Δεν υπάρχει άλλη ιστορική περίοδος που να αναγγέλθηκε τόσες πολλές φορές το τέλος της, όσο η μεταπολίτευση. Ακόμα και σήμερα, ιστορικοί, πολιτικοί και δημοσιολογούντες δεν έχουν καταλήξει ούτε καν αν ζει ή πέθανε. Και αν ισχύει το δεύτερο, πήγε από φυσικό θάνατο ή κάποιος τη σκότωσε;

H ακατάσχετη και χαώδης φιλολογία για τα 50 χρόνια από την πτώση του χούντας, είναι δικαιολογημένη. Ποτέ άλλοτε στη νεότερη ιστορία της, η χώρα δεν έχει ζήσει τόσο μεγάλη περίοδο χωρίς πολέμους και δικτατορίες.

Όμως αυτό το μεγάλο βήμα προς τα μπρος υπονομεύθηκε εξ αρχής από τον τρόπο που έγινε: συνοδεύθηκε με την εθνική προδοσία. της Κύπρου.

Γιατί μετά τις εξεγέρσεις της δεκαετίας του ’60, την επόμενη ήταν αναπόφευκτες οι δημοκρατικές αλλαγές στον ευρωπαϊκό νότο. Η δικτατορία στην Πορτογαλία έπεσε λόγω του αναπόφευκτου τέλους της παρηκμασμένης πορτογαλικής αποικιοκρατίας και στην Ισπανία λόγω του βιολογικού τέλους του δικτάτορα Φράνκο.

Η κουλτούρα της ατιμωρησίας

Δεν ήταν εύκολες οι προηγούμενες μεταβάσεις στη δημοκρατία, αλλά ήταν διαχειρίσιμες. Αντίθετα, στην Ελλάδα εγκαινίασε μια νέα ατέρμονη διαμάχη με την Τουρκία, που είχε και εξακολουθεί να έχει γεωπολιτικές επιπτώσεις και τεράστιο οικονομικό κόστος. Αν η Ελλάδα είχε για 50 χρόνια επενδύσει τα αμέτρητα χρήματα για τους εξοπλισμούς (χώρια η διαφθορά που τους συνοδεύει) σε δημόσιες και κοινωνικές επενδύσεις, θα ήταν μια διαφορετική χώρα.

Αν αυτό είναι το ένα μεγάλο βαρίδι της μεταπολιτευτικής δημοκρατίας, το άλλο είναι το πολιτικό προσωπικό που ανέλαβε το πέρασμα σε αυτήν. Αντίθετα με τις άλλες δύο μακροχρόνιες δικτατορίες του νότου, στην Ελλάδα ξαναγύρισε και ανέλαβε την εξουσία η πολιτική ελίτ, συνυπεύθυνη -μαζί με τον βασικό ένοχο, τον αξιοθρήνητο Βασιλιά- για την πολιτική αποσταθεροποίηση που είχε οδηγήσει στη χούντα μόλις 7 χρόνια πριν.

Η καταστροφική ανακύκλωση του παλιού πολιτικού προσωπικού

Ο Καραμανλής με τις εκλογές της βίας και νοθείας το 1961 και την αποχώρηση του μετά τη δολοφονία Λαμπράκη δύο χρόνια αργότερα, ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης υπεύθυνος για την αποστασία και την πτώση της κυβέρνησης του 53% και ο Ανδρέας Παπανδρέου που είχε υποτιμήσει τον κίνδυνο της δικτατορίας, πλειοδοτώντας σε ριζοσπαστισμό: αυτοί ανέλαβαν την ανασυγκρότηση της χώρας τις επόμενες δεκαετίες, κουβαλώντας μαζί τους τις νοοτροπίες διακυβέρνησης αλλά και αρκετούς ανθρώπους από το «φαύλο» παρελθόν.

