Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, (WHO) ως Υγιείς Πόλεις (Healthy Cities), θεωρούνται εκείνες στις οποίες συμπίπτουν τρία χαρακτηριστικά:

Ads
  1. Βελτιώνουν συνεχώς το φυσικό και κοινωνικό τους περιβάλλον
  2. Ενισχύουν τους κοινοτικούς πόρουςκαι
  3. Δημιουργούν τις προϋποθέσειςώστε όλοι οι κάτοικοι να μπορούν να αναπτύξουν πλήρως τις δυνατότητές τους και να ζουν με υγεία και ευημερία.

Μια Υγιής Πόλη, συνεπώς, δεν είναι εκείνη που οι κάτοικοί της έχουν απλώς καλή κατάσταση υγείας, όπως οι περισσότεροι πιστεύουν.

Ads

Υγιής Πόλη είναι εκείνη που βρίσκεται σε μια διαρκή διαδικασία βελτίωσης του φυσικού και κοινωνικού της περιβάλλοντος. Γιατί αυτή η πόλη δημιουργεί τις προϋποθέσεις για κατοίκους που θα ζουν με υγεία και ευημερία.

Ads

Οι Υγιείς Πόλεις, επομένως, δεν κρίνονται από το άθροισμα της υγείας των κατοίκων τους, αλλά συνολικά από την υγεία του φυσικού και του κοινωνικού τους περιβάλλοντος.

Ads

Ποια είναι, όμως, τα βασικά χαρακτηριστικά μιας Υγιούς Πόλης σύμφωνα πάντα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας;

  1. Καθαρό και ασφαλές φυσικό περιβάλλον. Που σημαίνει καθαρό αέρα, επαρκές και καθαρό νερό, καθαρό και ασφαλές έδαφος.
  2. Προσβάσιμοι δημόσιοι χώροι και επαρκείς κοινόχρηστοι χώροι πρασίνου και αναψυχής. Η αναλογία πρασίνου ανά κάτοικο διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην αξιολόγηση της Υγείας των Πόλεων.
  3. Βιώσιμες μετακινήσεις. Που σημαίνει ότι μια Υγιής Πόλη οφείλει να έχει επαρκές δίκτυο καλής ποιότητας δημόσιων συγκοινωνιών, να διαθέτει σύγχρονα Μέσα Σταθερής Τροχιάς, (Σιδηρόδρομο, Προαστιακό Σιδηρόδρομο, Μετρό, Τραμ), που να εξυπηρετούν το σύνολο της έκτασης της πόλης και να τη συνδέουν με τις εισόδους και εξόδους από αυτήν, (σιδηροδρομικούς σταθμούς, αεροδρόμια και λιμάνια). Κι ακόμη μια Υγιής Πόλη οφείλει να έχει πρόβλεψη (ικανούς πεζοδρόμους και επαρκή πεζοδρόμια) για πεζή μετακίνηση, καθώς και ποδηλατοδρόμους για μετακίνηση με ποδήλατα.
  4. Ποιοτική και προσβάσιμη σε όλους στέγαση και ασφαλείς γειτονιές.
  5. Ισότιμη πρόσβαση και μείωση των ανισοτήτων στις υπηρεσίες υγείας και κοινωνικής φροντίδας.
  6. Κοινωνική συνοχή και δημοκρατική συμμετοχή στη λήψη των αποφάσεων. Η Τοπική, Μητροπολιτική και Περιφερειακή Αυτοδιοίκηση εδώ παίζει πρωτεύοντα ρόλο.
  7. Ανθεκτικότητα απέναντι στην κλιματική αλλαγή, τις κρίσεις και τις φυσικές καταστροφές. Όπως είναι οισεισμοί, οι πλημμύρες, οι πυρκαγιές και τα βιομηχανικά ατυχήματα και η λειψυδρία.

Η εικόνα των πόλεων στη δική μας περίπτωση είναι απογοητευτική όσον αφορά στις επτά προϋποθέσεις που ορίζει ο Π.Ο.Υ.

Και αυτό γιατί οι ελληνικές πόλεις, εκτός εξαιρέσεων που επιβεβαιώνουν τον κανόνα, είναι πόλεις μη βιώσιμες και μη ανθεκτικές.

Κατ’ αρχήν οι ελληνικές πόλεις στερούνται καθαρού και ασφαλούς περιβάλλοντος. Με τη ρύπανση της ατμόσφαιρας να κυριαρχεί στα περιβαλλοντικά προβλήματα. Κύρια αιτία είναι το κυκλοφοριακό πρόβλημα στις πόλεις, όπως αυτό διαμορφώνεται από την κυκλοφορία υπερβολικού αριθμού ΙΧ αυτοκινήτων, ελλείψει επαρκούς δικτύου Μέσων Μαζικής Μεταφοράς και Μέσων Σταθερής Τροχιάς.

