Μεγαλομανία αυτοκαταστροφής θα το πω αυτό που ζούμε. Αλλά στο πλάι της, στο περιθώριο της κοσμοϊστορικής συγκυρίας, υπάρχουν πάντα τα «μικρά» -αυτά που με λίγο πείραγμα μολογάνε τα «μεγάλα». Και στην περίπτωση της χώρας μας δείχνουν, εξ όνυχος, το πόσο ο λέοντας των κυβερνόντων έχει αποθρασυνθεί. Αφορμή η καταστροφική πλημμύρα στον Έβρο. 150 χιλιάδες στρέμματα πλημμυρισμένα, η σοδειά του κάμπου κατεστραμμένη, τουλάχιστον για φέτος, αγρότες και κτηνοτρόφοι -και εδώ- σε απόγνωση. Το τοπικό οικοσύστημα μαζί με τα ζώα και τους ανθρώπους του και πάλι σε δοκιμασία, μετά από μία ολέθρια πυρκαγιά στη Δαδιά το ’23 -η μεγαλύτερη που έχει καταγραφεί στην Ε.Ε.- και, απανωτά, μετά την ξηρασία του περασμένου καλοκαιριού, όταν ο Έβρος στέγνωσε εντελώς, πάλι για πρώτη φορά στις καταγραφές.

Η κυβερνητική μανιέρα γνωστή και προβλέψιμη -έως βαρετή: φταίει η κλιματική κρίση, -τι μπορούμε να κάνουμε εμείς; Και δώστου εξαγγελίες νέων έργων (δηλαδή των ίδιων από την προηγούμενη φορά), υποσχέσεις αποζημιώσεων, πομφόλυγες εκσυγχρονισμού. Όμως, στον Έβρο, πάνω στο σύνορο, τα πράγματα, πίσω από την εθνική ανάταση, είναι πολύ διαφορετικά. Τα αναφέρω συνθηματικά:

1. Η κλιματική κρίση δεν είναι αυτήν τη φορά η απολύτως υπεύθυνη, με την έννοια ότι δεν υπήρξε κάποιο ακραίο φαινόμενο -κυκλώνας, καταιγίδα, ειδικά στην περιοχή. Αυτό που υπήρξε ήταν ένας «υγρός», όπως λέμε στην υδρολογία, χειμώνας, όπου τα κατακρημνίσματα ήταν αρκετά πάνω από τις μέσες τιμές. Φαινόμενο δηλαδή στα όρια του στατιστικού εύρους των μετρήσεων, που οριακά το χρεώνεις στην κλιματική αλλαγή.

2. Η πλημμύρα δημιουργήθηκε από το ανάντη μεγάλο υδροηλεκτρικό φράγμα της Βουλγαρίας, που ελέγχει τη ροή του Άρδα πριν αυτός συναντήσει τον Έβρο, κοντά στις Καστανιές. Ο υγρός χειμώνας φούσκωσε το φράγμα, οι γείτονες το άνοιξαν χωρίς προηγούμενη συνεννόηση και έστειλαν στον Έβρο την -όντως τεράστια- παροχή του 1,5 εκατομμυρίου κυβικών μέτρων το δευτερόλεπτο!

3. Το κύμα αυτό του νερού, δεν υπήρχε τρόπος να διευθετηθεί αφού δεν υπάρχει κανένα σχετικό έργο στην ελληνική πλευρά. Κανένα! Μόνο τα γνωστά αναχώματα που -ως συνήθως- είναι και λάθος τοποθετημένα και προχειροφτιαγμένα -τα περισσότερα άλλωστε αστόχησαν και πάλι. Φυσικά, δεν υπάρχει ούτε καν το φράγμα στο Μικρό Δέρειο που σχεδιάστηκε το 1957 (!!) για τέτοιες ακριβώς περιπτώσεις και που η τοπική κοινωνία ζητάει έκτοτε κάθε χρόνο ανελλιπώς την κατασκευή του!

4. Αν η ιστορία του φράγματος σας θύμισε κάτι, ναι, είναι ακριβώς η ιστορία στον Μαυρογιαλούρο -που άλλωστε γυρίζεται τα χρόνια εκείνα (το ’65), μόνο που εκεί ήταν γεφύρι. Όσο είδαν οι χωριάτες το γεφύρι, τόσο είδαν και το φράγμα οι Εβρίτες. Αλλά αυτό είναι το λιγότερο! Το καλύτερο, που κάνει τον Γκρούεζα πρόσκοπο του κατηχητικού μπροστά στους απογόνους του, ακολουθεί.