Η ανακύκλωση του ίδιου παλιού ηγετικού πολιτικού προσωπικού αποδείχθηκε καταστροφική, όταν η χώρα μπήκε στα βαθιά, άγνωστα νερά της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Αντί για νέα πρόσωπα και ιδέες, βρέθηκε το 1989-90, σε στιγμές βαθιάς πολιτικής κρίσης και σκανδάλων, να διοικείται από μία τριανδρία ηλικιωμένων πολιτικών (Παπανδρέου- Μητσοτάκης- Φλωράκης) με «μπροστινό» έναν πρωθυπουργό να πλησιάζει τα 90 του (Ζολώτας) και τον επίσης γηραιό Κ. Καραμανλή να επιστρέφει στην προεδρία της Δημοκρατίας.

Επιστροφή στα καθυστερημένα βαλκάνια

Αυτή η ξεπερασμένη ηγετική ομάδα, ήταν αδύνατον να αντιμετωπίσει τη διεθνή εξέλιξη που όσο καμία άλλη επηρέασε και την πορεία της χώρας μετά τη μεταπολίτευση: την πτώση του τείχους του Βερολίνου και το τέλος του Ψυχρού Πολέμου.

Στον ιδιότυπο αυτό πόλεμο, σε ένα από τα παιχνίδια που παίζει η ιστορία, η Ελλάδα είχε βρεθεί, χωρίς να το πολυθέλει, με την πλευρά των νικητών. Παρότι κατεστραμμένη πλήρως από την κατοχή και τον πόλεμο, βρέθηκε τις επόμενες δεκαετίες σε πολύ καλύτερη θέση από τις χώρες των Βαλκανίων και της Ανατολικής Ευρώπης, που είχαν περάσει στο αντίπαλο στρατόπεδο.

Για να διατηρήσει το προβάδισμα, θα έπρεπε η χώρα να διπλασιάσει τις προσπάθειες της, παίζοντας ρόλο στη μετα(ψυχρο)πολεμική ανασυγκρότηση. Εδώ ο Α. Σαμαράς και η τοποθέτηση του από τον Κ. Μητοστάκη στη θέση του υπουργού των Εξωτερικών ήταν μοιραία γεγονότα: αντί για μέρος της λύσης η χώρα μετατράπηκε σε μέρος του προβλήματος, σπαταλώντας τεράστιες διπλωματικές δυνάμεις και αξιοπιστία για το πώς θα ονομάζεται μια γειτονική χώρα, που λάτρευε τη Μελίνα Μερκούρη και έβλεπε» μόνο προς την  Ελλάδα.

Χρεοκοπία και η Αριστερά

Η γεωπολιτική ευκαιρία που χάθηκε, ήταν το πρώτο ιστορικό βήμα προς τα πίσω. Από το 1992 που ξέσπασε το «σκοπιανό» μέχρι και σήμερα, άλλοτε με μικρά και άλλοτε με μεγαλύτερα πισογυρίσματα, η Ελλάδα επιστρέφει στα καθυστερημένα Βαλκάνια. Η καθοδική πορεία φάνηκε να αναστρέφεται τη δεκαετία του 2000, με τους Ολυμπιακούς, τη βελτίωση των υποδομών και την εύθραστη ευμάρεια, αποτέλεσμα των ευρωπαϊκών κονδυλίων.

Αλλά με φόντο ένα εξαιρετικά προβληματικό παραγωγικό μοντέλο, η εκτεταμένη διαφθορά των κυβερνήσεων του ΠΑΣΟΚ που προηγήθηκαν και κυρίως η καταστροφική διαχείριση από τις κυβερνήσεις της ΝΔ την περίοδο 2004-9, οδήγησαν στη μεγάλη καταστροφή, που συνήθως αποφεύγουν τα αφιερώματα για τα 50 χρόνια: τη χρεοκοπία, που βύθισε τη χώρα σε μια πολύπλευρη κρίση από την οποία δεν έχει αποδράσει, παραδίδοντας συγχρόνως ένα σημαντικό μέρος της εθνικής της κυριαρχίας στους δανειστές.

