Το road trip με αυτοκίνητο και πολύ περισσότερο με μοτοσυκλέτα αποτελεί μια εμπειρία ελευθερίας. Όταν, όμως, η διαδρομή περιλαμβάνει τους αυστριακούς αυτοκινητόδρομους, η εμπειρία αυτή μπορεί να μετατραπεί σε έναν γραφειοκρατικό εφιάλτη που παγιδεύει τον ανυποψίαστο ταξιδιώτη. Όχι γιατί παραβίασε τον ΚΟΚ, αλλά γιατί η καλή πίστη και η τήρηση του νόμου ακυρώνονται από μια παράλογη και αυταρχική τυπολατρία.

Αυτό ακριβώς διαπίστωσα στην πράξη. Έχοντας διανύσει εκατοντάδες χιλιάδες χιλιόμετρα σε δεκάδες χώρες, η τήρηση της νομιμότητας σε κάθε ταξίδι είναι για μένα αυτονόητη.

Στην Αυστρία, από την πρώτη στιγμή αγόρασα κανονικά την προβλεπόμενη βινιέτα διοδίων, καταβάλλοντας το αντίτιμο που αναλογεί στη χρήση του οδικού δικτύου, και την τοποθέτησα στο παρμπρίζ του οχήματός μου ώστε να είναι ορατή σε κάθε ενδεχόμενο έλεγχο.

Υπέπεσα, ωστόσο, αυτή τη φορά σ΄ ένα αμελητέο, τυπικό σφάλμα: δεν την κόλλησα, όπως άλλες φορές απευθείας στο τζάμι, αλλά την απέθεσα απλώς στο παρμπρίζ.

Η απάντηση του αυστριακού φορέα διαχείρισης διοδίων (ASFINAG) ήρθε ταχυδρομικά στην Ελλάδα, με συστημένη επιστολή γραμμένη σε άψογα ελληνικά, λίγες μόλις ημέρες μετά την επιστροφή μου: ένα διοικητικό πρόστιμο (Substitute Toll) ύψους 200 ευρώ.

Ο λόγος; Σύμφωνα με τον αυστριακό νόμο περί διοδίων (Bundesstraßen-Mautgesetz), μια βινιέτα θεωρείται έγκυρη μόνο εάν έχει κολληθεί απευθείας στο παρμπρίζ.

Αν δεν έχει κολληθεί, ακόμη κι αν βρίσκεται σε εμφανέστατο σημείο, ακόμα κι αν υπάρχει η απόδειξη αγοράς, ακόμα κι αν τα χρήματα βρίσκονται ήδη στα ταμεία του αυστριακού κράτους, ο οδηγός αντιμετωπίζεται ως παραβάτης.

Για την ASFINAG, ο ταξιδιώτης που πλήρωσε μέχρι τελευταίου λεπτού αλλά παρέλειψε την επικόλληση, εξισώνεται νομικά και χρηματικά με εκείνον που μπήκε στον αυτοκινητόδρομο παράνομα, αρνούμενος να καταβάλει το χρηματικό ποσό. Και ο λόγος που επικαλείται, -άκουσον, άκουσον!!-, είναι πως μια μη κολλημένη βινιέτα μπορεί να επαναχρησιμοποιηθεί σε άλλο όχημα.

Αυτή η πρακτική δεν συνιστά απλώς μια αυστηρή εφαρμογή των κανονισμών. Πρόκειται για μια βαθιά καταχρηστική και τιμωρητική προσέγγιση, που καταστρατηγεί κάθε έννοια αναλογικότητας μεταξύ παράβασης και ποινής.

Όταν ο πολίτης αποδεικνύει τεκμηριωμένα ότι δεν υπήρξε καμία πρόθεση εξαπάτησης και ότι η οικονομική βλάβη για το αυστριακό δημόσιο είναι μηδενική, η εμμονή σε εξοντωτικά πρόστιμα μετατρέπει έναν ελεγκτικό μηχανισμό σε μια καθαρά εισπρακτική μηχανή.

Το πλέον εξοργιστικό στοιχείο του αυστριακού συστήματος είναι ο εγκλωβισμός του ταξιδιώτη, του πολίτη.
Δεν υπάρχει η δυνατότητα να πληρώσει κανείς το πρόστιμο και στη συνέχεια να προσφύγει στις διοικητικές αρχές της Αυστρίας ζητώντας δικαίωση και επιστροφή των χρημάτων.

Η αυστριακή δικονομία ορίζει ότι η πληρωμή του προστίμου συνιστά αυτόματη αποδοχή της παράβασης και παραίτηση από κάθε ένδικο μέσο.