Η Ελλάδα ακόμη και σήμερα, στην εποχή της πράσινης ανάπτυξης και των Μέσων Μαζικής Μεταφοράς, εξακολουθεί να ζει κάτω από τον αστερισμό της της βενζίνης και των ΙΧ αυτοκινήτων.

Οι ελληνικές πόλεις χαρακτηρίζονται όμως και από την έλλειψη επαρκών προσβάσιμων δημόσιων χώρων, καθώς και από την απουσία χώρων πράσινου και χώρων αναψυχής.

Η ελάχιστη αναλογία πρασίνου ανά κάτοικο που προτείνει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας είναι 9 τ.μ./κάτοικο, ενώ η ιδανική αναλογία ανέρχεται στα 50 τ.μ./κάτοικο.

Με αυτά τα διεθνή δεδομένα, στον δήμο της Αθήνας αναλογούν 2,0 έως 2,5 τ.μ. πράσινου/κάτοικο, με πολλούς δήμους να πέφτουν κάτω και από το 1 τ.μ. πράσινου/κάτοικο.

Στη Θεσσαλονίκη η κατάσταση δεν είναι καλύτερη, καθώς στον κεντρικό δήμο αναλογούν 2,7 τ.μ. πράσινου/κάτοικο, ενώ σε περιφερειακούς δήμους η κατάσταση είναι πολύ χειρότερη.


Παρόμοια εικόνα με χώρους πρασίνου πολύ κάτω από το ελάχιστο όριο των 9 τ.μ./κάτοικο που προτείνει ο Π.Ο.Υ. εμφανίζει και η μεγάλη πλειοψηφία των περιφερειακών πόλεων της χώρας, ως αποτέλεσμα της άναρχης δόμησης και της πολιτικής της αντιπαροχής χωρίς κανόνες που εφαρμόστηκε κατά κόρον.

Ένα ακόμη μεγάλο πρόβλημα που εμφανίζεται στις περισσότερες πόλεις της χώρας είναι αυτό της υπογειοποίησης ρεμάτων και χειμάρρων. Με ολέθριες συνέπειες όχι μόνο στην απώλεια κοινόχρηστων χώρων και χώρων πρασίνου, αλλά και στην αντιπλημμυρική προστασία των πόλεων. Με χαρακτηριστικότερη περίπτωση τις πόλεις και τα χωριά που πνίγηκαν από τις μεγάλες πλημμύρες στη Θεσσαλία, να έχει αποδειχθεί ότι είχαν μπαζωμένες τις φυσικές διεξόδους του νερού. Η αποκατάσταση των υπογειοποιημένων ρεμάτων στις πόλεις αποτελεί προτεραιότητα σήμερα σε ολόκληρο τον κόσμο, πλην… Λακεδαιμονίων.

Οι ελληνικές πόλεις χαρακτηρίζονται, όμως, και ως πόλεις χωρίς βιώσιμες μετακινήσεις. Είναι χαρακτηριστική η απουσία σιδηροδρόμου και προαστιακού σιδηροδρόμου στο συντριπτικά μεγαλύτερο τμήμα της χώρας. Με την Ελλάδα των Τεμπών, 3,5 χρόνια μετά το τραγικό δυστύχημα, να κατατάσσεται, σύμφωνα με τη Eurostat, τελευταία στην Ευρώπη ως προς τις σιδηροδρομικές μεταφορές, αμέσως πριν την Κύπρο και τη Μάλτα. Οι οποίες, όμως, δεν διαθέτουν καν σιδηρόδρομο…

3,5 χρόνια, δηλαδή, μετά από το χειρότερο δυστύχημα στην Ευρώπη, που στη χώρα μας αποδόθηκε,  από τα πλέον επίσημα χείλη και από την πρώτη στιγμή σε ανθρώπινο λάθος και εξακολουθούμε να είμαστε ουραγοί ως προς την ανάπτυξη ενός ασφαλούς σιδηροδρομικού δικτύου. Παρά τις περί του αντιθέτου κυβερνητικές διακηρύξεις και υποσχέσεις.

Τα ίδια και χειρότερα συμβαίνουν και με τα Μέσα Σταθερής Τροχιάς στις πόλεις. Το Μετρό, ακόμη και εκεί που υπάρχει κάποιο δίκτυο δεν λειτουργεί με ασφάλεια, όπως τα παραδείγματα των κατοικιών της Κυψέλης στην Αθήνα και των δυσλειτουργιών του μετρό της Θεσσαλονίκης, που σταματά κάθε λίγο και λιγάκι, καταδεικνύουν. Όσο για το Τραμ, αυτό είναι άγνωστη λέξη στην ελληνική επικράτεια, πλην κάποιων γραμμών στην Αθήνα.

