Τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν τον συντάκτη τους, χωρίς να συμπίπτουν κατ' ανάγκη με την άποψη του Tvxs.gr
Η δολοφονική καταστολή που εξαπέλυσε το κράτος και το παρακράτος από το απόγευμα της 16ης Νοεμβρίου έως και τις 18 Νοεμβρίου στο Πολυτεχνείο και στους δρόμους της πόλης, άφησε πίσω της πολλούς νεκρούς και χιλιάδες τραυματίες, μερικοί εκ των οποίων απεβίωσαν συνεπεία του τραυματισμού τους το επόμενο χρονικό διάστημα. Το ίδιο το καθεστώς ανακοίνωσε επίσημα την ύπαρξη αρχικά 5, στη συνέχεια 11 και κατόπιν 12 νεκρών, ενώ υπήρξε σύγχυση για την ταυτότητα ορισμένων εξ αυτών.
To τριήμερο 16-18 Νοεμβρίου γνωρίζουμε ότι απεβίωσαν οι: Σπυρίδων Κοντομάρης, Διομήδης Κομνηνός, Σωκράτης Μιχαήλ, Γιώργος Σαμούρης, Τόριλ Μαργκρέτε Έγκελαντ, Βασίλης Φάμελος, Μάρκος Καραμανής, Αλέξανδρος Σπαρτίδης, Δημήτριος Παπαϊωάννου, Γεώργιος Γεριτσίδης, Δημήτρης Θεοδωράς, Αλέξανδρος Μπασρίλ Καράκας, Βασιλική Μπεκιάρη, Αλέξανδρος Παπαθανασίου, Μιχάλης Μυρογιάννης. Τις επόμενες ημέρες κατέληξαν συνεπεία του βαρύτατου τραυματισμού τους οι: Νικόλαος Μαρκούλης, Δημήτριος Κυριακόπουλος, Σπύρος Μαρίνος-Γεωργαράς, Ευστάθιος Κολινιάτης, Στέλιος Καραγιώργης και το επόμενο διάστημα οι: Γιάννης Μικρώνης, Κυριάκος Παντελεάκης, Ανδρέας Κούμπος, Αικατερίνη Αργυροπούλου. Ο θάνατός τους, με εξαίρεση την περίπτωση του Γιάννη Μικρώνη που είναι αποτέλεσμα της κρατικής βίας των επόμενων εβδομάδων, συνδέεται άμεσα με την κρατική, στρατιωτική και παρακρατική καταστολή που εξαπολύθηκε μετά την εξέγερση του Πολυτεχνείου, στον χώρο πέριξ του Πολυτεχνείου και τις γειτονιές της Αθήνας και έχει τεκμηριωθεί πλήρως, από τα πορίσματα της έρευνας του ιστορικού Λεωνίδα Καλιβρετάκη και του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών.
Εντούτοις, υπάρχουν και οι νεκροί των επόμενων ημερών ή και ετών (συνεπεία του τραυματισμού τους κατά τα γεγονότα), ενώ έχουν αναφερθεί και πολλές άλλες φημολογούμενες περιπτώσεις είτε ονομαστικά, είτε ως ανώνυμες, για τις οποίες δεν κατέστη δυνατό μέχρι σήμερα να επιβεβαιωθούν.
Οι νεκροί μετά την εξέγερση του Πολυτεχνείου
Το πογκρόμ που εξαπολύθηκε κατά το επόμενο της εξέγερσης διάστημα είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο προσώπων που είτε συμμετείχαν στα γεγονότα και είχαν στοχοποιηθεί, είτε ήδη βρίσκονταν στο στόχαστρο της Ασφάλειας. Αποτέλεσμα αυτού του πογκρόμ είναι ο θάνατος του 55χρονου καθηγητή Γιάννη Φιλίνη, ο οποίος απεβίωσε από έμφραγμα κατά την εισβολή της Ασφάλειας στο σπίτι του , στις 22-11-1973, ενώ υπήρξαν πληροφορίες ότι κατά την εισβολή είχε χτυπηθεί. Λίγες εβδομάδες μετά, στις 17-12-1973, δολοφονήθηκε ο 20χρονος φοιτητής Φαρμακευτικής και αγωνιστής του Πολυτεχνείου, Λάμπρος Τζιάνος, ο οποίος βρέθηκε νεκρός στο σπίτι του τρεις μέρες αργότερα, με μια νάιλον σακούλα να καλύπτει ολόκληρο το κεφάλι του.
