Το καινούργιο βιβλίο του Χρήστου Κεφαλή «Από τον Οκτώβρη στον Στάλιν» * (εκδόσεις Επίκεντρο) διασχίζει τρεις δεκαετίες, προσεγγίζοντας μέσα από τα τέσσερα δοκίμιά του την περίοδο από την Οκτωβριανή Επανάσταση ως το θάνατο του Στάλιν.

Ο συγγραφέας παρουσιάζει μια πλούσια όσο και άγνωστη φιλολογία για την Οκτωβριανή Επανάσταση προερχόμενη κυρίως από δημοσιογράφους, μέλη ξένων αποστολών, διανοούμενους και καλλιτέχνες που βρέθηκαν στην Ρωσία στα 1917-20. Σε συνέχεια εξετάζει με προσοχή και με ακρίβεια την αμφιλεγόμενη σταλινική περίοδο, ερμηνεύοντας τα αίτια των διώξεων των χρόνων 1936-38. Σε δυο καταληκτικά δοκίμια συζητούνται οι πλατιές πρόοδοι της ΕΣΣΔ στους τομείς της μαρξιστικής θεωρίας, της επιστήμης, της τέχνης και των εθνικών σχέσεων στη δεκαετία του 1920 και η επώδυνη αντιστροφή τους στη δεκαετία του 1930. Και όλα αυτά μέσα όχι μόνο από αναλύσεις αλλά και από ένα πλούσιο φωτογραφικό υλικό, που βοηθά τον αναγνώστη να συνδεθεί με το πνεύμα της κάθε εποχής και να σχηματίσει τη δική του άποψη για πρόσωπα και πράγματα.

Στο πρώτο δοκίμιο, με τίτλο «Μαρτυρίες του Οκτώβρη», παρατίθενται αντικρουόμενες απόψεις για την Επανάσταση και τους Μπολσεβίκους, προερχόμενες τόσο από τη μεριά των Κόκκινων όσο και από εκείνη των Λευκών, μέσα από τις οποίες συντίθεται ένα πανόραμα της επανάστασης, των μετασχηματισμών που επέφερε, των ιδανικών αλλά και των αδυναμιών της. Ο αναγνώστης θα βρει ενδιαφέροντα περιστατικά, κρίσεις εχθρών και φίλων, ακόμα και χιουμοριστικά στιγμιότυπα. Στη συνέχεια της παρουσίασής μας θα σταθούμε σε αυτό το μέρος –το μεγαλύτερο και πιο αναλυτικό του βιβλίου– παραθέτοντας ορισμένα χαρακτηριστικά σημεία και επεισόδια, που τράβηξαν την προσοχή μας.

«Τσάρος Λένιν»

Για τους πολιτικά, αλλά και κυριολεκτικά αναλφάβητους, τους οποίους η επανάσταση αφύπνισε από ένα λήθαργο αιώνων χωρίς όμως να είναι σε θέση να καταργήσει άμεσα τις συνέπειές του, ο Λένιν ήταν ο καλός, λαοπρόβλητος ηγέτης. Αλλά ήταν ταυτόχρονα και ο νέος Τσάρος, αφού έτσι είχαν συνηθίσει να κυβερνιέται η Ρωσία! Όπως αναφέρει ο Άλμπερτ Ρις Γουίλιαμς, ένας Αμερικανός ριζοσπάστης δημοσιογράφος ο οποίος διέσωσε αρκετά ζωντανά περιστατικά συνδεόμενα με τον ηγέτη των Μπολσεβίκων:

«Για την αστική τάξη ο Λένιν ήταν ο αυταρχικός, με τη σιδερένια πυγμή. Σε αυτή την περίοδο αναφέρονταν σε αυτόν όχι ως επικεφαλής του κράτους Λένιν, αλλά ως “ο τύραννος Λένιν”, “ο δικτάτορας Λένιν”. Και οι δεξιοί σοσιαλιστές έλεγαν, ο παλιός τσάρος Ρομανόφ, Νικόλαος ο ΙΙ, έχει παραχωρήσει τη θέση του στο νέο τσάρο, Νικολάι Λένιν, και φώναζαν χλευαστικά, “Ζήτω ο νέος τσάρος μας Νικόλαος ο ΙΙΙ”.

