Η κυβέρνηση Μητσοτάκη, που νομιμοποίησε τον γάμο ανάμεσα σε ομόφυλα ζευγάρια,  εξέδωσε σχολικό εγχειρίδιο για το 2027, το οποίο γράφει πως «η οικογένεια είναι αποκλειστικά το αποτέλεσμα της ένωσης ενός άνδρα και μιας γυναίκας με σκοπό τη δημιουργία παιδιών». Δεν πρόκειται για μια ακόμα αντίφαση όμως, αλλά ένα δείγμα πως τα θέματα ισότητας και δικαιωμάτων τα χρησιμοποιεί μόνο εργαλειακά, ανάλογα με το τι συμφέρει πολιτικά την κυβέρνηση τη δεδομένη χρονική στιγμή.

Το περιεχόμενο του νέου εγχειριδίου Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής για τη Γ’ Γυμνασίου, το οποίο προορίζεται να διδαχθεί τη σχολική χρονιά 2027-2028, προκαλεί ήδη έντονες αντιδράσεις. Όχι επειδή περιέχει κάποιες ατυχείς διατυπώσεις, αλλά επειδή  αναπαράγει αντιλήψεις που η επιστήμη, η παιδαγωγική και η ίδια η ελληνική νομοθεσία έχουν προ πολλού εγκαταλείψει.

Τα κορίτσια να αποφεύγουν τις κακοτοπιές

Το πιο σοκαριστικό στοιχείο αφορά το κεφάλαιο για την έμφυλη βία. Αντί να εξηγεί στους μαθητές ότι η βία κατά των γυναικών αποτελεί έκφραση ανισότητας, πατριαρχικών δομών, εξουσίας και ελέγχου, το βιβλίο μετατοπίζει διακριτικά αλλά ουσιαστικά την ευθύνη στα ίδια τα κορίτσια.

«Να θυμούνται ότι οι άντρες έχουν μεγαλύτερο όγκο και δύναμη», «να αποφεύγουν τις κακοτοπιές», «να αποφεύγουν συγκεκριμένους τύπους ανδρών» είναι μερικές από τις συμβουλές που θα δίνει το ίδιο το σχολείο στα έφηβα άτομα.  Η λογική είναι σαφής: αν μια γυναίκα προσέξει αρκετά, θα προστατευθεί! Με λίγα λόγια, στα σχολεία μπαίνει η η αναπαραγωγή της κουλτούρας της ενοχοποίησης του θύματος.

Η έμφυλη βία δεν συμβαίνει επειδή οι γυναίκες είναι πιο αδύναμες σωματικά. Συμβαίνει επειδή ορισμένοι άνδρες θεωρούν ότι έχουν δικαίωμα να ελέγχουν, να εξευτελίζουν ή να κακοποιούν τις γυναίκες. Η επιστημονική βιβλιογραφία εδώ και δεκαετίες έχει αναδείξει ότι η ενδοοικογενειακή και η σεξουαλική βία σχετίζονται με τις σχέσεις εξουσίας, τα έμφυλα στερεότυπα και τις κοινωνικές αντιλήψεις περί ανδρισμού, όχι πάντως με τη μυϊκή δύναμη.

Ακόμη πιο προβληματική είναι η διατύπωση ότι «η κακοποίηση απευθύνεται σε αδύναμους (παιδιά, γυναίκες, ηλικιωμένους κτλ.)». Η πρόταση αυτή παρουσιάζει τις γυναίκες ως μια εκ φύσεως αδύναμη κατηγορία ανθρώπων. Στην πραγματικότητα, οι γυναίκες δεν αποτελούν «ευάλωτη ομάδα» επειδή είναι γυναίκες. Γίνονται στόχος επειδή υπάρχουν κοινωνικές δομές και στερεότυπα που επιτρέπουν ή δικαιολογούν τη βία εναντίον τους.

Ένα παιδί που διαβάζει ότι η γυναίκα κακοποιείται επειδή είναι αδύναμη, δύσκολα θα αντιληφθεί ότι ο αποκλειστικός υπεύθυνος είναι ο θύτης. Αντίθετα, μπορεί να εσωτερικεύσει την ιδέα ότι η λύση βρίσκεται στη δική του προσοχή, στη δική του συμπεριφορά ή στις δικές του επιλογές.

Αν προχωρήσουμε παρακάτω, θα δούμε πως η ίδια φιλοσοφία διέπει και την εικόνα που παρουσιάζει το βιβλίο για τους ρόλους των φύλων μέσα στην οικογένεια. Σύμφωνα με το εγχειρίδιο, ο άνδρας ασχολείται με τις βαριές και τεχνικές εργασίες και τις εξωτερικές υποθέσεις, ενώ η γυναίκα με το νοικοκυριό και την ανατροφή των παιδιών. Τα αγόρια μαθαίνουν να μαστορεύουν και τα κορίτσια να μαγειρεύουν.