Η φαιδρή επίσημη εκδοχή του θανάτου περί «πνιγμονής εξ αναρροφήσεως εμετού» αποτελεί όνειδος για τους εμπνευστές της, δεν αντέχει σε λογική σκέψη και καταρρίπτεται και από την οικογένεια του θανόντος και όσα αυτοί αντίκρυσαν στο σημείο του θανάτου.
Πρόσφατα καταγράφηκε στο ντοκιμαντέρ του Σταύρου Στάγκου «Εμείς, Όχι Εγώ» άλλη μια περίπτωση θανάτου συνεπεία του τραυματισμού του κατά τα γεγονότα, αυτή τη 20χρονου ναυτικού, Βασίλη Μπαλαφούτη, ο οποίος τραυματίστηκε σοβαρά από χτυπήματα στα γεγονότα και απεβίωσε σε κλινική της Αθήνας στις 18-1-1974. Στις 22-2-1974 βρέθηκε νεκρός ο 24χρονος αγωνιστής φοιτητής της Ανώτατης Σχολής Καλών Τεχνών, Γιάννης Καΐλης, με την επίσημη εκδοχή να μιλάει για πτώση εξ ύψους. Μετά από μήνυση της οικογένειάς του και της μαχητικής δικηγόρου Φιλάνθης Ψυρρή κατά τη μεταπολίτευση, αμφισβητήθηκε η σκηνοθετημένη εκδοχή της αυτοκτονίας, έγινε εκταφή βάσει εισαγγελικής παραγγελίας και εκτός από τις μαρτυρίες, αποδείχθηκε και ιατροδικαστικά ότι ο Καΐλης έφερε σημαντικά κατάγματα και κακώσεις που είχαν γίνει εν ζωή, ενώ αρκετά από αυτά δεν είχαν καν καταγραφεί στην ιατροδικαστική έκθεση του ιατροδικαστή, Καψάσκη. Στους επόμενους μήνες από την εξέγερση, καταγράφονται πολλές περιπτώσεις «ύποπτων» θανάτων, οι οποίες καταγγέλθηκαν από τους οικείους των νεκρών και τη δικηγόρο Ψυρρή, όπως του Ευάγγελου Λόγγου, του Γιάννη Παπαγεωργίου, του Γιάννη Σταυρέλλη και πολλών άλλων.

Επίσης, κατά τα επόμενα χρόνια υπάρχουν δύο περιπτώσεις θανάτων συνεπεία τραυματισμού στα γεγονότα. Πρόκειται για τον 29χρονο ξυλουργό και οικοδόμο, Οδυσσέα Γιουντέρη, ο οποίος απεβίωσε τον Ιανουαριο του 1977 συνεπεία των επιπτώσεων από τον τραυματισμό του στα γεγονότα και για τον 22χρονο Παναγιώτη Στασινό, μαθητή κατά την περίοδο των γεγονότων, του οποίου ο τραυματισμός από σφαίρα στα γεγονότα, επέφερε μια σειρά μεγάλων προβλημάτων υγείας που τον οδήγησαν στον θάνατο στις 16-12-1978. Μια ενδελεχής έρευνα στη μετατραυματική πορεία των τραυματιών από τα γεγονότα του Πολυτεχνείου θα είχε σημαντική ιστορική αξία και ενδέχεται να μετέβαλλε τον αριθμό των θανάτων συνεπεία τραυματισμού.
Οι άγνωστοι και οι φημολογούμενοι νεκροί του Πολυτεχνείου
Στις λίστες θυμάτων που παρέθεσαν οι δημοσιογράφοι Μπάμπης Γεωργούλας και Γρηγόρης Παπαδάτος, καταγράφονται δεκάδες ονόματα που έως σήμερα δεν κατέστη δυνατό να επιβεβαιωθούν. Σε κάποιες περιπτώσεις υπάρχουν ορισμένες αξιοσημείωτες ενδείξεις, σε άλλες όχι, ενώ και ο δημοσιογράφος Παπαδάτος που κατέθεσε στη δίκη του Πολυτεχνείου το 1975, επέμεινε σε ορισμένα ονόματα από τα -έως σήμερα- φημολογούμενα.
Υπάρχουν πολλές εικασίες για το πώς αποκρύφτηκαν αυτοί οι θάνατοι – εάν ισχύουν: σφραγισμένα φέρετρα με άσχετη αιτία (ασθένειες, τροχαία κ.α.) ή και ημερομηνία θανάτου. Εντούτοις, οι υποθέσεις αυτές δεν προχώρησαν ποτέ στο στάδιο της απόδειξης, ενώ ενδέχεται να υπάρχουν λάθη στην απόδοση των ονομάτων , καθώς και περιπτώσεις που αποδείχθηκαν λάθος. Εμβληματική, ωστόσο, παραμένει η περίπτωση του νεαρού, 20-25 ετών, ο οποίος ξυλοκοπήθηκε μέχρι θανάτου στην είσοδο του Ρυθμιστικού τη νύχτα του Πολυτεχνείου.
