Είναι αλήθεια ότι τα τελευταία 25 χρόνια -όσο διαρκεί η δραστηριότητα του CIVITAS- οι Δήμαρχοι της Ευρώπης έχουν βομβαρδιστεί από τους ειδικούς της βιώσιμης κινητικότητας με διάφορες καινοτόμες ιδέες και εργαλεία, άλλοτε αποδεχόμενοι τις προτάσεις αυτές και άλλοτε μένοντας σαστισμένοι απέναντι σε έναν τεράστιο όγκο πληροφορίας (τις περισσότερες φορές).

Τι πραγματικά, όμως, μπορεί να κατανοήσει, να αποδεχθεί και να υλοποιήσει ένας Δήμαρχος μέσα σε μια θητεία;

Πού θα βρει στήριγμα στο θεσμικό πλαίσιο της χώρας του, όπου συνήθως βρίσκει ένα εμπόδιο για κάθε καινοτόμο δράση;

Πώς μπορεί να αξιοποιήσει τις δεκάδες προτάσεις των Σχεδίων Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας (και άλλων στρατηγικών) που διαθέτει στο γραφείο του;

Τι πρακτική αξία έχουν για αυτόν τα διάφορα διεθνή πρότυπα (Πόλη των 15 λεπτών, Κλιματικά Ουδέτερη Πόλη, Vision Zero, New European Bauhaus, Tactical Urbanism, Nature Based Solutions, Κανόνας 3-30-300 κ.α.) και τι από αυτά μπορεί να υλοποιήσει στο πλαίσιο ενός ευρωπαϊκού έργου ή μιας πεπερασμένης χρηματοδότησης;

• Διαβάστε: Θεσσαλονίκη / Ημέρα Ελληνικών Πόλεων στο CIVITAS Forum 2026

Μπορεί σε κάποιες χώρες της Ευρώπης οι απαντήσεις αυτές να είναι εύκολες, αλλά στην Ελλάδα όχι. Για τον λόγο αυτό το CIVINET Greece-Cyprus δημιούργησε μια ειδική εθνική εκστρατεία για τις ελληνικές πόλεις με σκοπό να προωθήσει τα δύο βασικά συστατικά της βιώσιμης κινητικότητας, χωρίς τα οποία οτιδήποτε άλλο έχει δευτερεύουσα σημασία: την οδική ασφάλεια και την προσβασιμότητα στις κατοικημένες περιοχές, για τους ευάλωτους χρήστες της οδού.

Η καμπάνια αυτή, που θα μπορούσε να ιδωθεί και ως «στρατηγική μετάβασης» από την πόλη που έχουμε σήμερα στην πόλη που οραματιζόμαστε, βασίζεται στην 25ετη εμπειρία της ομάδας του CIVINET σε καινοτόμα έργα κινητικότητας στις ελληνικές και ευρωπαϊκές πόλεις και χωρίζεται σε 4 άξονες:

1. Στην θεσμική βάση
2. Στην εμπειρία και τις προτάσεις των ΣΒΑΚ
3. Σε έναν κατάλογο ουσιαστικών παρεμβάσεων που μπορούν να υλοποιηθούν γρήγορα, φθηνά και ευέλικτα (pop-up)
4. Σε έναν κατάλογο άυλων πολιτικών και δράσεων που μπορούν να έχουν σημαντικό αντίκτυπο στην γνώση, την ευαισθητοποίηση και την συμμετοχή των πολιτών, συμπεριλαμβανομένων των εργαζομένων στους Δήμους.

Όσον αφορά τη θεσμική βάση, η καμπάνια αξιοποιεί το momentum του νέου ελληνικού ΚΟΚ και της παγκόσμιας καινοτομίας που τον χαρακτηρίζει, δηλαδή της οριζόντιας θεσμοθέτησης του ορίου των 30 χλμ/ώρα για όλες τις κατοικημένες περιοχές, με εξαιρέσεις που αφορούν μόνο τους μεγάλους οδικούς άξονες.

Αξιοποιεί, επίσης, ένα παλαιότερο και αυτονόητο άρθρο του ΚΟΚ, σύμφωνα με το οποίο απαγορεύεται η στάθμευση πάνω σε διαβάσεις πεζών, σε στάσεις λεωφορείων και σε γωνίες ΟΤ. Πάγια θέση της ομάδας του CIVINET Greece-Cyprus είναι ότι μόνο με την κατασκευαστική υλοποίηση των δύο αυτών άρθρων του ΚΟΚ (αρ. 24, 38 -> ART 2438) οι ελληνικές πόλεις μπορούν να αλλάξουν ριζικά προς το καλύτερο σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα.

Η εμπειρία της πρώτης γενιάς των ΣΒΑΚ στην Ελλάδα έχει δώσει πολύ μεγάλη τροφή για συζήτηση, αλλά αν έπρεπε οι Έλληνες Δήμαρχοι να υλοποιήσουν δύο μόνο προτάσεις σε μια θητεία τους, αυτές είναι τα Δίκτυα Ήπιας Κινητικότητας και οι Ζώνες Ελεγχόμενης Κυκλοφορίας και Στάθμευσης (UVAR).