Άρπαξαν με χαρά το χιουμοριστικό περιστατικό με τον αγρότη. Ήταν η νύχτα όταν το Σοβιέτ των Αντιπροσώπων των Αγροτών, ρίχνοντας την υποστήριξή του υπέρ της νέας σοβιετικής κυβέρνησης, γιόρτασε με μια μεγαλοπρεπή γιορτή αγάπης στις αίθουσες του Σμόλνι. Η διανόηση είχε μιλήσει για το χωριό· υπήρχε η απαίτηση το χωριό να μιλήσει για τον εαυτό του. Ένας γέρος σύντροφος με ρούχα εργασίας αγρότη ήρθε στο βήμα. Το πρόσωπό του έδειχνε ροδαλό μέσα από τη λευκή γενειάδα του· είχε σπινθηροβόλα μάτια, και μίλησε σε χωριάτικη διάλεκτο.

“Σύντροφοι, πόσο χαρούμενος ήμουν απόψε καθώς ήρθαμε εδώ με πανό υψωμένα και ήχους μουσικής. Δεν ήρθα περπατώντας στη γη. Ήρθα πετώντας στον αέρα. Είμαι ένας από τους ανθρώπους που ζουν στο σκοτάδι, σε ένα σκοτεινό χωριό. Μας δώσατε το φως. Αλλά δεν τα καταλαβαίνουμε όλα, έτσι με έστειλαν εδώ για να μάθω. Όμως, σύντροφοι, είμαστε όλοι πολύ χαρούμενοι για την υπέροχη αλλαγή. Στα παλιά χρόνια οι τσινόβνικοι ήταν πολύ σκληροί και μας κτυπούσαν, αλλά τώρα είναι πολύ ευγενικοί. Στα παλιά χρόνια μπορούσαμε να δούμε μόνο από έξω τα ανάκτορα, τώρα μπορούμε να περπατήσουμε μέσα σε αυτά. Στα παλιά χρόνια μόνο μιλούσαμε για τον τσάρο, αλλά τώρα μας λένε, σύντροφοι, ότι αύριο μπορώ να σφίξω το χέρι με τον ίδιο τον τσάρο Λένιν. Ο Θεός να τον μακροημερεύει!”

Το κοινό εξερράγη. Κατάπληκτος με τους βρυχηθμούς του γέλιου και το χειροκρότημα, ο γέρος αγρότης κάθισε. Αλλά την επόμενη μέρα παρουσιάστηκε στον Λένιν, και αργότερα έγινε ο εκπρόσωπος των αγροτών στο Μπρεστ-Λιτόφσκ» (σελ. 47).

Τα αίτια και η ορμή της επανάστασης

Ο Έντουαρντ Άλσγουορθ Ρος, Αμερικανός προοδευτικός διανοούμενος, έγραψε δυο βιβλία για τη Ρωσική Επανάσταση. Εκεί μελέτησε και ανέδειξε ιδιαίτερα τις κοινωνικές ωθήσεις της: τη φτώχεια και την αθλιότητα του ρωσικού λαού, τη λαχτάρα των εξαθλιωμένων αγροτών για τη γη, τη διαμαρτυρία και την αγανάκτηση για τη βαρβαρότητα του πολέμου. Στο δεύτερο και πιο σημαντικό, εκδομένο το 1921, δίνει μια αξιοπρόσεκτη εκτίμηση των κινητήριων δυνάμεων του Οκτώβρη: «Αν η αμαξοστοιχία που μετέφερε τον Λένιν και δεκαοκτώ άλλους Μπολσεβίκους από τη Γερμανία στη Ρωσία είχε πέσει από μια γέφυρα στο δρόμο της και όλοι είχαν σκοτωθεί, τα γεγονότα στη Ρωσία θα είχαν πάρει κατά πολύ την ίδια πορεία. Οι αγρότες θα είχαν καταλάβει τα κτήματα και οι στρατιώτες θα είχαν σταματήσει να πολεμούν. Οι ληστεμένες και καταπιεσμένες μάζες –εκατό εκατομμύρια άνδρες και γυναίκες– κινούνταν προς το στόχο των για καιρό ανεκπλήρωτων επιθυμιών τους, όπως μια ροή λιωμένης λάβας, που καμία ανθρώπινη δύναμη δεν μπορεί να φράξει ή να μεταστρέψει. Ήταν ένα μεγαλοπρεπές και τρομακτικό κοινωνικό φαινόμενο – τόσο στοιχειακό σχεδόν όσο ένας σεισμός ή ένα παλιρροϊκό κύμα» (σελ. 64).