Ένα ακόμη μεγάλο πρόβλημα των ελληνικών πόλεων, που μας απομακρύνει και αυτό από τα διεθνή στάνταρς των υγιών πόλεων, είναι η πανάκριβη στέγη. Σε μια χώρα που κατατάσσεται τελευταία ως προς την αγοραστική δύναμη των κατοίκων στην Ευρώπη, τα απαγορευτικά ενοίκια συνιστούν αιτίες για σοβαρές παθογένειες της ζωής στις πόλεις.

Όπως αρνητική είναι και η αυξημένη εγκληματικότητα σε συγκεκριμένες γειτονιές στις μεγάλες, κυρίως, πόλεις.

Όσον αφορά στην ισότιμη πρόσβαση των κατοίκων των πόλεων στις υπηρεσίες υγείας και κοινωνικής φροντίδας, στην ευρωπαϊκή χώρα με την υψηλότερη ιδιωτική συμμετοχή (τη συμμετοχή των ίδιων των πολιτών, δηλαδή) στις δαπάνες για την υγεία και στη χώρα όπου η ιδιωτικοποίηση της υγείας θεωρείται από την κυβέρνηση αναπτυξιακή πολιτική, αυτό ακούγεται σαν… ανέκδοτο.

Αλλά και σε ό,τι αφορά στον δείκτη της κοινωνικής συνοχής είμαστε πολύ πίσω. Ειδικά αν ληφθούν υπόψη οι έρευνες της Eurostat, σύμφωνα με τις οποίες το 27% των κατοίκων της Ελλάδας με την απειλή φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού.

Τα ίδια, όμως, συμβαίνουν σε ό,τι αφορά και στην ενίσχυση της κοινωνικής συμμετοχής μέσω της αυτοδιοίκησης. Σε μια χώρα με ένα σύστημα διακυβέρνησης συγκεντρωτικό, με το επιτελικό κράτος να καθορίζει τις λεπτομέρειες της ζωής και των επεμβάσεων που χρειάζονται σε όλη την επικράτεια και με ένα νέο κώδικα αυτοδιοίκησης που καταργεί τη οικονομική και διοικητική αυτονομία τω δήμων και των περιφερειών, η αυτοδιοίκηση, η αποκέντρωση και η ενίσχυση της κοινωνικής συμμετοχής συνιστούν σχεδόν άγνωστες λέξεις. Όπως άγνωστη λέξη είναι και η Μητροπολιτική Αυτοδιοίκηση στις μεγάλες πόλεις.

Και τέλος η χώρα μας έχασε τη μεγάλη ευκαιρία των 35 δις του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, προκειμένου να ενισχύσει τις πόλεις και την ύπαιθρο απέναντι κλιματική κρίση και τις φυσικές καταστροφές που αυτή προκαλεί. Με την πρόληψη των φυσικών καταστροφών να αποτελεί το μεγάλο ζητούμενο και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των πόλεων να έχει γίνει μαγική εικόνα. Σε μια χώρα που επλήγη βαριά το 2020 και το 2023 από τις πλημμυρικές καταστροφές και η οποία εξακολουθεί, ακόμη και σήμερα, να παραμένει αθωράκιστη απέναντι στον πλημμυρικό κίνδυνο.

Όπως παραμένει αθωράκιστη και απέναντι στους κινδύνους της λειψυδρίας και των βιομηχανικών ατυχημάτων. Με πιο πρόσφατη την εμπειρία της Θεσσαλονίκης, η οποία επλήγη 4 φορές σε μια χρονιά από πυρκαγιές σε μονάδες επεξεργασίας αποβλήτων και απορριμμάτων.

Έχουμε πολύ δρόμο μπροστά μας.

Σε κυβερνητικό επίπεδο, η χώρα οφείλει να διεκδικήσει στις επόμενες εκλογές μια κυβέρνηση που θα εργαστεί για μια δημοκρατική, αποκεντρωμένη και οικονομικά και θεσμικά αυτόνομη Δημοτική και Περιφερειακή Αυτοδιοίκηση.

Για να μπορέσει η Αυτοδιοίκηση, που έχει το μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης για την υγεία των πόλεων, να διεκδικήσει πόρους και έργα προκειμένου να ανταποκριθεί στο μεγάλο και ανολοκλήρωτο αίτημα για υγιείς, δηλαδή για βιώσιμες και ανθεκτικές πόλεις.

*Γιάννης Μυλόπουλος, Καθηγητής, πρώην Πρύτανης ΑΠΘ, Επικεφαλής παράταξης ΑΛΛΑΓΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ Κ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