εξελιχθεί μαζί μας ώστε να κατανοούν τις εκφράσεις μας και να συνεργάζονται μαζί μας. Η αναγνώριση αυτού του γεγονότος μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούμε μαζί τους και τους φροντίζουμε», ανέφερε η Κουάγια.

Η Μπρίτζετ Γουόλερ, καθηγήτρια εξέλιξης και κοινωνικής συμπεριφοράς στο Nottingham Trent University, η οποία δεν συμμετείχε στη μελέτη, χαρακτήρισε τα ευρήματα ιδιαίτερα ενδιαφέροντα.

Όπως σημείωσε, το ανθρώπινο χαμόγελο είναι μία από τις συχνότερες και σημαντικότερες εκφράσεις στις κοινωνικές μας αλληλεπιδράσεις, επομένως είναι λογικό οι σκύλοι να έχουν αναπτύξει ιδιαίτερη ικανότητα να το αναγνωρίζουν.

Κατά την ίδια, είναι επίσης εύλογο να είναι δυσκολότερη η διάκριση μεταξύ άλλων ανθρώπινων εκφράσεων, επειδή αυτές εμφανίζονται λιγότερο συχνά στις καθημερινές κοινωνικές επαφές.

Τι μπορεί να σημαίνει αυτό στην καθημερινή σχέση με τον σκύλο μας

Η μελέτη δεν αφορά μόνο την κατανόηση του σκυλίσιου εγκεφάλου. Θα μπορούσε να έχει και πρακτικές εφαρμογές στον τρόπο εκπαίδευσης και φροντίδας των ζώων.

Η Κουάγια σημείωσε ότι η έκφραση θετικού συναισθήματος από τον άνθρωπο, για παράδειγμα κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσης, μπορεί να διευκολύνει τη μαθησιακή διαδικασία, ακριβώς επειδή ο σκύλος φαίνεται να αναγνωρίζει και να επεξεργάζεται ιδιαίτερα έντονα τα χαρούμενα πρόσωπα.

Οι ερευνητές σκοπεύουν τώρα να εξετάσουν πώς οι σκύλοι συνδυάζουν τις εκφράσεις του προσώπου με άλλες πληροφορίες, όπως τη γλώσσα του σώματος, τις αποχρώσεις της φωνής και τις οσμές, ώστε να σχηματίσουν συνολική εικόνα για τη συναισθηματική κατάσταση ενός ανθρώπου.

Στόχος τους είναι επίσης να συγκρίνουν άμεσα τον τρόπο με τον οποίο ο ανθρώπινος και ο σκυλίσιος εγκέφαλος επεξεργάζονται τα ίδια συναισθηματικά σήματα.

Υπάρχει όμως μια σημαντική επιφύλαξη

Οι επιστήμονες τονίζουν ότι η έρευνα είχε περιορισμένο αριθμό ζώων και ότι τα περισσότερα ήταν border collies. Επιπλέον, όλοι οι σκύλοι ήταν υγιή κατοικίδια, χωρίς προβλήματα συμπεριφοράς, και ζούσαν σε οικογένειες όπου είχαν στενή και θετική σχέση με τους ανθρώπους.

Αυτό σημαίνει ότι τα αποτελέσματα δεν μπορούν να θεωρηθούν αυτομάτως ίδια για κάθε σκύλο.

Ζώα που έχουν μεγαλώσει σε διαφορετικές συνθήκες, έχουν υποστεί κακοποίηση ή δεν έχουν αναπτύξει αντίστοιχη κοινωνική σχέση με ανθρώπους ενδέχεται να αντιδρούν διαφορετικά στα ίδια συναισθηματικά σήματα.

Παρά τους περιορισμούς, όμως, το βασικό εύρημα παραμένει εντυπωσιακό – ο σκύλος απέναντί μας δεν κοιτάζει απλώς το πρόσωπό μας. Ο εγκέφαλός του φαίνεται να αναλύει αυτό που βλέπει, να αναγνωρίζει τη χαρά και, τουλάχιστον σε έναν βαθμό, να ξεχωρίζει τον φόβο από τον θυμό ή τη λύπη.

Με άλλα λόγια, όταν ένας σκύλος μάς κοιτάζει επίμονα στα μάτια, ίσως καταλαβαίνει πολύ περισσότερα απ’ όσα μέχρι σήμερα πιστεύαμε.