Ο αποκλεισμός της εθνικής ομάδας ποδοσφαίρου της Τουρκίας από το Παγκόσμιο Κύπελλο FIFA 2026, που διεξάγεται στις Ηνωμένες Πολιτείες, ύστερα από δύο ήττες και μόλις μία νίκη, συνοδευόμενη από εξαιρετικά κακή αγωνιστική εικόνα, αποκάλυψε μια κατάσταση πολύ σοβαρότερη από ό,τι μπορούν να εξηγήσουν οι τεχνικές, τακτικές ή στρατηγικές αδυναμίες στο ποδόσφαιρο.

Στο τελευταίο της παιχνίδι, τα ξημερώματα της Παρασκευής, η Τουρκία νίκησε τις Ηνωμένες Πολιτείες με 3-2. Ωστόσο, η ηγεσία προσπαθεί να αξιοποιήσει αυτό το αποτέλεσμα για να συγκαλύψει τη μεγάλη αποτυχία. Η Τουρκία είχε καταφέρει, ύστερα από 24 χρόνια, να προκριθεί ξανά σε τελική φάση Παγκοσμίου Κυπέλλου. Ο δημόσια διακηρυγμένος στόχος πριν από τη διοργάνωση ήταν «τουλάχιστον η πρόκριση στα προημιτελικά».

Οι αντιφατικές δηλώσεις του προέδρου της Τουρκικής Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας (TFF), οι επιλογές του προπονητή, η ενδεκάδα και, τελικά, οι απογοητευτικές εμφανίσεις των ποδοσφαιριστών αποτελούν αντικείμενο εκτεταμένης τεχνικής ανάλυσης και έντονης κριτικής από ειδικούς.

Ωστόσο, ελάχιστοι δημοσιογράφοι και αναλυτές θέτουν το σημαντικότερο ερώτημα: Τι θα συμβεί τώρα; Θα παραιτηθούν ο πρόεδρος της Ομοσπονδίας και ο προπονητής, που φέρουν τη βασική ευθύνη;

Ένας αγώνας ποδοσφαίρου δεν πρέπει ποτέ να αντιμετωπίζεται επιπόλαια. Όταν πρόκειται για την εθνική ομάδα, η ατμόσφαιρα, η εικόνα της ομάδας και το αποτέλεσμα προσφέρουν πολύτιμες ενδείξεις για το πολιτικό και πολιτισμικό κλίμα μιας χώρας.

Η ήττα στις Ηνωμένες Πολιτείες δεν αποτυπώνεται μόνο στο τελικό σκορ. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, χιλιάδες πολίτες εκφράζουν την απογοήτευση και την οργή τους, απαριθμώντας τις αιτίες της αποτυχίας:

Η συνοδεία της αποστολής της εθνικής ομάδας από δεκάδες αυτοκίνητα εθνικής μάρκας, χωρίς καμία σχέση με το ποδόσφαιρο, εξυπηρέτησε αποκλειστικά διαφημιστικούς σκοπούς. Τα αποτελέσματα στο γήπεδο, βέβαια, δεν βοήθησαν καθόλου στην αύξηση των πωλήσεων.

Η χρήση του προέδρου Ερντογάν, πολεμικών αεροσκαφών και συμβόλων του κυβερνώντος κόμματος σε διαφημιστικό σποτ, συνοδευόμενο από εθνικιστικό και μιλιταριστικό λόγο, για έναν ποδοσφαιρικό αγώνα που υποτίθεται ότι συμβολίζει τη φιλία και την ειρήνη, όχι μόνο δεν ενέπνευσε τους παίκτες, αλλά λειτούργησε αρνητικά.

Όταν όλοι οι χορηγοί της εθνικής ομάδας χρησιμοποιούν τους ποδοσφαιριστές για την προώθηση των προϊόντων και των εμπορικών τους σημάτων, είναι φυσικό η συγκέντρωση των παικτών να μην βρίσκεται στο υψηλότερο επίπεδο.

Για αγώνες που μεταδίδονταν σε ασυνήθιστες ώρες, το καθεστώς επιχείρησε να συνδέσει τη θρησκεία με το ποδόσφαιρο, αξιοποιώντας το γεγονός ότι οι ώρες των αγώνων συνέπιπταν με την πρωινή προσευχή.

