Η Σιμονέτα Βεσπούτσι, η γυναίκα που θεωρείται η διασημότερη μούσα της ιταλικής Αναγέννησης και το πρόσωπο που ενέπνευσε τον Σάντρο Μποτιτσέλι για τη θρυλική «Γέννηση της Αφροδίτης», ίσως τελικά να μην πέθανε από φυματίωση, όπως πίστευαν οι ιστορικοί επί περισσότερο από πέντε αιώνες.

Μια νέα επιστημονική μελέτη υποστηρίζει ότι πίσω από τον πρόωρο θάνατό της, σε ηλικία μόλις 23 ετών, ενδέχεται να κρυβόταν μια σπάνια αλλά εξαιρετικά επικίνδυνη πάθηση του εγκεφάλου, ανοίγοντας ξανά μία από τις μεγαλύτερες ιατρικές και ιστορικές υποθέσεις της Αναγέννησης, όπως αναφέρει σχετικό άρθρο του theconversation.

Η γυναίκα που έγινε σύμβολο της Αναγέννησης

Η Σιμονέτα Βεσπούτσι θεωρείται μία από τις πιο πολυζωγραφισμένες γυναίκες της εποχής της.

Ο Μποτιτσέλι πιστεύεται ότι χρησιμοποίησε τα χαρακτηριστικά της ως πρότυπο για την Αφροδίτη και την απεικόνισε, εξιδανικευμένη και μυθοποιημένη, σε αρκετά από τα σημαντικότερα έργα του.

Όταν πέθανε το 1476, οι περισσότεροι απέδωσαν τον θάνατό της στη φυματίωση, μια ασθένεια ιδιαίτερα διαδεδομένη και συχνά θανατηφόρα εκείνη την εποχή. Ωστόσο, νέα επιστημονικά δεδομένα αμφισβητούν πλέον αυτή την εκδοχή.

Οι πίνακες ίσως «κρύβουν» την πραγματική διάγνωση

Το 2019, ερευνητές από τον χώρο της ενδοκρινολογίας και της ιστορίας της τέχνης πρότειναν μια διαφορετική εξήγηση.

Μελέτησαν προσεκτικά τα πορτρέτα που αποδίδονται στον Μποτιτσέλι, συγκρίνοντάς τα με ιστορικές περιγραφές της Σιμονέτας, αναζητώντας ενδείξεις κάποιας υποκείμενης νόσου.

Σύμφωνα με την ανάλυσή τους, στα έργα του ζωγράφου διακρίνεται μια σταδιακή μεταβολή των χαρακτηριστικών του προσώπου της, όπως αλλαγές στη γνάθο, στα φρύδια και στους μαλακούς ιστούς του προσώπου, οι οποίες θυμίζουν τις αλλοιώσεις που προκαλεί ένα αδένωμα της υπόφυσης, δηλαδή ένας όγκος στον μικρό αδένα που βρίσκεται στη βάση του εγκεφάλου και ρυθμίζει την παραγωγή ορμονών.

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι ο συγκεκριμένος όγκος πιθανότατα παρήγαγε υπερβολικές ποσότητες αυξητικής ορμόνης και προλακτίνης, ένας συνδυασμός που μπορεί να μεταβάλλει σταδιακά τα χαρακτηριστικά του προσώπου και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να προκαλέσει ακόμη και απρόσμενη παραγωγή γάλακτος.

Μάλιστα, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι μία αλληγορική μορφή σε έργο του Μποτιτσέλι φαίνεται να απεικονίζει ακριβώς αυτό το σύμπτωμα.

Η νέα μελέτη προτείνει διαφορετική αιτία θανάτου

Στη νέα έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Endocrinology, Diabetes and Metabolism, οι επιστήμονες προχωρούν ένα βήμα παραπέρα.

Υποστηρίζουν ότι η Σιμονέτα πιθανότατα πέθανε από αποπληξία της υπόφυσης (pituitary apoplexy), μια εξαιρετικά επικίνδυνη επιπλοκή κατά την οποία ο όγκος αιμορραγεί ή διογκώνεται απότομα.

Η κατάσταση αυτή προκαλεί συνήθως αιφνίδιο και εξαιρετικά έντονο πονοκέφαλο, προβλήματα όρασης, σύγχυση και αποπροσανατολισμό, και ταχεία κατάρρευση του οργανισμού, καθώς διαταράσσεται η ορμονική λειτουργία.

Κατά τους ερευνητές, το συγκεκριμένο σενάριο εξηγεί πολύ καλύτερα γιατί μια νεαρή γυναίκα, που μέχρι τότε φαινόταν υγιής, κατέληξε μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Αντίθετα, η φυματίωση συνήθως προκαλεί μια πολύ πιο αργή και εμφανή επιδείνωση της υγείας.

Τα τρία βασικά στοιχεία της έρευνας

Η νέα θεωρία βασίζεται σε τρεις διαφορετικές πηγές στοιχείων.

Πρώτον, στις διαδοχικές αλλαγές που παρατηρούνται στα πορτρέτα της Σιμονέτας, τα οποία φιλοτέχνησε ο Μποτιτσέλι από τις αρχές της δεκαετίας του 1470 έως και τη μεταθανάτια «Γέννηση της Αφροδίτης» (1482-1485). Οι μεταβολές αυτές, σύμφωνα με τους επιστήμονες, είναι συμβατές με την αργή ανάπτυξη ενός όγκου.

Δεύτερον, στις ιστορικές μαρτυρίες για τις τελευταίες ημέρες της ζωής της.

Σε επιστολές που αντάλλαξαν ο Πιέρο Βεσπούτσι και ο Λορέντσο των Μεδίκων περιγράφεται ότι η Σιμονέτα κατέρρευσε κατά τη διάρκεια χορού σε μια επίσημη εκδήλωση και στη συνέχεια εμφάνισε έντονους πονοκεφάλους, παραισθήσεις, εμετούς και πυρετό – συμπτώματα που, σύμφωνα με τους ερευνητές, ταιριάζουν εντυπωσιακά με την αποπληξία της υπόφυσης.

Τρίτον, σε δύο περιστατικά που καταγράφονται λίγο πριν από τον θάνατό της: την κατάρρευσή της κατά τη διάρκεια έντονου χορού και μία φερόμενη βίαιη επίθεση από τον Αλφόνσο Β΄ της Αραγωνίας, δούκα της Καλαβρίας. Και τα δύο γεγονότα θα μπορούσαν, θεωρητικά, να είχαν προκαλέσει αιμορραγία ή απότομη διόγκωση του όγκου.

Δεν υπάρχει οριστική απόδειξη

Οι ίδιοι οι επιστήμονες ξεκαθαρίζουν ότι η θεωρία τους δεν αποτελεί οριστική διάγνωση.

Δεν υπάρχει δυνατότητα εξέτασης της Σιμονέτας με σύγχρονα ιατρικά μέσα, ούτε φυσικά ιστολογικά δείγματα ή απεικονιστικές εξετάσεις. Η ανάλυση βασίζεται αποκλειστικά σε πίνακες ζωγραφικής, ιστορικές επιστολές και σύγχρονη ιατρική γνώση.

Παρ’ όλα αυτά, επισημαίνουν ότι ένας όγκος που μεταβάλλει σταδιακά τα χαρακτηριστικά ενός ανθρώπου μπορεί επίσης, εφόσον υποστεί αιμορραγία ή ρήξη, να προκαλέσει αιφνίδιο θάνατο.