Το συμβάν επιβεβαιώνεται στις καταθέσεις του προσωπικού του Νοσοκομείου (γιατροί, νοσηλευτές, τραυματιοφορείς, οι υπεύθυνοι του νεκροθαλάμου), ωστόσο ποτέ δε μάθαμε το όνομά του ή τι απέγινε η σωρός του. Η έλλειψη επίσημης καταγραφής του περιστατικού ή του ονόματος του θύματος, η μερική αλλαγή στάσης ορισμένων μαρτύρων και η προσέγγιση που επεφύλαξε η έδρα του δικαστηρίου στην υπόθεση αυτή, έπαιξαν καταλυτικό ρόλο στη μη αναγνώριση της – ούτως ή άλλως- ανώνυμης περίπτωσης και συνεπακόλουθα στην αθώωση των κατηγορούμενων για τη δολοφονία αστυνομικών.
Μεταπολίτευση και σήμερα
Οι περιπτώσεις των «ύποπτων» θανάτων για τους οποίους οι οικείοι έκαναν καταγγελίες ή/και μηνύσεις σε όλη τη διάρκεια της Χούντας, είναι πολλές δεκάδες και καταγράφονται με λεπτομέρειες στο βιβλίο «Θάνατοι Στη Χούντα». Τις υποθέσεις αυτές προσπάθησε να αναδείξει η Προοδευτική Ένωση Μητέρων Ελλάδας (ΠΕΜΕ) και ο Σ.Φ.Ε.Α., ενώ και η δικηγόρος Ψυρρή έκανε μεγάλο και επίμονο αγώνα, χωρίς όμως αποτέλεσμα. Οι υποθέσεις στο σύνολό τους μπήκαν βιαστικά στο αρχείο και οι αιτήσεις απαρχειοθέτησής τους που έγιναν, αρχειοθετήθηκαν και αυτές με τη σειρά τους.
Η μεταπολίτευση ήταν προφανώς απρόθυμη να ερευνήσει περαιτέρω. Ωστόσο, υπήρξαν ορισμένες σημαντικές εξελίξεις: Ο Γιάννης Καΐλης, σε μια τελετή που έλαβε χώρα τον Μάρτιο του 2026, τιμήθηκε από τη Σχολή του και αναγνωρίστηκε θεσμικά ως θύμα της χούντας, τοποθετήθηκε η ανάγλυφη προτομή του στην είσοδο της Πρυτανείας της ΑΣΚΤ και δόθηκε τιμητικά το πτυχίο του στην οικογένειά του.
Επίσης, τις προσεχείς ημέρες θα τοποθετηθεί τιμητική πλάκα για τον Λάμπρο Τζιάνο σε πλατεία του Βύρωνα όπου διέμενε. Η αναγνώριση των δύο αυτών προσώπων, παρά το γεγονός ότι έρχεται μετά από 53 χρόνια, συντελεί αποφασιστικά στη διατήρηση της μνήμης κόντρα στους «καλοθελητές» εκφραστές του ιστορικού αναθεωρητισμού, θεσμικούς και μη. Αποτελεί, επίσης, μια μικρή αλλά σημαντική δικαίωση, τόσο για τα ίδια τα θύματα όσο και τις οικογένειές τους και όσα υπέστησαν από τη δολοφονική μηχανή της χούντας και την έλλειψη ενδιαφέροντος από την απρόθυμη μεταπολίτευση.
- Απόσπασμα από το βιβλίο του Δημήτρη Βεριώνη «Θάνατοι στη Χούντα» (εκδόσεις Τόπος).
Στην Ελλάδα τα ΜΜΕ που στηρίζουν τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές, χρημαδοτούνται από το ... κράτος. Tο tvxs.gr στηρίζεται στους αναγνώστες του και αποτελεί μια από τις ελάχιστες ανεξάρτητες φωνές στη χώρα. Mε μια συνδρομή, από 2.9 €/μήνα,ενισχύετε την αυτονομία του tvxs.gr και των δημοσιογραφικών του ερευνών. Συγχρόνως αποκτάτε πρόσβαση στα ντοκιμαντέρ και το περιεχόμενο του 24ores.gr.
Δες τα πακέτα συνδρομών >