Αξιοπρέπεια στα δεινά

Η Κλερ Σέρινταν, Βρετανίδα γλύπτρια, ανιψιά του Τσόρτσιλ, επισκέφθηκε τη Ρωσία και φιλοτέχνησε μπούστα των Λένιν, Τρότσκι, Ζινόβιεφ, Κάμενεφ και Τζερζίνσκι. Παρά τις προκαταλήψεις της αστικής της ανατροφής, αναγνώρισε το αναγεννητικό έργο της επανάστασης, επηρεαζόμενη η ίδια από τα ιδανικά της: «Πρέπει να αποτινάξει κανείς τον πολιτισμό και να αρχίσει εκ νέου, και να αρχίσει καλύτερα, και το μόνο που χρειάζεται είναι απλά θάρρος. Αυτό που σκέφτεται ο Λένιν για τα έθνη ισχύει για τα άτομα. Προτού η ανασυγκρότηση μπορεί να λάβει χώρα πρέπει να υπάρξει μια επανάσταση για να εξαλείψει τα πάντα σε αυτό που υπήρχε πριν. Είμαι συγκλονισμένη από τη συνειδητοποίηση της ανατροφής μου και της μάταιης άποψης που ενστάλαξε μέσα μου μια ξεπερασμένη ταξική παράδοση… Τώρα για πρώτη φορά νιώθω ηθικά και διανοητικά ελεύθερη, και όμως λένε ότι δεν υπάρχει ελευθερία εδώ… Η δουλειά μου έχει τελειώσει, αλλά είμαι απρόθυμη να φύγω. Αγαπώ αυτό το μέρος. Λατρεύω τους ανθρώπους που περνούν δίπλα μου στο δρόμο. Λατρεύω την ατμόσφαιρα φορτωμένη με μελαγχολία, με θυσία, με τραγωδία. Εμπνέομαι από αυτό το έθνος που αποκαθάρεται με τη φωτιά. Θαυμάζω την αξιοπρέπεια στα δεινά τους και το θάρρος των πεποιθήσεών τους. Θα ήθελα να ζήσω για πάντα μεταξύ τους, ή αλλιώς να εργαστώ γι’ αυτούς απ’ έξω· να εργαστώ και να αγωνιστώ για την Ειρήνη, που θα επουλώσει τις πληγές τους» (σελ. 79).

Η αυτοθυσία των αγωνιστών

Η Λουίζ Μπράιαντ, σύντροφος του Τζον Ριντ, του παραστάθηκε στις τελευταίες μέρες του όταν προσβλήθηκε από τύφο. Η αφήγησή της δείχνει την αυτοθυσία των αγωνιστών και τις μεγάλες στερήσεις και κακουχίες που υπέμεναν για χάρη της επανάστασης: «Περάσαμε μόνο μια βδομάδα μαζί πριν πέσει κατάκοιτος και ήμασταν φοβερά ευτυχισμένοι να ξαναβρούμε ο ένας τον άλλο… Τα αποτελέσματα της τρομακτικής εμπειρίας στη φιλανδική φυλακή ήταν εντελώς προφανή. Μου είπε για το κελί του, σκοτεινό και ψυχρό και υγρό. Σχεδόν τρεις μήνες απομόνωσης και μόνο ωμό ψάρι για να τρώει. Μερικές φορές τον έπιανε ντελίριο και με φανταζόταν νεκρή. Μερικές φορές περίμενε να πεθάνει ο ίδιος… Ήταν καταβεβλημένος με μια επιθυμία να γυρίσει στην πατρίδα. Ένιωθα πόσο κουρασμένος και άρρωστος ήταν, πόσο κοντά σε μια κατάρρευση, και προσπάθησα να τον πείσω να αναπαυτεί. Οι Ρώσοι μου είπαν ότι συχνά δούλευε είκοσι ώρες την ημέρα. Στην αρχή της αρρώστιας του του ζήτησα να μου υποσχεθεί ότι θα αναπαυόταν πριν επιστρέψει στην πατρίδα, αφού αυτό σήμαινε μόνο να ριχτεί στη φυλακή. Ένιωθα ότι η φυλακή θα ήταν παραπάνω από τις δυνάμεις του. Θυμάμαι που με κοίταξε με παράξενο τρόπο και είπε: “Μικρή μου αγαπημένη, θα έκανα κάθε τι που θα μπορούσα για σένα, αλλά μη μου ζητάς να είμαι ένας δειλός”. Δεν το εννοούσα έτσι. Ένιωσα τόσο πόνο που ξέσπασα σε δάκρυα και είπα ότι μπορούσε να φύγει και ότι θα πήγαινα μαζί του παντού με το επόμενο τρένο, σε οποιοδήποτε θάνατο ή μαρτύριο. Χαμογέλασε τόσο ευτυχισμένα τότε» (σελ. 84).

Εθελοτυφλεί ο στρατηγός

Ο στρατηγός Νοξ ήταν επικεφαλής της βρετανικής επεμβατικής δύναμης στη Ρωσία και ένας από τους πρωτεργάτες της συμμαχικής επέμβασης. Στα υπομνήματά του προς τη βρετανική κυβέρνηση προσπαθούσε να τη δικαιολογήσει με φανταστικές πληροφορίες σχετικά με τα υποτιθέμενα εγκλήματα των Μπολσεβίκων, όπως αυτές στο ακόλουθο τηλεγράφημά του που συμπεριλήφθηκε σε σχετική έκθεση του Βρετανικού Κοινοβουλίου:

«Ένας αξιωματικός μόλις επέστρεψε από επίσκεψη λίγων ημερών στο Περμ. Πριν από την επανάσταση εργαζόταν στο Περμ. Δηλώνει ότι έφτασε εκεί στις 28 Δεκέμβρη. Η πόλη καταλήφθηκε από τους Μπολσεβίκους στις 24, και δεν τρέφουν κανέναν εκτός από όσους βρίσκονται στη δούλεψή τους. Λέει ότι δεν ήταν σε θέση να αναγνωρίσει τις παλιές γνωριμίες του, καθώς τα μάγουλά τους ήταν βυθισμένα, τα πρόσωπά τους ήταν κίτρινα και έμοιαζαν με παράλυτους γέρους… Ο λιμός, λέει, θα εξοντώσει το μισό πληθυσμό των πόλεων πριν από τον Ιούνιο, αν ο μπολσεβικισμός δεν εξαλειφθεί στη Ρωσία… Είναι της γνώμης ότι οι Μπολσεβίκοι δεν θα καταπνιγούν χωρίς τη χρήση εξωτερικής δύναμης, καθώς οι αντι-μπολσεβίκικες τάξεις είναι πάρα πολύ εξασθενημένες από την πείνα για να κάνουν οποιαδήποτε προσπάθεια. Υπάρχουν βέβαια και πολλοί φόνοι. Υπήρχε ένας επίτροπος που συνήθιζε να βγάζει μια ντουζίνα κρατούμενους έξω κάθε βράδυ, και πριν οπλίσουν με πραγματικά πυρά, έκανε το εκτελεστικό απόσπασμα να τους πυροβολεί με άσφαιρα δέκα ή δώδεκα φορές… Είναι δυνατό η κοινή γνώμη στις συμμαχικές χώρες να επιτρέψει στους Μπολσεβίκους να συνεχίσουν αυτή τη μαζική δολοφονία;» (σελ. 89)

Θηριωδίες

Μαρτυρίες από τις γραμμές των Λευκών, όπως του στρατηγού Γουίλιαμ Γκρέιβς, επικεφαλής της επεμβατικής δύναμης των συμμάχων στη Σιβηρία, καταρρίπτουν την παραπάνω εικόνα. Ο Γκρέιβς δεν αφήνει αμφιβολίες ότι οι χειρότερες και κατά πολύ πολυπληθέστερες βαρβαρότητες διαπράχτηκαν από τους αντιπάλους της επανάστασης:

