Ο συνάδελφος Μιχάλης Γελασάκης, μελετητής του έργου του Καββαδία, κατάφερε μετά από επίμονες προσπάθειες να βρει ιδανική στέγη για το πολύτιμο αρχείο του, αφού είχε συγκινηθεί ανακαλύπτοντας γράμματα, έπιπλα, μαρτυρίες, φωτογραφίες.

Ads

«Το αρχείο ανήκει πλέον στα Γενικά Αρχεία του Κράτους, τον μεγαλύτερο δημόσιο αρχειακό φορέα, χάρη και στις άμεσες και αποτελεσματικές ενέργειες της γενικής τους διευθύντριας, κας Αμαλίας Παπά» λέει στη συνέντευξη που παραχωρεί στο tvxs. Εξηγεί μεταξύ άλλων γιατί είναι τόσο δύσκολο στην Ελλάδα να θεωρηθεί αυτονόητη η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, περιγράφει γιατί το αρχείο του ποιητή είναι ένας πραγματικός θησαυρός και τι θα περιλαμβάνει «το μεγαλύτερο από όλα τα ταξίδια του Καββαδία» που μόλις ξεκίνησε.

Ads
Ο Μιχάλης Γελασάκης

Πότε ξεκίνησες να ασχολείσαι με το αρχείο Καββαδία; Ήταν με αφορμή την έρευνά σου;

Ads

Η πρώτη μου επαφή ήταν όταν είχα ολοκληρώσει την έρευνά μου για το βιβλίο «Νίκος Καββαδίας – Ο αρμενιστής ποιητής». Τότε γνώρισα την ανιψιά του ποιητή, την κα Έλγκα Καββαδία. Όταν της παρουσίασα τα ευρήματα της έρευνας, με πληροφόρησε για την ύπαρξη ενός συγκροτημένου αρχείου. Αργότερα ήρθα σε επαφή με τον κ. Φίλιππο Χατζόπουλο, τον γιο της Έλγκας, που είναι και ο τελευταίος κληρονόμος του ποιητή. Μου πρότεινε να κάνω τη βιογραφία του Καββαδία και μου έδωσε απρόσκοπτη πρόσβαση σε αυτό. Έτσι ξεκίνησα να πηγαίνω στο μέρος που βρισκόταν, να μελετάω και να καταγράφω τι υπήρχε εκεί. Ήταν ένας κόσμος συναρπαστικός για μένα!

Ads

Γιατί σε συγκινεί ο Καββαδίας σαν άνθρωπος και ποιητής;

Δεν έχω κάτσει να αναλύσω τόσο πολύ το «γιατί». Το ότι με συγκινεί μου είναι αρκετό. Ο κόσμος του έχει πολλές αντιφάσεις, μοναξιά, τρυφερότητα, ταξίδια, ποίηση και ανθρωπιά. Η παρότρυνσή του –άμεσα ή έμμεσα– για να διεκδικήσεις να ζήσεις τη ζωή σου όπως σε ευχαριστεί και όπως ονειρεύεσαι είναι ένα από τα βασικά πράγματα που μπορεί να σου διδάξει η ποίησή του, αλλά και ο τρόπος που έζησε. Ο Καββαδίας πιστεύω αγάπησε περισσότερο από τη δικαιοσύνη τη δικαίωση.

Τι είναι αυτό που σε συγκίνησε, σε προβλημάτισε, σε ξάφνιασε περισσότερο από αυτόν τον πλούτο του αρχείου του;

