Η ιστορία έχει πολλούς τρόπους να επαναλαμβάνεται.

Άλλοτε με μπότες και άλλοτε με fake news και tweets.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, στην εποχή του μακαρθισμού, η αντικομμουνιστική υστερία, στο όνομα της «πατριωτικής καθαρότητας», έστελνε ανθρώπους στην ανεργία, στη φίμωση, στην εξορία της κοινωνικής σιωπής.

Η Αμερική των Νίξον και Κίσινγκερ διοργάνωνε πραξικοπήματα ακόμη και σε δημοκρατικές χώρες με πρόσχημα ότι απειλούνται από τον κομμουνισμό και δολοφονούσε πολιτικούς της αντιπάλους.

Στη Σοβιετική Ένωση, στην εποχή του σταλινισμού, οι μαζικές διώξεις, εκτελέσεις, εξορίες εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων ήταν στην ημερήσια διάταξη. Και στη ναζιστική Γερμανία τα πράγματα ήταν τρισχειρότερα.

Στα χρόνια της χούντας στην Ελλάδα, οι διαφωνούντες βασανίζονταν, φυλακίζονταν, εξορίζονταν, επειδή διάβαζαν Επίκουρο, Σαρτρ, Μαρξ, ή απλώς γιατί τολμούσαν να σκέφτονται διαφορετικά.

Πολλές δεκαετίες μετά, ένας νέος τύπος αυταρχισμού γεννιέται, χωρίς στρατόπεδα, αλλά με hashtags και fake news, χωρίς φιρμάνια αλλά με memes.

Όποιος δεν ευθυγραμμίζεται, εξοστρακίζεται

Σήμερα, στις Ηνωμένες Πολιτείες του Τραμπ δεν έχουμε (ακόμη) σιδερένια κελιά, αλλά οι διώξεις παίρνουν άλλη μορφή: τη δολοφονία χαρακτήρα, τη μαζική παραπληροφόρηση, την πολιτική ακύρωση, τις μαζικές απελάσεις μεταναστών.

Η διαφωνία, η αμφισβήτηση του λόγου της εξουσίας, του κυβερνητικού αφηγήματος, της προπαγάνδας ισοδυναμεί και παρουσιάζεται ως προδοσία.

Ο δημοσιογράφος βαφτίζεται «εχθρός του λαού». Ο δικαστής «διεφθαρμένος». Ο επιστήμονας «αριστερός». Ο μετανάστης «εγκληματίας» και συνεπώς ανεπιθύμητος.

Ο ακτιβιστής, όποιος/α υπερασπίζεται τα δικαιώματα των Παλαιστινίων και καταγγέλλει το Ισραήλ για εγκλήματα πολέμου, όποιος/α μιλά για γενοκτονία του παλαιστινιακού λαού, χαρακτηρίζεται «τρομοκράτης», θεωρείται επικίνδυνος για τη δημόσια τάξη.

Δεν χρειάζονται στρατόπεδα συγκέντρωσης όταν έχεις το FoxNews, κοινωνικά δίκτυα-προπαγανδιστές και μια μάζα που διψά όχι για την αλήθεια, αλλά για εκδίκηση.

Η διαφορά είναι μόνο στη μέθοδο, όχι στο αποτέλεσμα: εκφοβισμός, κοινωνικός θάνατος.

Ο φόβος και η πόλωση παράγουν σιωπή.

Η κριτική σκέψη ποινικοποιείται.

Ο γόνιμος διάλογος καταντά «μουσειακό είδος».

Βιβλία δεν χρειάζεται πλέον να απαγορευτούν, ή να οδηγηθούν στην πυρά, γιατί ελάχιστοι πλέον διαβάζουν και όλοι/ες αναζητούν τα likes και καταναλώνουν ατέλειωτες ιστορίες στις τηλεοπτικές οθόνες οι γηραιότεροι, στο tiktok οι νεότεροι, που «θεραπεύει πάσαν νόσον και πάσαν μαλακίαν» της γκρίζας κατά τα άλλα πραγματικότητας.