«Ο ναύαρχος Κολτσάκ περιέβαλε τον εαυτό του με πρώην τσαρικούς αξιωματούχους και επειδή οι αγρότες δεν έπαιρναν τα όπλα και δεν πρόσφεραν τις ζωές τους για να τους ξαναφέρουν στην εξουσία, τους κλωτσούσαν, τους κτυπούσαν με μαστίγια και τους δολοφονούσαν εν ψυχρώ κατά χιλιάδες, και μετά ο κόσμος τους αποκαλούσε “Μπολσεβίκους”. Στη Σιβηρία η λέξη Μπολσεβίκος σήμαινε μια ανθρώπινη ύπαρξη που, με έργα και με λόγια, δεν ενθάρρυνε την αποκατάσταση στην εξουσία των αντιπροσώπων της Αυτοκρατορίας στη Ρωσία… Οι στρατιώτες του Σεμιόνοφ και του Κάλμικοφ, κάτω από την προστασία των γιαπωνέζικων στρατευμάτων, διέσχιζαν τη χώρα σαν άγρια θηρία, σκοτώνοντας και ληστεύοντας τους ανθρώπους… Αν υποβάλλονταν ερωτήματα γι’ αυτούς τους κτηνώδεις φόνους, η απάντηση ήταν ότι οι άνθρωποι που δολοφονούνταν ήταν Μπολσεβίκοι και αυτή η εξήγηση προφανώς ικανοποιούσε τον κόσμο. Οι συνθήκες παριστάνονταν ότι ήταν απαίσιες στην Ανατολική Σιβηρία, και ότι η ζωή εκεί ήταν το πιο φτηνό πράγμα. Διαπράχθηκαν απαίσιοι φόνοι, αλλά δεν διαπράχθηκαν από τους Μπολσεβίκους όπως πιστεύει ο κόσμος. Δεν υπερβάλλω διόλου λέγοντας ότι οι αντι-Μπολσεβίκοι σκότωσαν εκατό ανθρώπους, για κάθε έναν που σκότωσαν οι Μπολσεβίκοι» (σελ. 126).

Αν βλέπεις μόνο λάθη, δεν βλέπεις τίποτα

Είναι όμως τα λάθη και η βία οι κύριες όψεις μιας επανάστασης; Όχι, απαντούν οι δημοσιολόγοι του περιοδικού Σμένα Βεχ. Η κρίση τους δεν είναι ευκαταφρόνητη αφού επρόκειτο για Λευκούς εμιγκρέδες δημοσιολόγους, που ενώ είχαν υπηρετήσει σε υψηλές θέσεις στην κυβέρνηση του Κολτσάκ, κ.ά., αργότερα μεταστράφηκαν και επέστρεψαν στην ΕΣΣΔ, αναγνωρίζοντας το δημιουργικό έργο της επανάστασης:

«Το να βλέπουμε σε μια επανάσταση μόνο τρόμους και λάθη θα ήταν ισοδύναμο με μια πλήρη αποτυχία να δούμε την επανάσταση. Η καταστροφή που προκαλεί είναι ο δρόμος για μια νέα δημιουργική επίτευξη. Και δεν μπορεί να αμφισβητηθεί ότι κάθε αυθεντική επανάσταση αποκαλύπτεται άπειρα περισσότερο στη δημιουργία παρά στην καταστροφή… Σε αυτό, ωστόσο, βρίσκεται η τραγωδία των μεταβατικών περιόδων: οι αρνητικές πλευρές τους κτυπούν στο μάτι με πολύ μεγαλύτερη δύναμη από ό,τι οι θετικές πλευρές τους. Πώς μπορεί κανείς να αποδείξει σε όσους είναι προκατειλημμένοι ότι σήμερα λαβαίνει χώρα η πιο εκπληκτική και διαφωτιστική αλλαγή στο νου όλου του ρωσικού έθνους, ότι ο αναλφαβητισμός εξαλείφεται γρήγορα, ότι μια νέα μισο-διανόηση και διανόηση αναδύεται μέσα από τις εργαζόμενες τάξεις, ότι αυξάνεται ένα νέο εθνικό αίσθημα, ότι μια νέα αντίληψη της διακυβέρνησης εξελίσσεται βαθμιαία, ότι η τέχνη βρίσκει το δρόμο της στις νέες λαϊκές σφαίρες, ότι η επιστήμη και η τεχνική πρόοδος αντιμετωπίζουν και επιλύουν νέα καθήκοντα και προβλήματα, ότι αθόρυβα το πρόβλημα των εθνοτήτων απομακρύνεται από την πραγματική ζωή, ότι νέες προοπτικές ανοίγουν για την καθιέρωση μιας πρώτης διεθνούς ειρήνης; Δεν τα βλέπαμε αυτά πριν, καθώς μας διακατείχαν τα πάθη της μάχης και είχαμε απόλυτη πεποίθηση για την αλήθεια και το δίκαιο των δικών μας πολύ μετριοπαθών απαιτήσεων. Τα βλέπουμε και τα αισθανόμαστε με όλη την καρδιά μας σήμερα, στη στιγμή που έχουμε παραιτηθεί από το μάταιο και επιβλαβή αγώνα και έχουμε συνειδητοποιήσει την απεραντοσύνη όλων των δυνατοτήτων που ανοίγονται μπροστά στη Ρωσία» (σελ. 145).

