Τις προηγούμενες μέρες δημοσίευμα (εφημερίδα «το Βήμα») σχετικά με τα Προπτυχιακά Προγράμματα Σπουδών (ΠΠΣ) που θα λειτουργήσουν από μη κρατικά ΑΕΙ, ανέδειξε μεταξύ άλλων την ίδρυση νέων Σχολών Νομικής με εγκληματολογικές κατευθύνσεις. Αυτή η προοπτική  αντιφάσκει με εξαγγελίες περί εξορθολογισμού της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης και αναβάθμισής της.

Η κάθετη αντίδραση των Νομικών Σχολών της χώρας, όταν προτάθηκε η ίδρυση Νομικής Σχολής στην Πάτρα το 2019, αλλά και παλαιότερα στο Πάντειο, δημιουργεί ερωτηματικά για την εξαγγελία ίδρυσης νέων Νομικών Σχολών από μη κρατικά πανεπιστήμια, ενώ η σιωπή που ακολούθησε προκαλεί περαιτέρω απορίες. Οι λόγοι για αυτήν τη σιωπή μόνο υποθετικά μπορούν να εντοπιστούν.

Μια προσεκτικότερη ανάγνωση του δημοσιεύματος εγείρει, όμως, και άλλα σοβαρά ερωτήματα, συνολικά για το μέλλον της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης στην χώρα και ιδίως, των κοινωνικών επιστημών. Συγκεκριμένα, ιδιαίτερα προβληματικό είναι το σκεπτικό που αποκαλύπτεται μέσω της πρότασης ίδρυσης Π.Π.Σ. Διερευνητικής Εγκληματολογίας που θα εντάσσεται σε Νομική Σχολή και θα διαρθρώνεται σε μια Κατεύθυνση(;) Περιβαλλοντικής Εγκληματολογίας και σε μία Δικαστικής Γραφολογίας, δείχνει που αποβλέπει η νέα κατάσταση στα ΑΕΙ: Εδώ μαθήματα, επιστημονικά ρεύματα και επιμέρους γνωστικά αντικείμενα  βαπτίζονται ως αυτοτελή επιστημονικά πεδία και ταυτίζονται με ΠΠΣ. Ο κίνδυνος έτσι, εκτός των άλλων, να παράγονται και  ψευδοεπιστήμονες και ανεπαρκείς επαγγελματίες είναι παρών.

Η Διερευνητική Εγκληματολογία (Ιnvestigative Criminology) π.χ. εντάσσεται στην Ανακριτική ως κλάδου των Εγκληματολογικών Επιστημών. Επομένως επιλέγεται ένα υποπεδίο της Ανακριτικής και ανάγεται σε ΠΠΣ Νομικής Σχολής. Το ίδιο ισχύει και για τη Δικαστική Γραφολογία. Η Περιβαλλοντική Εγκληματολογία από την άλλη έχει άλλο προσανατολισμό και αφορά κυρίως την πρόληψη, το χωρικό σχεδιασμό κλπ. Η ανάπτυξη του εν λόγω ΠΠΣ (αν ισχύει το δημοσίευμα) με τις δύο μεταξύ τους ασύμβατες Κατευθύνσεις, χωρίς την προϋπόθεση της συστηματικής και σε βάθος γνώσης και δυνατότητας συγκριτικής ανάλυσης των εγκληματολογικών θεωριών ή και των άλλων μέσων διαλεύκανσης και αντιμετώπισης εγκλημάτων, οδηγεί στον  κατακερματισμό των  επιστημονικών πεδίων αποτρέποντας την παροχή  ολοκληρωμένης γνώσης.

Χωρίς το πλαίσιο που θα καλλιεργεί έναν τρόπο σκέψης, θα εξηγεί μια επιστημονική πειθαρχία, θα δίνει τα εργαλεία έρευνας και οργάνωσης της επιστημονικής γνώσης, ώστε η εκπαίδευση να έχει αποτέλεσμα, κοινωνικό αντίκτυπο και να παράγει νέα επιστημονικά δεδομένα για το ποινικό φαινόμενο, χωρίς ένα τέτοιο πλαίσιο η Περιβαλλοντική Εγκληματολογία και η Δικαστική Γραφολογία συνιστούν τεχνικά πεδία γνώσης, αποκομμένα από τις «μητρικές» δεξαμενές επιστημονικής γνώσης, όπως  είναι η Ανακριτική και η Εγκληματολογία συνολικά. Φαίνεται ότι εδώ έχουμε μεταφορά -copy paste- προγραμμάτων σπουδών ξένων προς το ηπειρωτικό σύστημα δικαίου και οργάνωσης του κράτους.