Μπαίνοντας στον χώρο, για μένα η συγκίνηση ήταν δεδομένη. Όταν μελετάς τη ζωή και το έργο κάποιου, το να μπαίνεις στο αρχείο του είναι σαν να ανοίγεις ένα συρτάρι της ύπαρξής του. Μου πήρε χρόνο να απορροφήσει το σώμα μου τον αντίλαλο των πραγμάτων. Η πρώτη μεγάλη μου έκπληξη ήταν ο όγκος των τεκμηρίων. Αυτό που επίσης μου έκανε εντύπωση είναι η φροντίδα με την οποία τα είχαν βάλει σε μια τάξη η αδερφή του και η ανιψιά του. Εκείνος δεν θα τα τακτοποιούσε ποτέ έτσι. Επίσης, το εύρος της βιβλιοθήκης του, οι σημειώσεις του στα βιβλία, τα αποκόμματα, η συνειδητοποίηση του πόσα είχε πετάξει…

Διαβάστε: Καββαδίας / Το πολύτιμο αρχείο του με χιλιάδες ντοκουμέντα και τεκμήρια στα Γενικά Αρχεία του Κράτους

Τι περιλαμβάνει ακριβώς;

Χιλιάδες ντοκουμέντα και τεκμήρια από τα μέσα του 19ου αιώνα μέχρι τον θάνατό του το 1975, αλλά και ό,τι γράφτηκε για εκείνον από εκεί και ύστερα ή ό,τι προέκυψε από το έργο του. Διασώζονται τεκμήρια μεγάλης λογοτεχνικής, ιστορικής και εμπορικής αξίας, που αφορούν τη ζωή και το έργο τόσο του ποιητή όσο και άλλων ποιητών, λογοτεχνών, ζωγράφων και ηθοποιών.

Υπάρχουν εκατοντάδες σελίδες χειρογράφων, χιλιάδες γράμματα, πάρα πολλές φωτογραφίες, η βιβλιοθήκη του που περιλαμβάνει πάνω από 2.000 τίτλους, έργα τέχνης και προσωπικά αντικείμενα, όπως το ναυτικό του καπέλο, η τηλεφωνική του ατζέντα, εξαρτήματα ασυρμάτου, κιάλια κ.ά. Υπάρχουν επίσης και έπιπλα, όπως το γραφείο του.

Ένα πολύ σημαντικό κομμάτι του αρχείου αφορά τη ναυτική του ζωή, που είναι μία από τις λιγότερο φωτισμένες πλευρές του, αφού ο ποιητής Καββαδίας έχει επισκιάσει τον ναυτικό Καββαδία. Ακόμα, σώζονται κάποιες κασέτες με τη φωνή του, δίσκοι βινυλίου και γραμμοφώνου, περιοδικά κι εφημερίδες που διάβαζε, καρτ ποστάλ, μεγάλος αριθμός αποκομμάτων που είχε τη συνήθεια να κρατάει και πολλά άλλα…

Ποιο είναι το μέλλον του αρχείου αυτού τώρα;

Το αρχείο ανήκει πλέον στα Γενικά Αρχεία του Κράτους, τον μεγαλύτερο δημόσιο αρχειακό φορέα, χάρη και στις άμεσες και αποτελεσματικές ενέργειες της γενικής τους διευθύντριας, κας Αμαλίας Παπά. Για το μέλλον προβλέπεται η καταλογογράφηση του, η τεκμηρίωση και η ψηφιοποίηση των αρχείων, η μόνιμη έκθεση των επίπλων και των αντικειμένων στην κεντρική υπηρεσία των ΓΑΚ και η καταγραφή και ταξινόμηση της βιβλιοθήκης του.

Διαβάστε: Νίκος Καββαδίας: Νέο βιβλίο με ανέκδοτα και άγνωστα ντοκουμέντα

Όταν τελειώσουν οι απαραίτητες εργασίες, που είναι χρονοβόρες, γιατί μιλάμε για ένα μεγάλο σε όγκο προσωπικό αρχείο, τότε, όπως προβλέπεται, θα είναι ελεύθερο και προσβάσιμο, σύμφωνα πάντα με τους κανόνες λειτουργίας των Γενικών Αρχείων. Οπότε το μέλλον του προβλέπεται λαμπρό!

