Με αφορμή τα φετινά αποτελέσματα των Βραβείων Ίρις της Ελληνικής Ακαδημίας Κινηματογράφου, μπαίνει ξανά στο τραπέζι ένα παλιό αλλά αναπάντητο ερώτημα: έχουμε πράγματι μια Ακαδημία Κινηματογράφου ή απλώς έναν μηχανισμό ετήσιας επιβράβευσης που αναπαράγει ισορροπίες, εξαρτήσεις και συσχετισμούς;

Μια Ακαδημία οφείλει να διαμορφώνει αισθητικά κριτήρια. Να αναγνωρίζει δημιουργούς με προσωπικότητα, είτε πρόκειται για «στυλίστες» είτε για «ποιητές» του σινεμά. Να ξεχωρίζει τις ταινίες που διευρύνουν τα όρια της κινηματογραφικής γλώσσας, που αφήνουν αποτύπωμα, που συνομιλούν με την εποχή τους και αντέχουν στον χρόνο.

Αντίθετα, συχνά δημιουργείται η εντύπωση ότι τα αποτελέσματα προκύπτουν από δίκτυα επιρροής, επαγγελματικές εξαρτήσεις και καθοδηγούμενες ψήφους. Από μια μειοψηφία ενεργών μελών που επηρεάζει ένα σώμα το οποίο δεν συμμετέχει ουσιαστικά στη διαδικασία. Έτσι προκύπτουν βραβεύσεις που θριαμβεύουν για μια βραδιά και ξεχνιούνται λίγους μήνες αργότερα.

Υπήρξαν χρονιές όπου πρωτοεμφανιζόμενοι δημιουργοί έδωσαν την αίσθηση ότι κάτι νέο γεννιέται. Υπήρξαν όμως και χρονιές όπου οι μηχανισμοί λειτούργησαν τόσο αποτελεσματικά, ώστε δεν άφησαν τα λουλούδια να ανθίσουν.

Ας τεθούν λοιπόν μερικά απλά ερωτήματα:

Πόσοι από όσους ψηφίζουν έχουν πραγματικά δει όλες τις ταινίες των κατηγοριών στις οποίες ψηφίζουν;

Πόσοι αισθάνονται απολύτως ελεύθεροι από επαγγελματικές εξαρτήσεις όταν καλούνται να επιλέξουν;

Πόσοι δεν έχουν δεχθεί άμεσες ή έμμεσες «συστάσεις» από παραγωγούς, συνεργάτες, φίλους ή εργοδότες;

Και τελικά, τι ακριβώς γιορτάζουμε; Τον ελληνικό κινηματογράφο ή μια ετήσια κοινωνική εκδήλωση με χειροκροτήματα, αμοιβαίους επαίνους και δημόσιες φιλοφρονήσεις;

Η γιορτή στη Στέγη μπορεί να είναι ευχάριστη. Το ερώτημα όμως είναι αν έχει ακόμη ουσιαστική σημασία για την τέχνη του κινηματογράφου.

Γι’ αυτό θεωρώ ότι τα Βραβεία Ίρις χρειάζονται ριζική αναθεώρηση.

Προτείνω η τελική ψηφοφορία να γίνεται με φυσική παρουσία, όπως στις εθνικές εκλογές. Μια Κυριακή τον χρόνο, σε έναν ή περισσότερους κινηματογράφους, από τις 10 το πρωί έως τις 5 το απόγευμα. Με κάλπη, παραβάν και μυστική ψήφο. Η συμμετοχή να αποκτήσει ξανά βαρύτητα και ευθύνη.

Παράλληλα, τα μέλη που απέχουν από δύο συνεχόμενες ψηφοφορίες ή δεν καταβάλλουν τη συνδρομή τους για δύο συνεχόμενα έτη, να τίθενται σε καθεστώς επιτήρησης και, εφόσον η αδράνεια συνεχιστεί, να διαγράφονται. Μια Ακαδημία δεν μπορεί να λειτουργεί με χιλιάδες ονόματα στα μητρώα και ελάχιστους πραγματικά ενεργούς ανθρώπους.

Εξίσου αναγκαία είναι η διαφάνεια. Κάθε παραγωγός να γνωρίζει πόσες ψήφους έλαβε η ταινία του σε κάθε κατηγορία. Ακόμη καλύτερα, οι ψήφοι να ανακοινώνονται δημόσια. Η δημοκρατία δεν φοβάται τους αριθμούς. Μόνο οι μηχανισμοί φοβούνται τη διαφάνεια.

Γιατί στο τέλος της ημέρας το πραγματικό ερώτημα δεν είναι ποιος κέρδισε φέτος ένα βραβείο.

Το πραγματικό ερώτημα είναι αν η Ελληνική Ακαδημία Κινηματογράφου θέλει να αποτελεί θεσμό κύρους που υπηρετεί την τέχνη ή μια ετήσια τελετουργία αυτοεπιβεβαίωσης.

Και αυτό είναι ένα ερώτημα που αφορά όλους όσοι αγαπούν πραγματικά το ελληνικό σινεμά.

• Ο Βασίλης Μαζωμένος είναι σκηνοθέτης και συγγραφέας