Το να κάνει συγκινητικές δηλώσεις και τοποθετήσεις για τα Τέμπη ένας πολιτικός είναι εύκολο. Το δύσκολο -και σημαντικό- είναι πέρα από τη συγκίνηση, να εντοπίσει και να θίξει την ουσία.

Και αυτό ακριβώς έκανε ο Παύλος Γερουλάνος, από το βήμα της Βουλής, στην επετειακή του αναφορά για τα Τέμπη, δείχνοντας με το δάχτυλο τον πραγματικό ένοχο αυτής της ιστορίας, που είναι το κράτος. Γιατί πέρα από τις αιτίες και την αναζήτηση των ευθυνών, πέρα από την απονομή ή μη της δικαιοσύνης, πέρα από το ανθρώπινο ή το τεχνικό κομμάτι, σε αυτή την τραγωδία -όπως και σε κάθε τραγωδία- το κοινό φόντο, πάνω στο οποίο ζωγραφίζεται ο ανθρώπινος πόνος, είναι πάντα το κράτος.

«Όταν ένας νέος άνθρωπος ανεβαίνει στο τρένο, ένας γονιός αφήνει τα παιδιά του στο σχολείο ή ένας ασθενής εισάγεται στο νοσοκομείο, δεν κάνει μία πολιτική επιλογή. Εμπιστεύεται. Εναποθέτει την εμπιστοσύνη του σε ένα κράτος που λειτουργεί. Αυτή η εμπιστοσύνη τραυματίστηκε βαριά πριν από 3 χρόνια (…) Κάθε μέρα που η καθημερινότητά μας αναδεικνύει το χάσμα εμπιστοσύνης, χωρίζει την Ελληνίδα και τον Έλληνα από ένα κράτος το οποίο νιώθουν ότι μπορούν να εμπιστευθούν». Αυτά είπε στην αρχή της ομιλίας του ο Παύλος Γερουλάνος και ειλικρινά δεν θα μπορούσα να συμφωνήσω περισσότερο μαζί του.

Η στιγμή που η εμπιστοσύνη κατέρρευσε

Τα Τέμπη για τους συγγενείς των θυμάτων ήταν η στιγμή που το κράτος δεν προστάτευσε τα παιδιά τους. Η στιγμή που το κράτος πρόδωσε την εμπιστοσύνη τους, με τον πιο οδυνηρό τρόπο, βάζοντας εκατομμύρια ακόμη Έλληνες στην ίδια θέση πόνου, όσο αυτό είναι δυνατόν. Και για αυτό, η τραγωδία των Τεμπών δεν τραυμάτισε μόνο τις οικογένειες των 57, αλλά ολόκληρη την κοινωνία, αφήνοντας ανοιχτές πληγές ανασφάλειας και καχυποψίας απέναντι σε κάθε δημόσια λειτουργία, κάνοντας τους πολίτες να βλέπουν το κράτος όχι ως εγγυητή αλλά ως φορέα κινδύνου.

Αυτό το χάσμα εμπιστοσύνης διαπερνά πλέον οριζόντια σχεδόν τα πάντα, από τη λειτουργία των θεσμών μέχρι την ασφάλεια των υποδομών, ενισχύοντας ολοένα και περισσότερο την πεποίθηση ότι η Πολιτεία αδυνατεί να υπηρετήσει αλλά και να λογοδοτήσει στον πολίτη.

Τα Τέμπη, υπό αυτή την οπτική, δεν αποτελούν μόνο μια εθνική τραγωδία. Αποτελούν σημείο καμπής για τη σχέση κράτους και κοινωνίας. Και η πραγματική δικαίωση των θυμάτων δεν θα έρθει μόνο μέσα από την απόδοση ευθυνών, αλλά όταν η εμπιστοσύνη που χάθηκε μπορέσει ξανά να θεωρηθεί αυτονόητη και ο πολίτης πάψει να φοβάται ότι η καθημερινότητά του εξαρτάται από την τύχη.

Μιλάμε γρήγορα, ξεχνάμε γρηγορότερα

Όπως πολύ εύστοχα είπε ο Παύλος Γερουλάνος, στην τοποθέτησή του, «ως πολιτικό σύστημα, έχουμε την τάση να μιλάμε γρήγορα και να ξεχνάμε γρηγορότερα. Να σοκαριζόμαστε, να συγκινούμαστε, να συγκρουόμαστε τηλεοπτικά και μετά να επιστρέφουμε στη ρουτίνα». Και ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο διακύβευμα σήμερα, τρία χρόνια μετά την τραγωδία των Τεμπών.

Αυτή τη φορά η κοινωνία να αρνηθεί να επιστρέψει απλώς στη ρουτίνα. Η μνήμη να μην περιοριστεί σε επετειακές αναφορές και στιγμιαία συγκίνηση, αλλά να μετατραπεί σε μόνιμη απαίτηση για ένα κράτος που λειτουργεί, πριν θρηνήσουμε ξανά. Γιατί τα Τέμπη δεν ζητούν μόνο δικαιοσύνη για το παρελθόν. Απαιτούν ευθύνη για το μέλλον.