5. Ως γνωστόν, ο Έβρος είναι διακρατικό ποτάμι και η ροή του (θα έπρεπε να) ρυθμίζεται από ανάλογες διακρατικές συμφωνίες. Αυτή που υπήρχε με τη Βουλγαρία, διήρκησε 60 χρόνια και έληξε το ‘24. Χωρίς απ’ ό,τι αποδεικνύεται καμία πρόβλεψη ανανέωσης, επέκτασης, καμία προετοιμασία, κάτι που θα προστάτευε, έστω στοιχειωδώς την ελληνική πλευρά στα κατάντη από τις πλημμύρες και την ξηρασία. Και εδώ είναι το απίστευτο: η ελληνική πλευρά, υπό τους φόβους και την αγωνία των τοπικών αρχών μπροστά στην προοπτική της καλοκαιρινής λειψυδρίας, έρχεται σε επαφή το ’25 με τους γείτονες και ισχυρίζεται ότι έχουν υπογράψει πενταετή συμφωνία. Μία συμφωνία-φάντασμα απ’ό,τι φαίνεται στη συνέχεια, αφού δεν εμφανίζεται κανένα επίσημο κείμενο, πουθενά. Από σχετική αναζήτηση στο διαδίκτυο, φαίνεται πως υπάρχει μόνο μία προσωρινή, κοινή δήλωση των 2 μερών, που κύριος οίδε αν δεσμεύει κανέναν για το παραμικρό! Αυτό δεν εμπόδισε φυσικά τα κυβερνητικά ΜΜΕ να πανηγυρίσουν ακόμη μία επιτελική επιτυχία! Κι ύστερα ήρθαν η τρομακτική ξηρασία πέρυσι το καλοκαίρι, και τώρα η καταστροφική πλημμύρα.

6. Πέρα απ’την πλάκα. η διαχείριση των διασυνοριακών νερών με τη Βουλγαρία είναι ζήτημα στρατηγικής σημασίας για τον πρωτογενή τομέα, την υγεία του οικοσυστήματος, την υδατική επάρκεια κλπ. Πολύ περισσότερο που δεν μιλάμε μόνο για τον Έβρο, αλλά και για τον Νέστο και τον Στρυμόνα, και όλη την περιοχή της Ανατολικής Μακεδονίας και της Θράκης. Και βέβαια, όταν μιλάμε για διασυνοριακή συμφωνία, δεν εννοούμε 3 αριθμούς και 2 υπογραφές. Ολόκληρη η επιστήμη της Υδροδιπλωματίας υπάρχει και ενεργοποιείται για να συντάξει τέτοιου τύπου διεθνείς συμβάσεις που περιέχουν όλες τις υδρολογικές-υδρογεωλογικές μελέτες, αναλύσεις, μoντελοποιήσεις, ανάπτυξη σεναρίων, πρωτόκολλα ανταλλαγής δεδομένων και ό,τι άλλο ορίζει η ευρωπαϊκή νομοθεσία (για τα νερά, τον πλημμυρικό κίνδυνο κλπ). Ακριβώς για να μην ανοίγουν τα φράγματα ανεξέλεγκτα στις πλημμύρες και για να προβλέπεται ένας ελάχιστος υδατικός όγκος στις ξηρασίες.

Βέβαια, την εποχή του Φραπέ και των υποκλοπών, το να ζητάς ολοκληρωμένο σχέδιο διασυνοριακής διαχείρισης υδατικών πόρων, είναι σαν την κόρη του Μαυρογιαλούρου που ζητούσε ζεστό μπάνιο, στο χωριό που δεν είχε γιατρό και τηλέφωνο. Τουλάχιστον σε αυτόν τον ξέφρενο κατήφορο, ας μπει στο εξής μία μικρή ερώτηση στους υπεύθυνους για κάθε συμφωνία που επικαλούνται, για κάθε δεδομένο που (δεν) προσκομίζουν. Και ας σταματήσει επιτέλους αυτή η εργαλειοποίηση της κλιματικής κρίσης, προκειμένου να καλύψουν την αβελτηρία ή τις μπίζνες τους. Γελοιοποιούν έναν κίνδυνο ρεαλιστικό, που τώρα με τον πόλεμο μπορεί να πάρει διαστάσεις εκρηκτικές. Και τότε, ούτε τα μαζικά φάσκελα στους Μαυρογιαλούρους δεν θα μας σώζουν.

ΥΓ Προσπερνώ τον πειρασμό να ψάξω περαιτέρω την είδηση, ότι ο Φράχτης του Έβρου και της εθνικής μας καθαρότητος, συνέβαλε στην πλημμύρα, εμποδίζοντας τα νερά να φύγουν. Δεν είναι η ώρα για να λέμε ότι μας έπνιξε η εθνική περηφάνεια.

*Νικήτας Μυλόπουλος, Καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Διευθυντής Εργαστηρίου Υδρολογίας και Ανάλυσης Υδατικών Συστημάτων