Μέρες που είναι, ας κάνουμε στον εαυτό μας μια (ρητορική) ερώτηση. Ποια ήταν άραγε η στρατηγική, ή έστω το σχέδιο, που είχαν οι φοιτητές το 1973 όταν κατελάμβαναν το Πολυτεχνείο; Μήπως περίμεναν ότι θα πέσει σαν χάρτινος πύργος η χουντική κυβέρνηση ή μήπως διέβλεπαν ότι έτσι θα θορυβηθούν οι Αμερικανοί και θα τη ρίξουν εκείνοι;

Φυσικά, τίποτα από τα δύο δεν ισχύει. Σχέδιο δεν υπήρχε. Το ξέσπασμα ήταν αυθόρμητο. Αν οι διάφορες αντιστασιακές οργανώσεις είχαν πράγματι στο μυαλό τους μια τακτική για την ανατροπή της δικτατορίας (πράγμα πολύ αμφίβολο), αυτή η τακτική σίγουρα δεν περιελάμβανε όσα συνέβησαν την εποχή εκείνη.

Αλλά μήπως είχε σαφή πολιτική ατζέντα ο γαλλικός Μάης ή οι «Αγανακτισμένοι», που διαδήλωναν σε καθημερινή βάση στην Ισπανία και την Ελλάδα την περίοδο της κρίσης; Όχι βέβαια. Όλες αυτές οι αντιδράσεις ήταν επί της ουσίας «τυφλές» και, εκ των υστέρων, θα μπορούσε κάποιος να τις θεωρήσει από πολιτικά επιζήμιες έως γραφικές και παιδαριώδεις.

Όμως, αυτό θα ήταν τεράστιο λάθος. Η ζωή έδειξε ότι, σε όλες τις περιπτώσεις, τα άμεσα και έμμεσα επακόλουθα αυτών των αυθόρμητων «εκρήξεων» ήταν δραματικά. Τα συστημικά μέσα μπορεί βέβαια να αποσιωπούν τη συμβολή των «κινημάτων διαμαρτυρίας» και της «ουτοπικής Αριστεράς» στην ποιότητα της ζωής που απολαμβάνουμε σήμερα, αλλά η αλήθεια είναι ότι χωρίς αυτούς τους αγώνες κάθε συζήτηση όπως αυτή που γίνεται σήμερα για τα πολιτικά δικαιώματα και τις ελευθερίες θα ήταν αδιανόητη.

Δεν ζούμε όμως στη δεκαετία του 1960 και του 1970, ούτε καν στη δεκαετία του 2000. Η ελληνική Αριστερά δεν αρκείται πια στον ρόλο του «πολιτισμικού διαμορφωτή» -και σωστά. Φιλοδοξεί να εξελιχθεί από «ουτοπική» σε «κυβερνώσα», διεκδικώντας την εξουσία.

Αυτονόητα λοιπόν προκύπτει ένα πρόβλημα σχεδίου και στρατηγικής. Ένα πρόβλημα που, σημειωτέον, δεν είναι μόνο τεχνικό, αλλά και θεωρητικό. Γιατί, τι πάει να πει στο κάτω-κάτω της γραφής «πρόγραμμα» και ποιες ακριβώς θα είναι οι δυνάμεις που θα το υλοποιήσουν;

Υπάρχει η (αφελής κατά τη γνώμη μου) αντίληψη ότι ένα πολιτικό πρόγραμμα μπορεί να συγκροτηθεί συλλέγοντας τα «προφανή» αιτήματα που έχουν διατυπωθεί κατά καιρούς από διάφορους πολιτικούς ή κοινωνικούς φορείς και εμπλουτίζοντάς τα με μερικές «καλές ιδέες» που έχουν επεξεργασθεί τα κομματικά επιτελεία.

Αλλοίμονο! Αν ήταν έτσι, η Αριστερά θα είχε λύσει το πρόβλημά της εδώ και καιρό. Γιατί το μεν πρόγραμμα της θα ήταν εξ ορισμού και εκ κατασκευής συμπεριληπτικό, ενώ αυτοί που θα το υλοποιούσαν θα ήταν το απλό άθροισμα των «προοδευτικών κομμάτων», δηλαδή οι κύριοι παίκτες συν οι … λοιπές δημοκρατικές δυνάμεις.

Δυστυχώς ή ευτυχώς δεν πάει έτσι. Η ζωή έχει μια περίπλοκη, και εν πολλοίς απρόβλεπτη, δυναμική. Τα κοινωνικά αιτήματα είναι πολλές φορές αντιφατικά και αλλάζουν ανάλογα με τις περιστάσεις. Το ίδιο και οι «προοδευτικές δυνάμεις».