Πρόκειται για στερεότυπα που σε αρκετές χώρες της Ευρώπης έχουν αποδομηθεί και προσπαθούμε μάταια να κάνουμε το ίδιο στη χώρα μας.  Όχι επειδή είναι “πολιτικά ορθό”, αλλά επειδή γνωρίζουμε ότι οι προσδοκίες που καλλιεργούνται από μικρή ηλικία επηρεάζουν τις εκπαιδευτικές επιλογές, τις επαγγελματικές διαδρομές και τελικά τις ίδιες τις δυνατότητες των παιδιών.

Ένα κορίτσι που μεγαλώνει πιστεύοντας ότι η φροντίδα είναι ο φυσικός του ρόλος και ένα αγόρι που εκπαιδεύεται ότι πρέπει να είναι ο μάστορας, ο δυνατός και ο προστάτης, δεν μεγαλώνουν ελεύθερα. Μεγαλώνουν μέσα σε προκαθορισμένα καλούπια.

Αντιδράσεις προκαλεί και η αναφορά ότι οι γονείς οφείλουν να μάθουν στο αγόρι να είναι υπερήφανο που είναι αγόρι και στο κορίτσι να είναι υπερήφανο που είναι κορίτσι. Η διατύπωση αυτή μπορεί να φαίνεται αθώα, όμως εντάσσεται σε μια αντίληψη που αναγνωρίζει δύο φύλα αποκλείοντας κάθε διαφορετική εμπειρία ταυτότητας ή έκφρασης φύλου.

Η παραδοσιακή οικογένεια

Το αποκορύφωμα, ωστόσο, βρίσκεται στο κεφάλαιο για την οικογένεια. Δύο χρόνια μετά τη θεσμοθέτηση της ισότητας στον γάμο στην Ελλάδα, το σχολικό βιβλίο ορίζει την οικογένεια αποκλειστικά ως αποτέλεσμα της ένωσης ενός άνδρα και μιας γυναίκας με σκοπό τη δημιουργία παιδιών. Ακόμα κι αν παραβλέψουμε την αναχρονιστικότητα της άποψης η  περιγραφή αυτή αγνοεί ακόμα και την ισχύουσα ελληνική νομοθεσία και αποκλείει από το σχολικό αφήγημα χιλιάδες οικογένειες που ήδη υπάρχουν.

Τι μήνυμα λαμβάνει ένα παιδί που μεγαλώνει με δύο μητέρες ή δύο πατέρες όταν διαβάζει στο σχολικό του βιβλίο ότι η δική του οικογένεια ουσιαστικά δεν υπάρχει; Πώς αισθάνεται ένας έφηβος που ανακαλύπτει τη σεξουαλική του ταυτότητα όταν το ίδιο το εκπαιδευτικό σύστημα παρουσιάζει ως μοναδική φυσιολογική πραγματικότητα την ετεροφυλοφιλική οικογένεια;

Επί των ημερών της κυβέρνησης της ΝΔ έχει ξανά επιχειρηθεί να εισέλθουν τέτοιες απόψεις εντός της σχολικής κοινότητας. Θυμίζουμε τα «εκπαιδευτικά» βίντεο που στάλθηκαν στα γυμνάσια της χώρας κατά τη θητεία της Κεραμέως, με θέμα την Προγεννητική Αγωγή, και τα οποία αναπαράγουν τη θεωρία του «αγέννητου παιδιού», που υποστηρίζει ότι η ζωή του βρέφους αρχίζει με τη σύλληψη. εκπαίδευση δεν μπορεί να βασίζεται στην αορατοποίηση ανθρώπων.

Η ΝΔ δεν έχει αντιληφθεί ότι όταν μιλάμε για  παιδεία σε δημοκρατική χώρα δεν μπορεί να εννοούμε  κατήχηση, αναπαραγωγή στερεοτύπων, η επιβολή συγκεκριμένων κοινωνικών προτύπων. Σκοπός της  Παιδείας είναι να καλλιεργεί την κριτική σκέψη, τον σεβασμό στη διαφορετικότητα και την ισότητα απέναντι στον νόμο.

Το σχολείο οφείλει να εξοπλίζει τους νέους ανθρώπους με τα εργαλεία για να αναγνωρίζουν τις διακρίσεις, όχι να τις νομιμοποιεί.