Θα μπορούσε κάποιος να επιχειρηματολογεί επί μακρόν επί αυτών, όμως μία  πρώτη εκτίμηση  από τα παραπάνω είναι, ότι τόσο η έως τώρα απόρριψη της ίδρυσης  νέων Νομικών Σχολών, όσο και η εξαγγελλόμενη δημιουργία τους  με το νέο θεσμικό πλαίσιο για τα ΑΕΙ όπως και ο επικείμενος κατακερματισμός της Εγκληματολογίας, συμβαίνουν για τους ίδιους λόγους κατά τη γνώμη μας: επειδή κάποιοι κύκλοι ή συμφέροντα μπορούν να αποκομίσουν όφελος  από αυτά με το πρόσχημα της εξωστρέφειας, της αποδοτικότητας και της βιωσιμότητας των σπουδών ΑΕΙ.

Συρρικνώνοντας τις νομικές σπουδές σε ένα κλάδο, που βγάζει μόνον δικηγόρους (άντε και κάποιους δικαστές) και «ελέγχοντας» σε ένα βαθμό τη δικηγορική «πιάτσα», μέσω των μεγάλων (οικονομικά) υποθέσεων, συμβάσεων και άλλων δικηγορικών /νομικών υπηρεσιών, ή την αγορά γνώσεων μέσω του κατακερματισμού των επιστημονικών πεδίων, διαμορφώνεται μια αγορά χρήματος που αγγίζει και την πολιτική και τις δημόσιες πολιτικές και επομένως, παράγει πλούτο και εξουσία επωφελή για ορισμένους, ενώ οι απόφοιτοι δεν θα έχουν εποπτεία του συνολικού αντικειμένου σε προπτυχιακό επίπεδο. Διαφαίνεται ότι τέτοια ΠΠΣ θα συγκροτούν ένα σύστημα παραγωγής τεχνικού -εξειδικευμένου προσωπικού, κατωτέρων ή μεσαίων στελεχών του ποινικοκατασταλτικού συστήματος, ενώ υποβαθμίζεται η Εγκληματολογία σε τεχνική κατάρτιση.

Αντίθετα σήμερα χρειάζεται η πανεπιστημιακή εκπαίδευση περισσότερων νομικών που θα απασχολούνται σε διάφορες θέσεις και νομικές ειδικότητες, θα αξιοποιούν  τον πλούτο της νομικής επιστήμης και θα συμβάλλουν, ιδίως στο πεδίο του ποινικού φαινομένου, στην συνεχή εμπέδωση του κράτους δικαίου και της προστασίας των δικαιωμάτων. Χρειάζεται επίσης η εκπαίδευση  νέων εγκληματολόγων που θα κατανοούν την Εγκληματολογία όχι ως βοηθητική του ποινικού δικαίου, όπως έλεγαν οι παλιοί ποινικολόγοι, ούτε ως  τεχνικού εργαλείου μέτρησης αλλά ως αυτοτελούς επιστημονικού κλάδου, που συμβάλλει στην συνεχή εμπέδωση του κράτους δικαίου, στην επιστημονική έρευνα και στην αντιμετώπιση του εγκλήματος. Αυτό όμως  δεν είναι μια προοπτική που ενδιαφέρει, όπως φαίνεται.

Αντί αυτών προτάσσεται ένας πομπώδης τίτλος ΠΠΣ, μάλλον χωρίς επιστημονικό και ουσιαστικό επαγγελματικό αντίκρισμα. Οικονομικό όφελος λοιπόν, κατακερματισμός της επιστημονικής γνώσης και παραγωγή μεσαίου και κατώτερου προσωπικού, βοηθητικού του ποινικοκατασταλτικού συστήματος φαίνεται να προκύπτει μεταξύ άλλων από τα νέα σχέδια για την Ανώτατη Εκπαίδευση. Πάντως πανεπιστήμιο αυτό δεν το λες!

• Καθηγήτρια Εγκληματολογίας και Αντεγκληματικής Πολιτικής, Πάντειο Πανεπιστήμιο