Και οι δύο προτάσεις δίνουν χώρο στα πράσινα μέσα κινητικότητας (περπάτημα, ποδήλατο, μικροκινητικότητα, δημόσια συγκοινωνία) και αφαιρούν χώρο από το ΙΧ (push & pull approach), χωρίς να το εξαφανίζουν εντελώς από την πόλη ή από κάποια συγκεκριμένη περιοχή. Αρνούνται να δουν τους πεζόδρομους και τους ποδηλατόδρομους είτε με έναν αποσπασματικό τρόπο είτε ως αυτοσκοπούς, θέτοντας σε νέα -πιο ολοκληρωμένη- βάση παλιά και νέα τεχνικά εργαλεία, αλλά και την ευελιξία που πρέπει να δείχνουμε καθώς αλλάζουμε σταδιακά την πόλη.

Η αλλαγή της πόλης απαιτεί μακροπρόθεσμο όραμα και συνεπή προσπάθεια για δεκαετίες, αλλά υπάρχουν πολλά πράγματα που μπορεί κανείς να κάνει σε λίγα 24ωρα και έχουν επίσης σημαντική επίδραση στις συνειδήσεις των πολιτών και στον τρόπο λειτουργίας συγκεκριμένων γειτονιών. Ακολουθώντας την λογική του Tactical Urbanism και των Pop-up σημειακών παρεμβάσεων καταρτίστηκε μια δυναμική λίστα με τέτοιες παρεμβάσεις, που εκτός από γρήγορες είναι επίσης φθηνές και ευέλικτες, ώστε εάν υπάρξουν οποιασδήποτε έντονες αντιδράσεις να αναιρεθούν ή να μεταφερθούν σε άλλο σημείο της πόλης.

Οι παρεμβάσεις αυτές αφορούν ενδεικτικά στο πως μπορείς να πεζοδρομήσεις άμεσα έναν δρόμο ή να δημιουργήσεις ένα superblock, πως θα βάλεις ένα parklet στην θέση ενός αυτοκινήτου, πως θα κάνεις πιο πολύχρωμες και «πράσινες» τις στάσεις των ΜΜΜ, πως θα διαχειριστείς καλύτερα τις θέσεις τροφοδοσίας και ΑμεΑ, πως θα εισάγεις έναν όμορφο, βιώσιμο και ευέλικτο αστικό εξοπλισμό ακολουθώντας τις αρχές του New European Bauhaus, πως θα μειώσεις την ταχύτητα των αυτοκινήτων, πως θα εξυπηρετήσεις τα Άτομα Μειωμένης Κινητικότητας στις πεζοδρομημένες περιοχές, αλλά και πως θα ενθαρρύνεις την χρήση του ποδηλάτου παρέχοντας ασφαλή στάθμευση.

Αξίζει να σημειωθεί ότι όλες οι παραπάνω προτάσεις έχουν ήδη υλοποιηθεί με επιτυχία σε κάποιες ελληνικές πόλεις (Λάρισα, Καρδίτσα, Χανιά, Ρέθυμνο, κ.α.) ή έχουν υλοποιηθεί σε πόλεις του εξωτερικού και έχει ήδη ωριμάσει η μεταφορά και η προσαρμογή τους στα ελληνικά δεδομένα.

Για να αλλάξει η πόλη δεν φτάνουν, όμως, μόνο οι υποδομές, αλλά χρειάζονται και πολιτικές που θα εστιάζουν στον άνθρωπο, τον εργαζόμενο και το παιδί. Για αυτό η καμπάνια ART 2438 περιλαμβάνει δράσεις ευαισθητοποίησης εφήβων μέσα από ειδικά κόμικς και κλιματικά φεστιβάλ στα σχολεία, δράσεις ενημέρωσης ενηλίκων μέσα από podcast, vidcast και short films, δράσεις εκπαίδευσης των μηχανικών της τοπικής αυτοδιοίκησης μέσα από ειδικούς οδηγούς και σεμινάρια, όπως και δράσεις συμμετοχής των πολιτών στην λήψη αποφάσεων. Περιλαμβάνει κίνητρα και αντικίνητρα, αλλά και εκδηλώσεις δικτύωσης και ανταλλαγής τεχνογνωσίας.

Η καμπάνια ART 2438 απευθύνεται σε όλο το εύρος των φορέων που έχουν κάποιο ενδιαφέρον ή αρμοδιότητα για την βιώσιμη κινητικότητα και καλεί σε συνεργασία τους φορείς της κυβέρνησης, τους ΟΤΑ, τα ανώτατα εκπαιδευτικά και ερευνητικά ιδρύματα, τον ιδιωτικό τομέα, την κοινωνία των πολιτών και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης.