Το νερό πωλείται. Ο πολιτισμός ενοικιάζεται. Η υγεία κοστολογείται. Η παιδεία αποκτά τιμοκατάλογο. Και με κυβέρνηση ΝΔ, χωρίς πολλά λόγια και με συνοπτικές διαδικασίες.

Στην Ελλάδα του 2026, το ερώτημα δεν είναι πλέον τι θα ιδιωτικοποιηθεί, αλλά τι έχει απομείνει να μην ιδιωτικοποιηθεί.

Το νερό περνά στα χέρια της αγοράς. Η πολιτιστική κληρονομιά αντιμετωπίζεται ως οικονομικός πόρος προς αξιοποίηση. Ιδιωτικά πανεπιστήμια κάνουν την εμφάνισή τους εκεί όπου η δημόσια και δωρεάν παιδεία αποτελούσε συνταγματική κατάκτηση. Η υγεία μετατρέπεται σταδιακά σε ένα υβριδικό σύστημα όπου ο πολίτης καλείται να πληρώνει όλο και περισσότερο για υπηρεσίες που θα έπρεπε να αποτελούν κοινωνικό δικαίωμα. Οι τηλεπικοινωνίες ιδιωτικοποιήθηκαν. Ο σιδηρόδρομος ιδιωτικοποιήθηκε με τον πιο τραγικό τρόπο να μας υπενθυμίζει ότι η λογική του κόστους και του κέρδους είναι πάνω από την ανθρώπινη ζωή.

Όσο για την αποτελεσματικότητα και την εξυπηρέτηση των εταιρειών που πέρασαν σε ιδιώτες γελάνε και τα πόμολα ενώ οι θιασώτες των ιδιωτικοποιήσεων ψάχνουν κάποιο παράδειγμα να μας το δείξουν.

Διαβάστε: Χωρίς Βουλή, χωρίς Θεό / Νερό, Πολιτισμός και Σύνταγμα Α.Ε.

Οι ιδιωτικοποιήσεις βέβαια δεν αποτελούν μια σειρά αποσπασματικών πολιτικών επιλογών. Δεν τις φέρανε τα μνημόνια, δεν τις επιβάλλουν οι συνθήκες. Αποτελούν το κεντρικό πολιτικό πρόταγμα του νεοφιλελευθερισμού εδώ και δεκαετίες. Είναι ένα συνεκτικό πολιτικό σχέδιο. Ένα σχέδιο που αντιμετωπίζει το κράτος αποκλειστικά ως διαχειριστή των συμφερόντων της αγοράς και τα δημόσια αγαθά όχι ως συλλογικές κατακτήσεις αλλά ως εμπόδια που πρέπει να παρακαμφθούν και, τελικά, να εκχωρηθούν.

Μιας αντίληψης που θεωρεί ότι ο,τιδήποτε δημόσιο είναι εξ ορισμού προβληματικό και ο,τιδήποτε ιδιωτικό είναι εκ φύσεως αποτελεσματικό. Μιας αντίληψης που μετρά τα πάντα με όρους κόστους, αποδοτικότητας και κερδοφορίας.

Αυτά έχει ο καπιταλισμός. Αναγνωρίζει μία μόνο αξία: το κέρδος. Και μία μόνο ιδιότητα στους ανθρώπους: αυτή του καταναλωτή. «Δεν υπάρχει κοινωνία, υπάρχουν μόνο άτομα», όπως είχε πει η Μάργκαρετ Θάτσερ.

Το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι ποιος διαχειρίζεται ένα αγαθό. Είναι σε ποιον ανήκει. Και πίσω από κάθε ιδιωτικοποίηση κρύβεται μία μετατόπιση εξουσίας. Μια συλλογική κατάκτηση μετατρέπεται σε  προνόμιο για λίγους. Και μαζί με την ιδιοκτησία αλλάζει και το νόημα των πραγμάτων. Η ανθρώπινη ανάγκη γίνεται αγορά. Ο πολίτης γίνεται πελάτης. Το δικαίωμα γίνεται υπηρεσία.

Η ιδιωτικοποίηση του νερού δεν είναι ίδιας τάξης ζήτημα με την πώληση μιας βιομηχανίας. Το νερό είναι προϋπόθεση της ζωής. Η ιδιωτικοποίηση της παιδείας δεν αφορά στη δημιουργία ενός νέου εκπαιδευτικού μοντέλου αλλά στην ίδια την ισότητα των ευκαιριών. Η εμπορευματοποίηση της υγείας δεν αλλάζει μόνο τον τρόπο λειτουργίας των νοσοκομείων αλλά επαναπροσδιορίζει το ποιος δικαιούται να ζήσει με αξιοπρέπεια. Η διαχείριση της πολιτιστκής κληρονομιάς από Ανώνυμη Εταιρεία καθορίζει το τι είδους πολιτισμό θα έχουμε.

Και όπως είπε και η «συγγενής» της Θάτσερ, Λίνα Μενδώνη, στη Βουλή «Είναι σαφές ότι η διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς και του πολιτισμού απηχεί την ιδεολογική μας τοποθέτηση… Η πολιτιστική διαχείριση δεν μπορεί να είναι ουδέτερη ιδεολογικά, σαφώς επηρεάζεται από την ιδεολογία μας».

Διαβάστε: Πολιτιστική κληρονομιά / Με νόμο της κυβέρνησης στα χέρια Ανώνυμης Εταιρείας

Η μεγάλη νίκη του συστήματος δεν είναι οι ιδιωτικοποιήσεις. Είναι ότι κατάφερε να μας κάνει να πιστέψουμε πως είναι φυσιολογικές. Να αποδεχτούμε παθητικά ότι το κέρδος μπορεί να αποτελεί το υπέρτατο κριτήριο για τη διαχείριση κάθε κοινωνικής ανάγκης.

Η εμπορευματοποίηση των πάντων είναι μια βαθιά πολιτισμική αλλαγή. Είναι η στιγμή που η κοινωνία παύει να λειτουργεί με όρους αλληλεγγύης και λειτουργεί αποκλειστικά με όρους αγοράς.

Γι’ αυτό και η συζήτηση για τις ιδιωτικοποιήσεις δεν είναι τεχνοκρατική. Είναι βαθιά πολιτική, ταξική και αξιακή. Γιατί η αγορά έχει έναν κανόνα: εξυπηρετεί εκείνον που μπορεί να πληρώσει. Και για να την αποθεώσουμε, όπως έγραψε ο νομπελίστας συγγραφέας Ζοζέ Σαραμάγκου, «ας ιδιωτικοποιηθούν τα πάντα. Και μια και μπήκατε στον κόπο, ιδιωτικοποιήστε στο φινάλε και την πουτάνα τη μάνα που σας γέννησε».