Ενώ οι ποδοσφαιριστές όφειλαν να επικεντρωθούν στην τεχνική και τακτική προετοιμασία, φαίνεται ότι αφιέρωσαν περισσότερο χρόνο στα χτενίσματα και τα μουστάκια τους, κάτι που ασφαλώς δεν βελτίωσε την απόδοσή τους στον αγωνιστικό χώρο.

Ως αποτέλεσμα, δημιουργήθηκε ένα κλίμα στο οποίο η εθνική ομάδα έπαψε να θεωρείται ομάδα της Τουρκίας και μετατράπηκε σε ομάδα της εξουσίας, δηλαδή του καθεστώτος Ερντογάν. Καθώς περισσότεροι από τους μισούς πολίτες της χώρας αντιτίθενται στο συγκεκριμένο καθεστώς, πολλοί δεν επιθυμούσαν πλέον να βλέπουν την εθνική να κατακτά νίκες.

Επιπλέον, μια ενδεχόμενη επιτυχία θα οδηγούσε, όπως έχει συμβεί στο παρελθόν, σε πανηγυρισμούς με πυροβολισμούς στον αέρα και εθνικιστικά-μιλιταριστικά συνθήματα, γεγονός που είχε προκαλέσει νεκρούς και τραυματίες. Για τον λόγο αυτό, η πλειονότητα δεν περίμενε καλά νέα από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η αλαζονεία, η προπαγάνδα μέσω της διαφήμισης και το σύνδρομο μεγαλομανίας δεν αποτελούν συστατικά της αθλητικής επιτυχίας. Αντιθέτως, λειτουργούν ανασταλτικά. Όσοι ονειρεύονταν την πρόκριση στα ημιτελικά του Παγκοσμίου Κυπέλλου 2026 αναγκάστηκαν να μαζέψουν τις βαλίτσες τους μετά τον τρίτο αγώνα και να επιστρέψουν στην πατρίδα. Η πραγματικότητα διέλυσε τις κενές τους αυταπάτες.

Υπάρχει όμως και ένας ακόμη, βαθύτερος λόγος για την αποτυχία της εθνικής Τουρκίας. Η FIFA είναι ένας παγκόσμιος οργανισμός με κανόνες και ανεξάρτητους θεσμούς. Στην Τουρκία, αντίθετα, σχεδόν σε κανέναν τομέα —ούτε καν στο ποδόσφαιρο— δεν λειτουργούν πραγματικά κανόνες. Το κράτος δικαίου έχει ουσιαστικά καταργηθεί και, όπου υπάρχουν κανόνες, εφαρμόζονται επιλεκτικά και αυθαίρετα. Έτσι λειτουργεί το καθεστώς Ερντογάν στο εσωτερικό της χώρας.

Όταν όμως η Τουρκία συμμετέχει σε μια διοργάνωση της FIFA στις Ηνωμένες Πολιτείες, δεν βρίσκεται απέναντι σε διεφθαρμένους αξιωματούχους ούτε σε εισαγγελείς και δικαστές υποταγμένους στην εξουσία. Εκεί, οι θεσμοί που οφείλουν να είναι ανεξάρτητοι και αμερόληπτοι λειτουργούν ως τέτοιοι και όχι ως εργαλεία της πολιτικής ηγεσίας.

Ο Ιταλός προπονητής Βιντσέντσο Μοντέλα αποδείχθηκε, όπως σχολιάζουν επικριτικά κάποιοι, «πιο Τούρκος κι από τους Τούρκους». Μετά τα δύο πρώτα παιχνίδια απέδωσε τις ήττες σε έννοιες όπως η «μοίρα», η «τύχη» και το «πεπρωμένο».

Από την άλλη, ο πρόεδρος της Τουρκικής Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας, Μεχμέτ Χατζιοσμάνογλου, απείλησε τους δημοσιογράφους που άσκησαν κριτική στα αποτελέσματα και ζήτησε από τον υπουργό Δικαιοσύνης νέα νομοθεσία για την τιμωρία των «κακοπροαίρετων γλωσσών».

Τόσο ο Μοντέλα όσο και ο Χατζιοσμάνογλου δήλωσαν δημόσια ότι δεν προτίθενται να παραιτηθούν.

«Ποιος τομέας, ποιος θεσμός στην Τουρκία λειτουργεί σωστά, εκπληρώνει την αποστολή του και σημειώνει επιτυχίες, ώστε να μπορεί να το κάνει και το ποδόσφαιρο;» καταλήγει ένας καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου που ζει στην εξορία.