Αυτός είναι ο νέος αυταρχισμός του 21ου αιώνα.

Δεν φορά στολή. Φορά καπέλο με το σύνθημα Make America Great Again και στηρίζεται εν πολλοίς στο ψέμα, στα fake news και στα tweets, στην παραπληροφόρηση.

Η ουσία, όμως, παραμένει η ίδια. Όποιος δεν ευθυγραμμίζεται, εξοστρακίζεται.

Και η δημοκρατία φθείρεται πιο γρήγορα όταν δεν πέφτει με τανκς, αλλά με χειροκροτήματα.

Ο κακός Τραμπ και ο καλός τραμπισμός

Σοκ και δέος. Οργή και απέχθεια. Διότι συμβαίνουν «σημεία και τέρατα».

Προσπαθείς να ερμηνεύσεις τα γεγονότα, τις ραγδαίες εξελίξεις με βάση ό,τι γνωρίζεις, τις αρχές σου, τους κανόνες δεοντολογίας, την ιστορία, το διεθνές δίκαιο, την εμπειρική γνώση και τη θεωρία, τον μετριοπαθή συμπεριληπτικό λόγο, την εποικοδομητική κριτική.

Όμως, δυσκολεύεσαι.

Τι να σχολιάσεις -ρητορικό το ερώτημα- για την επιβολή δασμών και την κήρυξη ενός παγκόσμιου εμπορικού πολέμου, που βάζουν τέλος στην παγκοσμιοποίηση και σε ό,τι οικοδομήθηκε μετά τη Διάσκεψη του Μπρέτον Γουντς (1944), που αφορούσε στις διεθνείς εμπορικές και χρηματοοικονομικές σχέσεις;

Τι να σχολιάσεις όταν μπαίνουν δασμοί ακόμη και σε ακατοίκητα νησιά στο Νότιο Ωκεανό, όπου ζουν μόνον πιγκουίνοι;

Τι ακόμη περισσότερο να σχολιάσεις όταν έχει ξεκινήσει ένα «κυνήγι μαγισσών» εναντίον κάθε διαφορετικού στις Ηνωμένες Πολιτείες;

Τι να σχολιάσεις όταν ο Τραμπ ανακοίνωσε την αποχώρηση των ΗΠΑ από τα όργανα των Ηνωμένων Εθνών και τη Συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα;

Όταν αποφασίζει την άμεση κατάργηση επιδοτήσεων εκατομμυρίων δολαρίων σε κορυφαία πανεπιστήμια, όπως και του αμερικανικού υπουργείου παιδείας;

Διεθνώς αυτή η ιδεολογία αποκαλείται τραμπισμός.

Το φαινόμενο, όμως, δεν παρατηρείται μόνον στις Ηνωμένες Πολιτείες του Τραμπ. Απλώς τώρα δίνεται και εύλογα έμφαση, διότι ο εκάστοτε αμερικανός πρόεδρος είναι και ο πλανητάρχης.

Το φαινόμενο καταγράφεται εδώ και χρόνια και στη Ρωσία του Πούτιν, στην Τουρκία του Ερντογάν, στην Ουγγαρία του Όρμπαν, στην Κίνα του Τζινπίνγκ.

Διπλωμάτες και διεθνολόγοι στη Δύση κάνουν λόγο για τον αναθεωρητισμό αυτών των ηγετών προκειμένου να χαρακτηρίσουν πολιτικές τάσεις και πρακτικές, οι οποίες έχουν ως στόχο την τροποποίηση ή/και κατάργηση διεθνών συνθηκών.

Στην πραγματικότητα, όμως, πρόκειται για κάτι ευρύτερο.