Απέναντι σε αυτό το δεύτερο μεγάλο βήμα προς τα πίσω, η εκλογική νίκη της Αριστεράς το 2015-19, ήταν στην πραγματικότητα μία ιστορική, ασυνείδητη απόπειρα ανατροπής αυτής της καθοδικής πορείας. Απροετοίμαστη, χωρίς τις κατάλληλες στρατηγικές επεξεργασίες, πρόγραμμα, ανθρώπους και με σοβαρά λάθη τακτικής, περιόρισε τις ζημιές αλλά δεν μπόρεσε να την αναστρέψει.

Αντίθετα, τελικώς παρέδωσε όχι μόνο την εξουσία αλλά και τις ελπίδες ενός ολόκληρου λαού σε έναν κυνικό και διεφθαρμένο κυβερνήτη, που λίγο πολύ θεωρεί τη χώρα ιδιόκτητη εταιρεία του.

Η ενοχή του πολιτικού προσωπικού

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη αποθέωσε τον κατήφορο. Την ώρα που πρωταγωνιστεί σε όλους τους αρνητικούς δείκτες για το επίπεδο ζωής, η χώρα τσαλαβουτάει στα λασπωμένα σοκάκια της βαλκανικής, διεφθαρμένης φτωχογειτονιάς της. Αν η Βουλγαρία δεν βρισκόταν σε αυτή τη δραματική θέση, θα ήταν τώρα ίσως το πιο φτωχό και καθυστερημένο κράτος-μέλος της ΕΕ.

Συγχρόνως, η υποβάθμιση του κράτους Δικαίου, ο κυβερνητικός αυταρχισμός σε περίοδο βαθιάς κρίσης θεσμών και κομμάτων, έχουν οδηγήσει σε ένα είδος «καχεκτικής δημοκρατίας». Οχι τόσο ανάπηρης όσο αυτήν που περιέγραφε ο αείμνηστος Ηλίας Νικολακόπουλος για τη μετεμφυλιακή Ελλάδα, όμως ελεγχόμενης και ανίκανης να αντιμετωπίσει θαρραλέα τα στρατηγικά προβλήματα της: τις ήδη ορατές επιπτώσεις από την κλιματική κρίση, το δημογραφικό και το brain drain των νέων, τη συνεχιζόμενη αιμορραγία των εξοπλισμών και την έλλειψη ενός παραγωγικού μοντέλου, διαφορετικού από την τουριστική μονοκαλλιέργεια.

Διαβάζω στα σχετικά αφιερώματα των ημερών ότι η Ελλάδα αναπτύχθηκε οικονομικά τα 50 χρόνια που πέρασαν, βελτιώνοντας τις υποδομές και περιορίζοντας τη φτώχεια. Με την εξαίρεση ίσως μόνο της Αϊτής, όλες σχεδόν οι χώρες στον πλανήτη προόδευσαν στο ίδιο διάστημα. Αντίθετα, η σύγκριση με τις άλλες χώρες του νότου και της πρώην ανατολικής Ευρώπης, προκαλεί βαριά κατάθλιψη.

Οσο παραμένουν τα στρατηγικά προβλήματα που κληρονόμησε η ελληνική δημοκρατία στις 24 Ιουλίου του 1974, το Κυπριακό- ελληνοτουρκικές σχέσεις και η διαρκής ανεπάρκεια του πολιτικού προσωπικού, η χώρα θα παραπαίει, έρμαιο των παγκόσμιων εξελίξεων. Με τη άνοδο της ακροδεξιάς και την παράλληλη διεθνή κρίση της Αριστεράς σε όλες τις εκδοχές της, στα πεντηκοστά γενέθλια της ελληνικής δημοκρατίας, το μέλλον της δεν διαφαίνεται ρόδινο.