Τα Προπύλαια γίνονται ξανά το επίκεντρο μιας πόλης που αρνείται να σωπάσει. Χιλιάδες άνθρωποι – νέοι, γυναίκες, παιδιά – κατέκλυσαν τους δρόμους σε μια λαϊκή κινητοποίηση, ειρηνική και συγκροτημένη.

Μακριά από εικόνες σύγκρουσης που προσελκύουν συχνά  διεθνή και εγχώρια ΜΜΕ, στην πλατεία κυριαρχούσε η φωνή συνειδητοποιημένων πολιτών.

Η πορεία διέγραψε έναν συμβολικό κύκλο: κατεβαίνοντας τη Λεωφόρο Πανεπιστημίου, πέρασε μπροστά από τη Βουλή στο Σύνταγμα, για να επιστρέψει στα Προπύλαια συνοδευόμενη από συνεχή συνθήματα και χειροκροτήματα.

Αυτή η πορεία είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια μεμονωμένη διαμαρτυρία: είναι η έκφραση μιας κοινότητας που θέλει να επανοικειοποιηθεί την πόλη της, εδώ και τώρα. Σε αυτό το σκηνικό, τα Προσφυγικά της Λεωφόρου Αλεξάνδρας – χτισμένα τη δεκαετία του ’30 για τους πρόσφυγες της Μικράς Ασίας – αναδεικνύονται ως σύμβολο ενός σημερινού αγώνα.

Δεν είναι απλώς τα παλιά κτίρια στο στόχαστρο των σχεδίων του αστικού εξευγενισμού, αλλά το μοναδικό διασωθέν παράδειγμα κοινωνικής και αλληλέγγυας στέγασης στη μητρόπολη. Σήμερα αποτελούν έναν ζωντανό χώρο αυτοδιαχείρισης και κοινοτικής ταυτότητας, ένα ανάχωμα ενάντια στην εμπορευματοποίηση της πόλης και στο κλείσιμο των χώρων συνάθροισης.

Η υπεράσπιση, ωστόσο, ενός φυσικού χώρου όπως τα Προσφυγικά, κινείται παράλληλα με εκείνη των χώρων της σκέψης. Η αφαίρεση των φυσικών χώρων από όσους διαφωνούν είναι η ίδια λογική  με την οποία η κυβέρνηση διέλυσε το πανεπιστημιακό άσυλο το 2019, ανοίγοντας την πόρτα των  ΑΕΙ στην αστυνομία, ή με την οποία εισήγαγε ρυθμίσεις για να περιορίσει το δικαίωμα  διαδηλώσεων στην πλατεία Συντάγματος.

Όσοι κατεβαίνουν στους δρόμους δεν ερμηνεύουν αυτές τις αποφάσεις ως απλές κινήσεις για τη δημόσια ασφάλεια. Το ακαδημαϊκό άσυλο, αν και ριζωμένο στο παρελθόν, δεν ήταν ένα ξεπερασμένο γραφειοκρατικό προνόμιο, αλλά μια δημοκρατική εγγύηση συνδεδεμένη με την εξέγερση του Πολυτεχνείου το 1973.

Αν άλλοτε η καταστολή χρησιμοποιούσε τα τανκς για να σπάσει τις πύλες του πανεπιστημίου, σήμερα επιστρατεύεται η ρητορική της δημόσιας τάξης ή της δήθεν «αστικής ανάπλασης» για να περιοριστούν οι χώροι διαφωνίας με θεσμικό τρόπο.

Τα εργαλεία αλλάζουν, αλλά παραμένει η δυσπιστία της εξουσίας απέναντι στους χώρους – είτε πρόκειται για μια λαϊκή γειτονιά είτε για ένα πανεπιστήμιο – όπου η κριτική σκέψη οργανώνεται και γίνεται πράξη.

Όμως το μοιραίο λάθος όσων κυβερνούν μέσω της διάβρωσης των δικαιωμάτων είναι να πιστεύουν ότι μια διοικητική πράξη ή ένα νομοσχέδιο μπορεί να ξαναγράψει την ιστορία ενός λαού. Οι κοινωνικές κατακτήσεις καταγράφονται στον ιστό μιας πόλης και δεν σβήνονται εύκολα.

Η σημερινή διαδήλωση αποδεικνύει ότι υπάρχει ένα ζωντανό αφήγημα, ικανό να αμφισβητήσει την «κοινή λογική» που επιβάλλεται άνωθεν. Στους δρόμους της Αθήνας δεν κατέβηκαν μεμονωμένα άτομα, αλλά μια κοινότητα αφοσιωμένη σε μια υλική και πολιτισμική μάχη για το ίδιο της το παρόν.

Από τις γειτονιές και τις ιστορικές πλατείες, μέχρι τα πανεπιστημιακά αμφιθέατρα, μπαίνουν τα θεμέλια για μια νέα κοινωνική συνείδηση. Επειδή η δημοκρατία δεν είναι μια τελετουργία που τελειώνει μέσα σε μια κάλπη: αναπνέεται, υπερασπίζεται και αναγεννάται στα πεζοδρόμια και στις πλατείες. Τρέφεται προστατεύοντας τη μνήμη όσων αγωνίστηκαν χθες και διαφυλάσσοντας τους χώρους όπου θα μπορέσει να υπάρξει ένα αύριο.

Σήμερα, στην Αθήνα, αυτή η επείγουσα ανάγκη ήταν αισθητή σε κάθε βήμα.