Ολοένα και περισσότεροι ηγέτες δημοκρατικών χωρών στην Ευρώπη, ακόμη κι αν διαφωνούν με τον Τραμπ,  υιοθετούν, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, τη λογική του τραμπισμού, στοιχεία της πολιτικής του, τη ρητορική της ακροδεξιάς και εφαρμόζουν αυταρχικές μεθόδους καταστολής των διαφορετικών φωνών.

Κοντολογίς, το κράτος δικαίου, μια από τις θεμελιώδεις αξίες όχι μόνο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά όλου του φιλελεύθερου δυτικού κόσμου, το οποίο διασφαλίζει τη δημοκρατία, τα δικαιώματα και τις ελευθερίες των πολιτών, συρρικνώνεται ραγδαία.

Και το χειρότερο είναι ότι τμήμα της τόσο εύπλαστης, ευμετάβλητης και συνάμα ευάλωτης κοινής γνώμης σε κάθε χώρα για διάφορους λόγους, κυρίως, όμως, λόγω της φτωχοποίησης και της ανασφάλειας, δεν αντιδρά ή/και υιοθετεί αυτόν τον αυταρχισμό χωρίς στολή, τον αυταρχισμό που φορά ένα καπέλο με τα εθνικά χρώματα και παράγει fake news.

Υπό αμφισβήτηση η δημοκρατία

Τι να σχολιάσεις πλέον -διότι ήδη έχεις γράψει χιλιάδες λέξεις και έχεις πει άλλες τόσες- για τη νέα πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο μεταναστευτικό-προσφυγικό, όταν μέρα με τη μέρα καταρρακώνονται το Ενωσιακό Δίκαιο και οι αρχές επί των οποίων κτίστηκε το ευρωπαϊκό οικοδόμημα;

Για την υποκρισία της Δύσης έναντι του Ισραήλ υπό τον Νετανιάχου, ο οποίος έχει κυριολεκτικά κουρελιάσει το Διεθνές Δίκαιο με άλλοθι την εξουδετέρωση της Χαμάς;

Όλο το νομικό οπλοστάσιο που αναπτύχθηκε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο για την προστασία των αμάχων έχει καταρρεύσει, εξαιτίας της γενοκτονικής πολιτικής σε βάρος των Παλαιστινίων σε Γάζα και Δυτική Όχθη.

Τι να σχολιάσεις όταν οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις εκτελούν εν ψυχρώ μέλη ανθρωπιστικών οργανώσεων και του ΟΗΕ;

• Διαβάστε: Γάζα / Μαζική εκτέλεση διασωστών – Το χρονικό του εγκλήματος

Κανείς, ή σχεδόν κανείς, δεν δίνει σημασία στα εγκλήματα πολέμου, που θεωρούνται πλέον κανονικότητα. Εκτός κι αν εξυπηρετούνται γεωπολιτικά συμφέροντα.

Τι να σχολιάσεις όταν δηλωμένοι ακροδεξιοί αντισημίτες, όπως ο Ούγγρος πρωθυπουργός, Βίκτορ Όρμπαν -και δεν είναι ο μοναδικός- τάσσονται υπέρ του Ισραήλ και αποβλέπουν στη διεθνή αποκατάσταση του Νετανιάχου;

• Διαβάστε: Ουγγαρία / Αποχωρεί από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο λόγω Νετανιάχου

Για να μην αναφερθώ στα «του οίκου μας»: στην κραυγαλέα υποχώρηση του κράτους δικαίου στην Ελλάδα, στο σκάνδαλο των υποκλοπών, στο έγκλημα των Τεμπών, στο ναυάγιο της Πύλου, στη διαφθορά, στις αποκαρδιωτικές εικόνες από τις Σέρρες, όπου κάτοικοί της φιλούν το χέρι του λεβέντη τους, ενός πολιτικού που θα έπρεπε να κρύβεται, ή να βρίσκεται φυλακή, αλλά «ζει και βασιλεύει».