Υπάρχει μόνο ένας Λένιν

Ο Γκρέγκορι Ζίλμποοργκ, γραμματέας στο Υπουργείο Εργασίας της κυβέρνησης Κερένσκι το 1917 και διακεκριμένος ψυχίατρος στις ΗΠΑ αργότερα, είδε στο πείραμα των Μπολσεβίκων μια κατάδειξη του γεγονότος ότι ο καπιταλιστικός πολιτισμός έχει φάει τα ψωμιά του και ότι η κοινωνική δημοκρατία αντιπροσωπεύει το ζητούμενο της εποχής μας. Εξήρε την προσωπικότητα του Λένιν ως μια ενσάρκωση αυτής της ανάγκης και του πνεύματος του 20ού αιώνα.

Η αξιοπρόσεκτη κρίση του, προερχόμενη και αυτή από την πλευρά των πολεμίων της επανάστασης, δίνει έναν ταιριαστό επίλογο στην παρουσίασή μας:
«Παρά τα πολλά θεωρητικά και ψυχολογικά ελαττώματά του, μπορεί ακόμα να ειπωθεί ότι η ιστορική αξία του μπολσεβικισμού έγκειται στο γεγονός ότι έχει αποδείξει ξεκάθαρα ότι η πολιτική δημοκρατία για την οποία η σύγχρονη Ευρώπη είναι τόσο περήφανη δεν περιλαμβάνει σε καμία περίπτωση μια κοινωνική δημοκρατία. Έχει επίσης φέρει στο φως το παραπέρα γεγονός ότι οι αναταραχές και η έκρηξη αυτών των τελευταίων ετών ήταν οι συνέπειες του αντιδραστικού υπόβαθρου των τελευταίων χρόνων του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα. Αυτές οι συνέπειες έπρεπε να έρθουν στο φως ανεξάρτητα από το κόστος· και ο Λένιν, το πραγματικό πνεύμα της Ρωσίας των δύο τελευταίων ετών, τους έδωσε σάρκα και οστά.

Ο μελλοντικός ιστορικός μπορεί, ίσως, να δει πιο καθαρά και να εκτιμήσει πληρέστερα την ιδιοφυΐα του Λένιν, γιατί απαιτούσε μια ιδιοφυΐα για να εμπνεύσει κανείς μια ώθηση από τη διαφθορά της Ευρώπης. Εμείς, σήμερα, δεν είμαστε κατάλληλα τοποθετημένοι, δεν έχουμε τη σωστή ιστορική προοπτική. Είναι αδύνατο να εφαρμοστεί το δόγμα “οφθαλμός αντί οφθαλμού και οδόντας αντί οδόντος”, και να εξακολουθεί να διατηρείται το τελικό υπέρτατο ιδανικό της δικαιοσύνης. Για να το κάνεις αυτό, πρέπει να είσαι Λένιν – και υπάρχει μόνο ένας Λένιν» (σελ. 135).

Info

Το νέο βιβλίο του Χρήστου Κεφαλή «Από τον Οκτώβρη στον Στάλιν» (εκδόσεις Επίκεντρο) θα παρουσιαστεί την Τρίτη 30 Οκτωβρίου, στις 19:00, στο βιβλιοπωλείο Επί Λέξει (Ακαδημίας 32 & Λυκαβηττού, Αθήνα). 

Με τον συγγραφέα συζητούν για το βιβλίο οι:

• Βλάσης Αγτζίδης, ιστορικός
• Ελεονώρα Ορφανίδου, δημοσιογράφος
• Δημήτρης Τριανταφυλλίδης, δημοσιογράφος, συγγραφέας

Τη συζήτηση θα συντονίσει ο Πέτρος Παπασαραντόπουλος

Ο Κοσμάς Κέφαλος είναι δημοσιογράφος στην Αυγή, [email protected].