Αν ο πολίτης τολμήσει να αρνηθεί την πληρωμή για να προσφύγει στη δικαιοσύνη, το ποσό, εφόσον δεν δικαιωθεί, εξακοντίζεται διοικητικά από τα 200€ στα 300 έως 3.000 ευρώ!

Αυτός ο εκβιαστικός μηχανισμός εξαλείφει κάθε δικαίωμα υπεράσπισης και αποδεικνύει το εύρος του αυστριακού δογματισμού.

Η κατάσταση αυτή δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό.

Η άκαμπτη και παράλογη τακτική της ASFINAG, αλλά και της αυστριακής νομοθεσίας βρίσκεται εδώ και χρόνια στο στόχαστρο ισχυρών ευρωπαϊκών οργανώσεων αυτοκινητιστών, με πρώτη τη γερμανική ADAC, αλλά και φορέων προστασίας καταναλωτών.

Η ADAC έχει κατ’ επανάληψη καταγγείλει την παγίδα που στήνεται σε βάρος εκατομμυρίων αλλοδαπών οδηγών, οι οποίοι βρίσκονται ξαφνικά κατηγορούμενοι επειδή αγνοούν τις ακραίες εξειδικεύσεις της αυστριακής νομοθεσίας.

Οι οργανώσεις τονίζουν ότι η τεχνολογική εξέλιξη και οι ψηφιακές βινιέτες καθιστούν πλέον αυτές τις αγκυλώσεις αναχρονιστικές, εξυπηρετώντας κυρίως τη συλλογή προστίμων από ανύποπτους οδηγούς.

Κοντολογίς, η αυστριακή κυβέρνηση θα μπορούσε να τροποποιήσει το νόμο. Και ο αυστριακός φορέας διαχείρισης διοδίων θα μπορούσε με ένα κλικ, πατώντας τον αριθμό κυκλοφορίας ενός αυτοκινήτου, να διαπιστώσει εάν ο κάτοχός του έχει πληρώσει τη βινιέτα.

Το γεγονός ότι κωφεύουν, το γεγονός ότι η Αυστρία αρνείται να διακρίνει τη δόλια αποφυγή πληρωμής διοδίων από την καλόπιστη, τυπική παράλειψη τοποθέτησης ενός αυτοκόλλητου στο παρμπρίζ, σημαίνει ότι το σύστημά της παύει να υπηρετεί τη δικαιοσύνη.

Σημαίνει ότι αυτοί οι κατά τα άλλα υπερασπιστές της ελεύθερης μετακίνησης ευρωπαίων πολιτών νοιάζονται περισσότερο για να εισπράξουν ευρουδάκια. Για αυτό είναι απορίας άξιον πώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανέχεται τέτοιες καταχρηστικές πρακτικές εντός της ενιαίας αγοράς.

Όταν η ελεύθερη μετακίνηση ευρωπαίων πολιτών υπονομεύεται από τυπολατρικές εισπρακτικές παγίδες, ο αρμόδιος Επίτροπος Μεταφορών οφείλει να εγκαλέσει την Αυστρία τουλάχιστον για παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας. Και ευρωβουλευτές μπορούν να καταθέσουν γραπτή ερώτηση προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ζητώντας να λάβει θέση για την τακτική της ASFINAG να επιβάλλει πρόστιμα 200 ευρώ σε πολίτες που έχουν αποδεδειγμένα πληρώσει τη διέλευσή τους από τους αυστριακούς αυτοκινητόδρομους.

Διαφορετικά διερωτώμαι εάν έχει έρθει η ώρα για τις ευρωπαϊκές οργανώσεις καταναλωτών και τα ταξιδιωτικά φόρουμ να θέσουν ανοιχτά το ενδεχόμενο συντονισμένων δράσεων ή ακόμα και στοχευμένου ταξιδιωτικού μποϊκοτάζ απέναντι σε προορισμούς που αντιμετωπίζουν τους ξένους επισκέπτες όχι ως φιλοξενούμενους, αλλά ως εύκολη λεία για τα ταμεία τους.

*Ο Παύλος Νεράντζης είναι δημοσιογράφος και παραγωγός ντοκιμαντέρ, διδάκτωρ του Τμήματος Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ του ΑΠΘ, συγγραφέας του βιβλίου «Η αλήθεια βομβαρδίζεται. Τα ΜΜΕ και ο πόλεμος με το βλέμμα ενός πολεμικού ανταποκριτή».