Και ακόμη στην απεγνωσμένη προσπάθεια του Μητσοτάκη να «βαφτίζει το κρέας ψάρι». Κι όταν δεν τα καταφέρνει, στέλνει αυτά τα Ρόμποκοπ παλικάρια, τα ΜΑΤ. Ψεκασμένοι κάποιοι ψεκάζουν με χημικά όσους/ες ακόμη αντιστέκονται και διεκδικούν εις μάτην (;) να αποδοθεί Δικαιοσύνη.

Τώρα αρχίζουν τα δύσκολα

Η εποχή των τεράτων έχει ξεκινήσει, όπως εύστοχα είχαν γράψει οι New York Times στις αρχές Ιανουαρίου. Σε άλλες εποχές αυτή η κατάσταση παρακμής και οι συγκρούσεις μεταξύ κρατών θα οδηγούσαν σε ένοπλες συγκρούσεις, σ΄ ένα παγκόσμιο πόλεμο.

Τώρα, όμως, όλοι αντιλαμβάνονται ότι ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα προκαλέσει την καταστροφή του πλανήτη.

Άλλωστε, η ισχύς των όπλων έχει δώσει τη θέση της στη δύναμη των πληροφοριών. Η πληροφορία, είτε ως μέσο που καθοδηγεί οπλικά συστήματα, είτε η ίδια ως μέσο χειραγώγησης της κοινής γνώμης, κυριαρχεί πλέον σε όλα τα πεδία. Και ο κόσμος, εξαιτίας της  άγνοιας και της παραπληροφόρησης, αλληθωρίζει προς την ακροδεξιά. Διότι η τελευταία εμφανίζεται, όπως κάποτε οι ναζί, ως η αντισυστημική απάντηση στη διαφθορά των ελίτ.

Το μείζον ερώτημα είναι τι κάνουν οι προοδευτικοί, ή μάλλον οι σκεπτόμενοι ακόμη πολίτες, ανεξαρτήτου χρώματος, καταγωγής, θρησκείας και ιδεολογίας, που δεν πείθονται από το κυβερνητικό αφήγημα, αυτό που αναπαράγουν τα κυρίαρχα Μέσα;

Τι σκέφτονται όσοι/ες εξακολουθούν να ανησυχούν για ό,τι συμβαίνει εντός και εκτός συνόρων, στο κατά ΜακΛούαν «παγκόσμιο χωριό».

Πώς θα αντιδράσουν σ΄ αυτήν την κατρακύλα, στη διαμόρφωση μιας Νέας Τάξης Πραγμάτων υπό την καθοδήγηση μιας Μαύρης Διεθνούς με ηγέτη τον ατσαλάκωτο κύριο Τραμπ;

Θα παραμείνουν απλοί θεατές των εξελίξεων, που με μαθηματική ακρίβεια οδηγούν στην εγκαθίδρυση απολυταρχικών, βίαιων καθεστώτων;

Ή θα αντιταχθούν πριν είναι αργά;

Διότι δεν είναι το καπιταλιστικό σύστημα που βρίσκεται σε κρίση.

Αυτό που τίθεται υπό αμφισβήτηση είναι η Δημοκρατία, έστω αυτή η «κουτσουρεμένη».

Αυτό που κινδυνεύει είναι η ειρήνη, απαραίτητη προϋπόθεση για ό,τιδήποτε ονειρεύονται και θέλουν να κάνουν για την κοινωνία, τους ίδιους και τα παιδιά μας.

• Ο Παύλος Νεράντζης είναι δημοσιογράφος και παραγωγός ντοκιμαντέρ, διδάκτωρ του Τμήματος Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ του ΑΠΘ, συγγραφέας του βιβλίου «Η αλήθεια βομβαρδίζεται. Τα ΜΜΕ και ο πόλεμος με το βλέμμα ενός πολεμικού ανταποκριτή», εκδ. Παπαζήση.