Όταν οι ήρωες – με το καθαρό βλέμμα και την γενναία καρδιά – τραβούσαν για τον θάνατο – εκείνη την Πρωτομαγιά του 1944 – δεν μπορούσαν να φανταστούν τι θα συνέβαινε πολύ – πολύ αργότερα. Ογδόντα δύο χρόνια μετά. Στον ίδιο χώρο της εκτέλεσης του τότε, η συναυλία μνήμης, το μνημόσυνο της θυσίας του σήμερα. Τα οργάνωσε το ΚΚΕ.

Το ΚΚΕ που είναι σημαδεμένο όσο κανένα άλλο κόμμα από αυτό το παρελθόν. Που το βαραίνει ακόμα, αλλά συγχρόνως και το εμπνέει και το κινητοποιεί. Που δεν το αφήνει να προχωρήσει, αλλά συγχρόνως δεν το αφήνει και να εξαερωθεί και να γίνει ένα κόμμα χωρίς πνοή.

Ένα περίεργο μπρα ντε φερ με την ιστορία – στην κόψη ξυραφιού – που κρατάει – από τότε έως σήμερα. Και θα κρατάει για καιρό ακόμα…

Η τελευταία πορεία τους – προς τον βέβαιο θάνατο – σίγουρα θα είχε την ελπίδα, την πίστη και την βεβαιότητα ότι το αίμα τους θα πιάσει τόπο και ένας καλύτερος κόσμος θα ερχόταν.

Τα τελευταία μέτρα τους – προς το πέρασμα στην άλλη διάσταση του τίποτα – δεν ξέρουμε τι ακριβώς σκέψεις θα περιείχε. Σκέψεις για τους αγαπημένους που έμεναν πίσω, σκέψεις και απολογισμός μιας ζωής, ή σκέψεις άσχετες με όλα αυτά – που μόνον ο άναρχος νους χωρίς όρια του ανθρώπου – μπορεί να δημιουργήσει;

Είναι σίγουρο ότι δεν θα μπορούσαν να φανταστούν ότι στον ίδιο χώρο – ογδόντα δύο χρόνια μετά – μια γεμάτη πλατεία θα τους ξαναθυμόταν και θα ανέμιζε τις κόκκινες σημαίες της προς τιμήν τους. Επτακόσιοι πενήντα – συνολικά – εκτελέστηκαν στην Καισαριανή. Επτακόσιοι πενήντα που περπάτησαν αυτόν τον τελευταίο χωρίς αύριο δρόμο.

Ογδόντα δύο χρόνια μετά ακούστηκαν τραγούδια που μπόλιασαν την ψυχή του λαού μας μα εκείνοι δεν τα γνώρισαν, δεν τα έμαθαν ποτέ. Γράφτηκαν σε μια πορεία δημιουργίας – αργότερα – μετά τον θάνατο τους. Όμως μέσα σε αυτά τα τραγούδια βρίσκεται το αποτύπωμα τους, η πορεία και ο θάνατος τους.

Έδωσαν τη ζωή τους για έναν καλύτερο κόσμο. Πίστεψαν τόσο πολύ σ’ αυτόν κι ήταν τόσο βέβαιοι ότι ερχόταν και έτσι προχώρησαν με αυτό το απαράμιλλο θάρρος που το εμπνέει η βεβαιότητα της δικαίωσης.

Με αυτή την έννοια ήταν τυχεροί. Γιατί δεν βίωσαν τη διάψευση. Γιατί συνήθως η διάψευση είναι η κατάληξη. Κι αυτή η πορεία για έναν καλύτερο κόσμο είχε τεράστια διάψευση. Γιατί αυτός είναι ο άνθρωπος και η ψυχοσύνθεση του. Μικρά βήματα προς τα εμπρός, όμως τίποτα σίγουρο και τίποτα δεδομένο. Μια πορεία αμφιβολίας, με φωτεινά διαλείμματα και συνεχή πισωγυρίσματα και απογοητεύσεις.

Ένα αρχείο με φωτογραφίες από την Ελλάδα της Κατοχής. Ένας Γερμανός στρατιώτης που τραβούσε φωτογραφίες της εκτέλεσης. Μια δημοπρασία στο internet. Η ιστορία δεν κρύβεται.

Εμφανίζεται και ξύνει ξεχασμένες υποθέσεις και πληγές. Και ξεφεύγει από τον μύθο και την αφήγηση. Κι αποκτά υπόσταση. Δείχνει πρόσωπα που υπήρξαν ως άνθρωποι κι όχι μόνο ως διηγήσεις.

Η επτακόσιοί πενήντα που εκτελέστηκαν στο σκοπευτήριο της Καισαριανής ξαφνικά έγιναν άνθρωποι κανονικοί. Μπήκαν ήδη βαθιά μέσα μας. Η περήφανη πορεία τους, το καθαρό βλέμμα τους, η σηκωμένη γροθιά τους απέναντι στα όπλα του εκτελεστικού αποσπάσματος έγιναν ζωντανή πραγματικότητα.

Και αυτό είναι σήμερα η νίκη κι η δικαίωση τους.