Σύμφωνα με τη Eurostat, την επίσημη ευρωπαϊκή στατιστική υπηρεσία, η Ελλάδα έγινε η δεύτερη φτωχότερη χώρα στην Ευρώπη.

Σύμφωνα με τα επίσημα διεθνή στοιχεία, ως προς το κατά κεφαλήν ΑΕΠ και ως προς την αγοραστική δύναμη ανάμεσα στις 27 ευρωπαϊκές χώρες είμαστε η προτελευταία, με τελευταία τη γειτονική Βουλγαρία.

Και μάλιστα τα μέχρι τώρα στοιχεία για το 2025 δείχνουν τη Βουλγαρία να μας έχει περάσει, καθώς φαίνεται ότι φέτος πρόκειται να πέσουμε στην τελευταία θέση της Ευρώπης ως προς τη φτώχεια.

Με κατά κεφαλήν ΑΕΠ το 2024 η Ελλάδα στα 28.700 ευρώ, όταν το μέσο ΑΕΠ στην ΕΕ είναι 39.700 ευρώ και στην Ευρωζώνη είναι 41.300 ευρώ, γίναμε επισήμως η δεύτερη πιο φτωχή ευρωπαϊκή χώρα.

Ο χαρακτηρισμός μας ως της δεύτερης φτωχότερης χώρας στην ΕΕ ενισχύεται και από τα επίσημα διεθνή στοιχεία για την αγοραστική δύναμη στην Ευρώπη. Όπου η Ελλάδα βρίσκεται σήμερα, 7 χρόνια μετά την έξοδο από τα μνημόνια, στο 70% της μέσης ευρωπαϊκής αγοραστικής δύναμης. Κι αυτό, όταν προ κρίσης, το 2008, είμαστε στο 94%, πολύ κοντά, δηλαδή, στον μέσο ευρωπαϊκό όρο.

Κι ακόμη, οι διεθνείς αξιολογήσεις παρουσιάζουν την Ελλάδα σαν τη χώρα με τους περισσότερους πολίτες που κινδυνεύουν από το φάσμα της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού. Με το 27% των Ελλήνων να απειλούνται από τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό, όταν ο μέσος ευρωπαϊκός όρος βρίσκεται μόλις στο 21%. Κι όταν 5 ελληνικές περιφέρειες απειλούνται από τη φτώχεια και τον αποκλεισμό σε ποσοστό μεγαλύτερο του 33% του πληθυσμού τους.

Τέλος, οι παγκόσμιοι δείκτες παρουσιάζουν την Ελλάδα σαν την τρίτη χώρα στον πλανήτη με τη μεγαλύτερη μείωση του πληθυσμού τα τελευταία χρόνια. Με πρώτη την εμπόλεμη Ουκρανία, η οποία ευλόγως εγκαταλείπεται από τους κατοίκους της. Και δεύτερη μια μικρή νησιωτική χώρα στον Ειρηνικό Ωκεανό, που κινδυνεύει να κατακλυστεί από τη θάλασσα λόγω κλιματικής αλλαγής.

Ούτε οι πολύ χαμηλοί μισθοί, ούτε η μικρή αγοραστική δύναμη των απολαβών, ούτε και ο μεγάλος κίνδυνος φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού του πληθυσμού είναι δείκτες Ανάπτυξης και υψηλής παραγωγικότητας.

Όπως δεν είναι δείκτης Ανάπτυξης και το οξύ δημογραφικό πρόβλημα, που μας φέρνει στην τρίτη θέση στον πλανήτη ως προς την απώλεια πληθυσμού. Που οφείλεται στο ότι οι νέοι εγκαταλείπουν… τρέχοντας την Ελλάδα για να βρουν καλύτερες συνθήκες ζωής και εργασίας. Όπως οφείλεται και στο ότι οι αγρότες εγκαταλείπουν την ύπαιθρο και τη γη τους που δεν είναι πια παραγωγική, σε μια κάποτε κατ’ εξοχήν αγροτική χώρα.

