Υπάρχουν στιγμές που η ιστορία απαιτεί σαφήνεια. Και η ερώτηση που τίθεται με επιτακτική ακρίβεια είναι: ποιος, τελικά, υπερασπίζεται τη Δύση και τις αξίες που τη συγκρότησαν;

Η Δύση που χτίστηκε μετά τον πόλεμο

Μετά τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η Δύση έστησε έναν πολιτισμό πάνω σε ερείπια. Η ειρήνη δεν ορίστηκε ως απλή απουσία πολέμου, αλλά ως κατασκευή θεσμών που θα καθιστούσαν τον πόλεμο αδύνατο ή τουλάχιστον νόμιμα καταδικαστέο. Ο ΟΗΕ, το Διεθνές Δικαστήριο, η Γενεύη, η Οικουμενική Διακήρυξη — δεν ήταν διπλωματικά κοσμήματα. Ήταν η συλλογική απάντηση σε εξήντα εκατομμύρια νεκρούς.

Το κοινωνικό κράτος ήταν η εσωτερική έκφραση αυτής της ίδιας λογικής: η ανάπτυξη, η παιδεία, η δημόσια υγεία, η κοινωνική συνοχή — αυτά ήταν τα εργαλεία της δυτικής υπεροχής, όχι οι εξοπλισμοί. Η Σουηδία, η Νορβηγία, η Γερμανία δεν έγιναν πρότυπα επειδή διέθεταν ισχυρές πολεμικές βιομηχανίες. Έγιναν πρότυπα επειδή απέδειξαν ότι μια κοινωνία μπορεί να οργανωθεί γύρω από την αξιοπρέπεια, την αλληλεγγύη και τη δημόσια ευημερία — και όχι γύρω από τον φόβο και την ισχύ.

Όταν η Δύση αντιστάθηκε στον εαυτό της

Η Δύση δεν ήταν αναμάρτητη. Το Βιετνάμ, η Χιλή του 1973, η Νικαράγουα, το Ιράκ του 2003 — σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, η αμερικανική ισχύς δεν υπηρέτησε τις αξίες που διακήρυττε. Αλλά η Δύση αντέδρασε. Εκατομμύρια άνθρωποι βγήκαν στους δρόμους, διανοούμενοι πήραν θέση, κοινοβούλια αμφισβήτησαν, δικαστήρια έκριναν. Το 2003, πάνω από 15 εκατομμύρια άνθρωποι διαδήλωσαν παγκοσμίως ενάντια στην εισβολή στο Ιράκ — στη Ρώμη, στο Λονδίνο, στη Μαδρίτη, στη Νέα Υόρκη. Αυτή η αντίσταση ήταν η Δύση στο καλύτερό της. Ήταν η δυτική συνείδηση που αρνείται να γίνει συνένοχη.

Αυτή η παράδοση — το δικαίωμα και η υποχρέωση να λες «όχι» ακόμα και στους ισχυρούς — είναι ό,τι πολυτιμότερο παρήγαγε ο δυτικός πολιτισμός. Και είναι αυτή που σήμερα κινδυνεύει.

Ο πόλεμος που δεν θέλουν οι Αμερικανοί

Η δημοσκόπηση Reuters/Ipsos για τη στρατιωτική επιχείρηση στο Ιράν καταρρίπτει κάθε αφήγηση περί δυτικής συσπείρωσης: μόλις 27% εγκρίνει, 43% αποδοκιμάζει, 29% δηλώνει αναποφάσιστο. Στους Δημοκρατικούς, το 74% είναι κατά. Ακόμα και στη ρεπουμπλικανική βάση, το 32% — σχεδόν ένας στους τρεις ψηφοφόρους του Τραμπ — αρνείται να πάρει θέση: λογικό, για μια βάση που συγκροτήθηκε γύρω από την κόπωση από το Ιράκ και το Αφγανιστάν.

Η σύγκριση με το 2003 είναι συντριπτική. Τότε, η υποστήριξη για την εισβολή στο Ιράκ έφτανε το 72–76%, με διακομματική συναίνεση και προεδρική δημοτικότητα κοντά στο 70%. Σήμερα, ο πόλεμος δεν φέρνει συσπείρωση γύρω από τον πρόεδρο — τον φθείρει: η δημοτικότητα του Τραμπ στέκεται στο 39% και το 42% των Ρεπουμπλικανών δηλώνει ότι θα αποσύρει τη στήριξή του αν υπάρξουν Αμερικανοί νεκροί. Η υποστήριξη, εκεί όπου υπάρχει, είναι εξαιρετικά εύθραυστη.

Αυτός είναι ο πόλεμος τον οποίο η ελληνική δεξιά υπερασπίζεται με ζέση. Έναν πόλεμο που δεν θέλει ούτε η αμερικανική κοινή γνώμη.

Συγκρούεται ο πολιτισμός με τη βαρβαρότητα

Στη Γάζα, το Διεθνές Δικαστήριο έχει μιλήσει. Ο ΟΗΕ έχει μιλήσει. Οργανώσεις όπως η Διεθνής Αμνηστία και το Human Rights Watch έχουν τεκμηριώσει εγκλήματα πολέμου. Σε αυτό το φόντο, η εγχώρια δεξιά και τα κυβερνητικά στελέχη επέλεξαν για δύο χρόνια να υπερασπίζονται τη διεθνή ανομία με επιχειρήματα που θα ντρόπιαζαν ακόμα και τους πιο σκληρούς ιδεολόγους της ισραηλινής κυβέρνησης. Ταυτίστηκαν με παράφρονες ακροδεξιές φωνές στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ που αμφισβητούν ανοιχτά τα θεμέλια του μεταπολεμικού διεθνούς δικαίου.

