«Η μνήμη όπου και να την αγγίξεις πονεί», λέει κάπου ο Σεφέρης. Αυτή είναι μια μεγάλη αλήθεια, που γίνεται ολοένα και πιο προφανής όσο γερνάμε.

Άγνωστο βέβαια τι είναι ακριβώς αυτό το μυστήριο «πράγμα», η μνήμη, που μας επιτρέπει να επιστρέφουμε κατά βούλησιν στο παρελθόν και να βλέπουμε τη ζωή μας σαν ντοκιμαντέρ. Μπορεί να είναι τα πλέγματα των κυττάρων του εγκεφάλου, με τις περίτεχνες αποφυάδες και τις διακλαδώσεις τους· μπορεί κάποια απροσδιόριστα σήματα που μετουσιώνονται σε πληροφορίες και αποθηκεύονται κάπου· μπορεί να πρόκειται για άυλες ή αναδυόμενες ιδιότητες και ιδιοτροπίες των Συστημάτων. Κύριος οίδε …

Όπως και νάχει το ζήτημα, περνώντας με το αυτοκίνητο από την Ακράτα, θυμήθηκα έναν παλιό φίλο και συνάδελφο, τον Σταύρο Κωνσταντακόπουλο, που έφυγε πολύ νέος το 2015. Ωραίος τύπος ο Σταύρος, αριστερός, με χιούμορ, ευρηματικότητα και μια γενναιοδωρία που δεν τον άφηνε να μπαγιατέψει. Κάτι σαν τον Κηλαϊδόνη, ας πούμε, τηρουμένων των αναλογιών.

Διανοούμενος αυθεντικός, όχι σαν τη Σώτη, της πλάκας …

Το εξαντλήσαμε το θέμα του Σταύρου στο αυτοκίνητο, και μετά πιάσαμε τη συζήτηση για την Καρυστιάνη. Τη θυμήθηκα γιατί το πιο πρόσφατο βιβλίο της προτάθηκε για το κρατικό βραβείο. Δεν το έχω διαβάσει ακόμα, αλλά αυτή η ιστορία στους «Κορνιζωμένους» μου φαίνεται συναρπαστική. Όπως και όλες οι άλλες που έχει γράψει. Βαθιά το νυστέρι …

Πέρα από την αξιοπρέπεια που αποπνέει το έργο και η δημόσια εικόνα της Καρυστιάνη, είναι και το άλλο, που σκέφτομαι (κι ελπίζω να είναι έτσι). Αυτή η γυναίκα δεν έκλεψε ποτέ δημοσιότητα, στηριζόμενη στη φήμη και στην ακτινοβολία του Βούλγαρη (ούτε κι αυτός από εκείνη). Δεν το χρειάστηκαν, γιατί ως διανοούμενοι και ως άνθρωποι είχαν, ως φαίνεται, άλλον πολιτισμικό ορισμό. Ισότιμα και περήφανα ζήσανε μέχρι τώρα, και μπράβο τους. Είναι να τα ζηλεύει κανείς αυτά τα πράγματα, που φαίνεται να έχουν τόση γλυκύτητα και τόσο βάθος. Ιδιαίτερα όταν υπάρχουν στην πιάτσα κάτι τύποι, τόσο άρρωστα συμπλεγματικοί όσο ο Χωμενίδης …

Παράπονο μέχρι τώρα δεν έχω. Γνώρισα και γνωρίζω πολλούς ωραίους αριστερούς, που καταλάβαινες τη αριστεροσύνη τους από την ανθρωπιά τους, τον τρόπο που ζούσαν και τον τρόπο που δούλευαν -γιατί όλοι τους δούλευαν, δεν κορόιδευαν. Ο Μάκης στα ναυπηγεία, ο Αντώνης στη στιχουργική, η Χριστίνα στη ΜΕΘ, η Κατερίνα στα ποντίκια της, ο Τάκης στα καράβια και στη ΔΕΗ, κι ο Γιώργος στο Γυμνάσιο και τον Σεφέρη του. «Έντιμο ψωμί», που έλεγε κι ο μικρός της Ελένης …

Γιατί, στο τέλος-τέλος, τι είναι η Αριστερά; Ένα κίνημα είναι, που φιλοδοξεί να εκπροσωπήσει όλους αυτούς που βγάζουνε «έντιμο ψωμί». Και, παρά τα φαινόμενα, δεν είναι λίγοι …

Η Αριστερά, απ’ την άλλη, δεν είναι ούτε τοτέμ, αλλά ούτε και ό,τι νάναι. Το λέω, γιατί είναι μεν εύκολο να δείξεις με το δάχτυλο το ΚΚΕ εξαντλώντας όλα περιθώρια της κριτικής σου, αλλά δεν είναι τόσο απλό να ξεχωρίσεις τι ακριβώς τρέχει με όλες αυτές τις φυλές της «άλλης» Αριστεράς.

Έχουμε τρεις τουλάχιστον ποικιλίες αριστερών/αριστερογενών κομμάτων, το ΜΕΡΑ25, την Πλεύση και το Κίνημα Δημοκρατίας/Δημοκρατικό Κόμμα, που είναι εντελώς προσωποπαγή. Επιπλέον, εκκολάπτεται τώρα και ένα τέταρτο προσωποπαγές κόμμα: το κόμμα του Τσίπρα. Εδώ όμως ισχύει ο στίχος του πρώιμου Σαββόπουλου, εκείνος με τον κανίβαλο και τη στομάχα …

Οι μωροφιλοδοξίες, ακόμα και όταν κρύβονται πίσω από «πολιτικές», ούτε πολιτική ουσία έχουνε, ούτε εκπροσωπούν κανέναν, γιατί αυτό αποκλείεται … εξ ορισμού. Θα μου πείτε, μα και το ανδρεοπαπανδρεϊκό ΠΑΣΟΚ προσωποπαγές κόμμα ήτανε, άσε πια η Νέα Δημοκρατία. Αλλά αυτά τα προσωποπαγή κόμματα κάποιες μερίδες της κοινωνίας εκπροσώπησαν, έτσι δεν είναι;

Δεν αντιλέγω, αλλά αυτό σηκώνει κουβέντα. Υπάρχει, βλέπετε, μια διαφορά ανάμεσα στον Κωνσταντίνο Καραμανλή, που επιλέχθηκε από τα ανάκτορα (hand-picked, στην κυριολεξία), τον Γεώργιο Παπανδρέου, που του έδωσε αέρα η ατμόσφαιρα του 1960, και τους ηγέτες (ή τους ηγετίσκους) της σημερινής «ανανεωτικής/κυβερνώσας» Αριστεράς, που δεν τους δίνει κανένας στροφές και κίνηση, παρά μόνο η ματαιοδοξία τους. Μην το τραβήξουμε πάρα πέρα, γιατί θα πικραθούμε. Όλοι της συστημικής πλευράς, ένας προς ένας, είχαν και έχουν τις αναφορές τους σε κάτι έξω από τους ίδιους. Η Ζωή Κωνσταντοπούλου, όμως, (και το λέω μόνο ως παράδειγμα) ποιον ακριβώς έχει ως σημείο αναφοράς;

Δεν είναι κακό για μια παράταξη της Αριστεράς να έχει έναν αναγνωρίσιμο ηγέτη· το αντίθετο. Ίσως μάλιστα η χαμηλή επιρροή της Νέας Αριστερςά να οφείλεται σε ακριβώς αυτό: διστάζουν να βγάλουν ξεκάθαρα και με φόρα κάποιον μπροστά, γιατί βραχυκυκλώνονται. Όποιος καεί στο χυλό (τον Τσίπρα δηλαδή), φυσάει και το γιαούρτι …

Μια ηγετική προσωπικότητα της Αριστεράς, και θυμίζω εδώ το «έντιμο ψωμί», πρέπει όμως να έχει αυτό που οι παλιότεροι ονόμαζαν «αρετές». Η πρώτη και κυριότερη από αυτές είναι να μη βάζει σε πρώτη προτεραιότητα και σε πρώτο πλάνο τον εαυτό του.

Δεν ηθικολογούμε. Το θέμα είναι τελείως λειτουργικό. Η απλή λογική λέει ότι, για να εκπροσωπήσεις αυθεντικά τους εργαζόμενους, πρέπει να έχεις ο ίδιος/α μια μεστή εργασιακή εμπειρία, δεν μπορεί να σταδιοδρομείς πολιτικά όντας ουσιαστικά μια ζωή ανεπάγγελτος. Όχι γιατί οι ανεπάγγελτοι δεν είναι έξυπνοι ή ικανοί, αλλά γιατί τους λείπει η συνάφεια (η relevance, όπως θα έλεγε κάποιος άλλος).

Πώς να το πάρουμε λοιπόν το ζήτημα; Από την Αριστερά στους αριστερούς ή αντίστροφα; Περάσαμε χρόνια προσπαθώντας να προσαρμόσουμε τις συμπεριφορές και τα πρόσωπα στα οράματα. Ίσως ήρθε η ώρα να ακολουθήσουμε την αντίστροφη λογική. Υπάρχουν άνθρωποι που θαυμάζουμε, άνθρωποι που μας συγκινούν, γιατί έχουν κάνει τις μικρές ή μεγάλες θυσίες τους για να δουν άσπρη μέρα οι άλλοι. Η Αριστερά δεν μπορεί παρά να είναι, λοιπόν, η συλλογική βούληση κάτι τέτοιων ανθρώπων. Τα υπόλοιπα, ότι αν δεν επιλέξουμε στα γρήγορα κάποιον/α «καπάτσο» θα βγει με τα τσαρούχια ο Μητσοτάκης και θα ανοίξει η γη να μας καταπιεί, είναι (επικίνδυνα) κουραφέξαλα.

Εκτός αν θέλουμε να βαφτίσουμε πάλι το ψάρι κρέας και να περιφέρουμε τα σώψυχα και τις ματαιώσεις μας για άλλη μια δεκαετία …