Σαν σήμερα, το 1924 οι Έλληνες, με ποσοστό 69,95% ψηφίζουν υπέρ της Αβασίλευτης Δημοκρατίας. Τη διεξαγωγή του δημοψηφίσματος αυτού είχε προαναγγείλει από την Δ΄ Συντακτική Εθνοσυνέλευση ο Ελευθέριος Βενιζέλος πριν υποβάλλει την παραίτησή του στις 4 Φεβρουαρίου του 1924.

Στις 25 Μαρτίου, λοιπόν, η Δ’ Εθνοσυνέλευση παίρνει μια σημαντική απόφαση: την κατάργηση της βασιλείας. Την προηγούμενη ακριβώς μέρα, έχει σχηματιστεί κυβέρνηση από τον Αλέξανδρο Παπαναστασίου. Υπενθυμίζεται ότι ο βασιλιάς είχε εξαναγκαστεί να εγκαταλείψει τη χώρα λίγο πριν από τις εκλογές στις 16 Δεκεμβρίου 1923.

«Δια την ανακήρυξιν της Δημοκρατίας απόλυτον δικαιοδοσίαν έχει η Συνέλευσις περιβεβλημένη με συντακτικά δικαιώματα. Αλλ’ αφού η πλειοψηφία των πληρεξουσίων έδωκεν εις τον Λαόν την υπόσχεσιν να τον καλέση, όπως αποφανθή και αμέσως δια δημοψηφίσματος επί της πολιτειακής μεταβολής, επιβάλλεται η ταχίστη ενέργεια δημοψηφίσματος επί του πολιτειακού ζητήματος.» Με αυτά τα λόγια το ψήφισμα της Εθνοσυνέλευσης για κατάργηση της μοναρχίας καλείται να επικυρώσει ο λαός με δημοψήφισμα στις 13 Απριλίου.

Το ερώτημα ήταν απλό: θέλει ο λαός την αβασίλευτη δημοκρατία; Τα ψηφοδέλτια είχαν ως εξής: Μπλε για το ΝΑΙ στη Δημοκρατία και κίτρινο για το ΟΧΙ.

«Όσοι επιθυμούν να επαναζήσωμεν τας ημέρας του μεσαιωνισμού, της ατιμώσεως και της εθνικής καταστροφής είναι ελεύθεροι να ψηφίσουν υπέρ της βασιλείας… Όσοι αντιστρόφως θέλουν να σβήσωμεν το σκοτεινόν και αμαρτωλόν παρελθόν, να αρχίσωμεν νέαν ζωήν, πραγματικά ελεύθεροι και ίσοι όλοι και να επιδοθώμεν αδελφωμένοι εις δημιουργικήν εργασίαν θα ψηφίσουν υπέρ της Δημοκρατίας. Το Ναι των θα είναι η αναγνώρισις της ζωής εις την Ελλάδα» προειδοποιεί με διάγγελμα του ο Παπαναστασίου.

Τα αποτελέσματα είναι λίγο πολύ γνωστά: Σε ποσοστό 69,95% (758,742) ΝΑΙ στη Δημοκρατία και 30,05% (325,322) ΟΧΙ.

Δεν αποδέχτηκαν, όμως, όλοι εύκολα τη θέληση του λαού. Μία μερίδα των βασιλοφρόνων, με το Π. Τσαλδάρη, αρνήθηκε την εγκυρότητα του αποτελέσματος και δεν αναγνώρισε το νέο πολίτευμα, κάνοντας λόγο για νοθείες. Το αποτέλεσμα, πάντως, αναγνώρισε ο Ιωάννης Μεταξάς, ο οποίος και δήλωσε ότι θα πολιτευθεί μέσα στα πλαίσια του νέου πολιτεύματος με το κόμμα του, αυτό των Ελευθεροφρόνων, γεγονός που επέτεινε τη διάσπαση της φιλομοναρχικής μερίδας. Το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος αυτού, τέλος, δέχτηκε και ο Ελευθέριος Βενιζέλος, ο οποίος βρισκόταν στο εξωτερικό.

Ενδιαφέρον έχει, τέλος, και η ιστορία του θεσμού του δημοψηφίσματος στην Ελλάδα. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι από την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους έχουν διεξαχθεί ως τώρα οχτώ δημοψηφίσματα. Όλα ήταν «κυβερνητικά», δηλαδή προκηρύχτηκαν από τις κάθε φορά κυβερνήσεις, προκειμένου να επικυρωθούν προειλημμένες αποφάσεις. Στις εφτά περιπτώσεις έγιναν για το πολιτειακό ζήτημα (1862, 1920, 1924, 1935, 1946, 1973, 1974) και μία για έγκριση συνταγματικού κειμένου (1968). Τα τρία έγιναν σε συνθήκες δικτατορίας (1935, 1968, 1973) και ήταν απολύτως ανελεύθερα. Άλλα δυο ήταν εν πολλοίς νόθα (1920, 1946). Τ αποτελέσματα ενός (1862) ακυρώθηκαν σχεδόν την επομένη μέρα στην πράξη…

Πηγή: To Έθνος, wikipedia