Ας θυμηθούμε για παράδειγμα τι ήταν το ΠΑΣΟΚ πριν και λίγο μετά το 1981 (τότε που το ΚΚΕ του ζητούσε επίμονα να συμφωνήσει σε ένα minimum πρόγραμμα και υποστήριζε στον δεύτερο γύρο τον Δημήτρη Μπέη για δήμαρχο της Αθήνας) και τι είναι σήμερα.

Αν θέλουμε λοιπόν να είμαστε ακριβείς, θα πρέπει να καταλάβουμε ότι οι πολιτικές συμμαχίες δεν προκύπτουν αυτόματα, ούτε αποτελούν το μαγικό κλειδί που ανοίγει την πόρτα του Παραδείσου. Υπάρχει κάποιος λόγος για τον οποίο οι «προοδευτικές δυνάμεις» είναι κατακερματισμένες παγκοσμίως.

Δεν είναι το κακό το ριζικό της κομμουνιστικής και της ευρύτερης Αριστεράς που εμποδίζει την ενότητα, αλλά οι πολλαπλότητες και οι ετερότητες που υπάρχουν αντικειμενικά στην κοινωνία. Και μαζί με αυτά είναι βέβαια οι γεωπολιτικές συγκυρίες, οι προκλήσεις που δημιουργούνται από την περιβαλλοντική κρίση, τα διλλήματα που τίθενται από την πρόοδο της τεχνολογίας και την ψηφιακή συνθήκη.

Το πρόβλημα του προγράμματος και του συνασπισμού (εναλλακτικής) εξουσίας δεν είναι εξ ορισμού άλυτο. Αλλά είναι εξαιρετικά δυσεπίλυτο και έχει ορίζοντα που ξεπερνάει κατά πολύ τους κοινοβουλευτικούς χρονισμούς. Έτσι, ενώ υπάρχει πράγματι ένας κοινός παρονομαστής που εκφράζει τους «μη έχοντες» και μια κοινή πολιτική παράδοση που περιέχει όλες τις εκδοχές της Αριστεράς, η ενοποίηση των «προοδευτικών δυνάμεων» και η σύμπηξη μιας συνεκτικής πολιτικής συμμαχίας δεν μπορεί να γίνει στο άψε-σβήσε, όσο ζοφερές και αν είναι οι σημερινές συνθήκες.

Η ομογενοποίηση των κοινωνικών αιτημάτων και η συνεννόηση των πολιτικών δυνάμεων της Αριστεράς προϋποθέτει μια μαζική αλλαγή της «ψυχολογίας», του τρόπου του σκέπτεσθαι και ενεργείν, στο εκλογικό σώμα. Κι αυτό δεν εκβιάζεται. Είναι μια μακρόσυρτη διαδικασία, που θέλει τον χρόνο της. Αλλιώς μιλάμε για έναν βολονταρισμό κενό περιεχομένου.

Προβλέπω, καταλαβαίνω και σέβομαι απόλυτα τις πιθανές αντιρρήσεις στα παραπάνω. Καλά, θα πείτε, όλα αυτά, αλλά τ ώ ρ α τι κάνουμε; Θα αφήσουμε όλον αυτόν τον συρφετό, που αλωνίζει στον δημόσιο χώρο και υπονομεύει τις ζωές μας, χωρίς αντίπαλο; Μήπως να βρούμε την καλύτερη δυνατή λύση, τον ελάχιστο κοινό παρονομαστή, και μετά βλέπουμε;

Τι να πω. Μπορεί να είναι κι έτσι. Ειλικρινά πάντως, δεν θυμάμαι κάποιο πολιτικό εγχείρημα προς αυτή την κατεύθυνση που να μην έχει οικτρά αποτύχει.

Όσοι εκστασιάζονται με την προοπτική της συγκρότησης μιας ενιαίας «προοδευτικής παράταξης» εδώ και τώρα και όσοι εναποθέτουν τις ελπίδες τους στον born again της «Ιθάκης» καλά θα κάνουν να μελετήσουν καλύτερα τι συνέβη στο παρελθόν στην Ιταλία και που βρίσκεται σήμερα αυτή η χώρα.

Για να διαπιστώσουν με επώδυνο ίσως τρόπο τι παίχτηκε με το PCI (KK Iταλίας) και που κατέληξε ο Massimo D’Alema. Όπως θα έλεγε κι ο μακαρίτης ο Σαββόπουλος, όλα αυτά είναι ρ ό λ ο ι, που έχουν παιχτεί και ξαναπαιχτεί χιλιάδες φορές.

Το Πολυτεχνείο ζει. Το ζήτημα είναι εμείς τι κάνουμε.