Είχαμε συζητήσει στο παρελθόν για τις άκαρπες προσπάθειες να βρει στέγη σωστή το αρχείο. Γιατί είναι δύσκολο στην Ελλάδα να γίνει το αυτονόητο: να προστατευθεί η πολιτιστική κληρονομιά μας;

Για να προστατεύσεις κάτι, θα πρέπει πρώτα να είσαι σε θέση να καταλάβεις την αξία του. Να μπορείς να αποδεχτείς ότι υπάρχουν πράγματα που είναι πάνω από σένα και θα υπάρχουν και όταν εσύ δεν θα είσαι εδώ. Θα πρέπει και οι σύμβουλοι των ανθρώπων που παίρνουν τις τελικές αποφάσεις να είναι οι κατάλληλοι.

Αυτό το διάστημα άκουσα πολλά που δεν έχει νόημα τώρα να αναφέρω, αλλά ήταν από τραγικά έως γελοία. Αυτό που είναι σημαντικό να αναφέρω είναι πως η απόφαση πρόσκτησης του Αρχείου από τα ΓΑΚ δεν ήταν μια πολιτική απόφαση. Ήταν μια υπηρεσιακή απόφαση.

Αναλαμβάνεις έργο συμβούλου τεκμηρίωσης και ανάδειξής του. Ήταν πρόταση του κληρονόμου και τι έχεις στο νου να κάνεις;

Ό,τι έγινε σχετικά με το αρχείο είχε πάντα την έγκριση/συγκατάθεση του κληρονόμου. Την εποχή που βλέπουμε κληρονόμους μεγάλων καλλιτεχνών και ποιητών να διαγωνίζονται σε εξώδικα, απαγορεύσεις, λογιστές και ξιπασιά –πολλές φορές εις βάρος του έργου και της μνήμης των δημιουργών–, ο Φίλιππος Χατζόπουλος έδωσε ένα μάθημα γενναιοδωρίας, που, πίστεψέ με, δεν είναι καθόλου εύκολο να συμβεί όταν μπορείς να κερδίσεις πολλές χιλιάδες ευρώ από πράγματα που έχεις στα χέρια σου. Η τελική του απόφαση ήταν να λειτουργήσει όπως και ο Καββαδίας, δίνοντας προτεραιότητα σε κάτι άλλο πέρα από τα χρήματα, την προσωπική του προβολή, τις απαγορεύσεις και τις ατομικές αγκυλώσεις.

Τώρα, προτεραιότητα είναι να γίνει το έργο της τακτοποίησης του αρχείου, για να το πω έτσι γενικά, χωρίς αρχειακή ορολογία. Γνωρίζοντας καλά το αρχείο και μελετώντας το, γράφοντας παράλληλα τη βιογραφία του, συμβάλλω σε αυτό το απαιτητικό έργο με όσες γνώσεις έχω. Από εκεί και πέρα, υπάρχουν πολλές σκέψεις και δυνατότητες να γίνουν πράγματα με αυτό το καταπληκτικό υλικό, όπως εκθέσεις, εκδόσεις, εκπαιδευτικά προγράμματα, επιστημονικές μελέτες. Το μεγαλύτερο απ’ όλα τα ταξίδια του Καββαδία μόλις ξεκίνησε με τα ΓΑΚ, εγγυητή της αιωνιότητας και των χειροπιαστών ντοκουμέντων που άφησε πίσω του ο ποιητής.

Ένα από τα βιβλία του αρχείου Καββαδία με χειρόγραφες σημειώσεις λιμανιών και ημερομηνιών καθώς και σφραγίδες πλοίων

Ένα από τα βιβλία του αρχείου Καββαδία με χειρόγραφες σημειώσεις λιμανιών και ημερομηνιών καθώς και σφραγίδες πλοίων
Το δίπλωμα του Νίκου Καββαδία ως Δόκιμου Ραδιοτηλεγραφητή 18.1.41 © ΓΑΚ-Αρχείο Καββαδία.