Συγκρούεται ο πολιτισμός με τη βαρβαρότητα — και κάποιοι επέλεξαν πλευρά. Δεν επέλεξαν τη λάθος πλευρά σε μια γεωπολιτική παρτίδα σκάκι. Επέλεξαν να στραφούν εναντίον του δυτικού πολιτισμού όπως τον ορίζουν οι ιδρυτικές του αρχές. Η υπεράσπιση της αμερικανο-ισραηλινής επέμβασης δεν είναι «φιλοδυτική» στάση — είναι ακριβώς το αντίθετό της. Είναι η απόρριψη του Διεθνούς Δικαίου, της αρχής της αναλογικότητας, της ανθρωπιστικής παράδοσης που η Δύση ανέπτυξε με τόσο κόστος.

Και επειδή αυτά λέγονται με αυτοπεποίθηση στα κανάλια, γίνεται η εντύπωση ότι είναι η «σοβαρή» ή «ρεαλιστική» θέση. Δεν είναι. Ο «ρεαλισμός» που δεν διακρίνει αμάχους από μαχητές, νόμο από βία, νομιμότητα από ισχύ, δεν είναι ρεαλισμός — είναι συνενοχή.

Η διαφορά στο επίπεδο ανάλυσης μεταξύ των ανταποκριτών των μεγάλων διεθνών μέσων και αυτών που εμφανίζονται στα ελληνικά κανάλια ήταν τέτοια που νόμιζες πως έβλεπες άλλο γεγονός. Όχι άλλη άποψη — άλλο επίπεδο επεξεργασίας της πραγματικότητας. Η χαμηλή αναλυτική ικανότητα του Άδωνη, του Πλεύρη και του Βορίδη δεν μπορεί να καθορίζει την κυρίαρχη άποψη σε μια χώρα που αξιώνει να ανήκει στον δυτικό πολιτισμό — ούτε η βιασύνη των ελληνικών καναλιών να υιοθετήσουν κάθε αφήγημα που έρχεται από την Ουάσιγκτον ή το Τελ Αβίβ.

Η επιτακτική ανάγκη για την Αντιπολίτευση

Στο εσωτερικό μέτωπο, η ανικανότητα της αντιπολίτευσης να δημιουργήσει οποιοδήποτε πολιτικό γεγονός προκαλεί τρόμο. Το αυτονόητο θα ήταν να κληθεί ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης στη Βουλή να δώσει εξηγήσεις: για την έμμεση συμμετοχή της Ελλάδας σε έναν πόλεμο χωρίς εντολή από κανένα διεθνές όργανο, για τη μη καταδίκη ισραηλινών επιχειρήσεων που το Διεθνές Δικαστήριο έχει εξετάσει, για τον ρόλο που παίζει η ελληνική εξωτερική πολιτική σε μια συγκυρία ιστορικής βαρύτητας.

Πάνω απ’ όλα, είναι επιτακτική ανάγκη να τεθεί δημοσίως και με σαφήνεια το ζήτημα της χρήσης της βάσης της Σούδας από τις ΗΠΑ για επιχειρήσεις εκτός νατοϊκού πλαισίου — και να απαιτηθεί η άρση της. Δεν είναι αντιαμερικανική απαίτηση: είναι θέμα εθνικής κυριαρχίας και συνταγματικής υποχρέωσης. Ένα κράτος που παρέχει εδαφική βάση για πολεμικές επιχειρήσεις χωρίς κοινοβουλευτικό έλεγχο δεν ασκεί κυριαρχία — την εκχωρεί.

Η αντιπολίτευση οφείλει επίσης να θέσει με ειλικρίνεια τις προτεραιότητες. Πρώτιστο και κατεπείγον είναι να σταματήσει ο πόλεμος και να παύσει η έμμεση ελληνική συμμετοχή σε αυτόν. Αυτό δεν είναι ένα θέμα ανάμεσα σε πολλά — είναι το θέμα. Το πώς θα διαμορφωθούν οι τιμές του ρεύματος και του πετρελαίου είναι ζητήματα που έχουν τον χρόνο τους. Μια χώρα που ανέχεται να χρησιμοποιείται το έδαφός της για πολέμους σφαγής δεν έχει την πολυτέλεια να συζητά για διαχειριστικές λεπτομέρειες σαν να μην συμβαίνει τίποτα.

Γι’ αυτό, η προοδευτική αντιπολίτευση οφείλει να αναδιαταχθεί και να σχηματίσει μπλοκ στη βάση αυτής ακριβώς της διαιρετικής τομής που διαμορφώνει ο πόλεμος. Να καλέσει από κοινού σε αντιπολεμικά συλλαλητήρια και σε κινητοποιήσεις για τον αποκλεισμό της Σούδας από κάθε επιχείρηση εκτός νατοϊκής εντολής. Ένα μπλοκ που θα αρθρώνει σαφή γλώσσα: υπέρ του διεθνούς δικαίου, κατά της ατιμωρησίας, υπέρ της κυριαρχίας, κατά της εκχώρησής της.

• Δημοσιογράφος και Σύμβουλος στρατηγικής επικοινωνίας AtoZ communication