Η αντίφαση που φαίνεται να υπάρχει με την περίπτωση της Ελλάδας στα επίσημα ευρωπαϊκά στοιχεία είναι ότι η ελληνική κυβέρνηση επαίρεται ότι έφερε τα τελευταία χρόνια στη χώρα την Ανάπτυξη. Υποστηρίζοντας ότι η μεγαλύτερη από το 2% αύξηση του ΑΕΠ στην Ελλάδα είναι δείκτης Ανάπτυξης. Με τη Eurostat, από την άλλη, να επιμένει ότι είμαστε οι δεύτεροι φτωχότεροι ευρωπαίοι.

Πως συμβαίνει, όμως, και μια χώρα σε ανάπτυξη να βρίσκεται στην προτελευταία θέση ως προς τη φτώχεια και ως προς την αγοραστική δύναμη στην Ευρώπη;

Τι είναι αυτό που κάνει αυτή την αύξηση του ΑΕΠ κατά 2 και περισσότερο ποσοστιαίες μονάδες τα τελευταία χρόνια να καταγράφεται σαν το μικρότερο κατά κεφαλήν ΑΕΠ, με τη μικρότερη αγοραστική δύναμη στην Ευρώπη;

Με δυο λόγια πως γίνεται από τη μια να έχουμε αύξηση του πλούτου και από την άλλη να είμαστε οι δεύτεροι φτωχότεροι στην Ευρώπη;

Η πρώτη παρατήρηση που οφείλει να γίνει στο σημείο αυτό, είναι ότι αυτή η αύξηση του ΑΕΠ κατά περισσότερο από 2% που καταγράφεται, δεν αφορά σε αύξηση της παραγωγής στη χώρα, αλλά αντίθετα, σε αύξηση της συγκέντρωσης του πλούτου σε μια μικρή και ολιγοπωλιακή ομάδα μεγάλων επιχειρήσεων.

Οι οποίες αυξάνουν τα υπερκέρδη τους, άλλες από την ακριβή ενέργεια που πουλούν, αφού τα διεθνή στοιχεία μας κατατάσσουν σε μια από τις πιο ακριβές ενεργειακά χώρες στην Ευρώπη και άλλες από τα ακριβά είδη διατροφής και από τα ακριβά είδη πρώτης ανάγκης, αφού γίναμε μια από τις ακριβότερες χώρες της Ευρώπης στα είδη σούπερ μάρκετ.

Αιτία η ανεξέλεγκτη, χωρίς ρυθμίσεις και χωρίς ελέγχους, ακρίβεια στην αγορά και στην ενέργεια. Μια ακρίβεια που συγκεντρώνει τον πλούτο και συσσωρεύει υπερκέρδη στους μεγάλους οικονομικούς παίκτες.

Μια ακόμη αιτία για την υπερσυγκέντρωση του πλούτου σε λίγες και μεγάλες επιχειρήσεις, είναι ότι η αγορά στην Ελλάδα έχει γίνει τα τελευταία χρόνια ολιγοπωλιακή.

Τα καρτέλ στην ενέργεια, στην αγορά, στα σούπερ μάρκετ, στις υποδομές και στον τραπεζικό τομέα είναι δείκτης συγκέντρωσης του πλούτου σε λίγους.

Οι μικροί και μικρομεσαίοι έμποροι, επιχειρηματίες και οι μικρές και μεσαίες τεχνικές εταιρείες, που ήταν παραδοσιακά η ραχοκοκαλιά της ελληνικής οικονομίας, έχουν σήμερα πνιγεί από τις λίγες μεγάλες επιχειρήσεις που ευνοούνται από το καθεστώς.

Η πρώτη παρατήρηση, συνεπώς, η οποία δικαιολογεί την αντίφαση μια χώρα με αύξηση του ΑΕΠ να είναι η δεύτερη φτωχότερη στην Ευρώπη, είναι ότι αυτή η αύξηση του ΑΕΠ δεν αντιστοιχεί σε αύξηση της παραγωγής, αλλά σε συγκέντρωση του πλούτου σε μια μικρή ομάδα ευνοημένων από το καθεστώς επιχειρήσεων.

Η δεύτερη παρατήρηση, η οποία δικαιολογεί την αντίφαση, είναι ότι αυτή η αύξηση του ΑΕΠ που καταγράφεται στη χώρα δεν οφείλεται σε παραγωγικές δράσεις, αλλά κυρίως σε ιδιωτικοποιήσεις δημόσιας γης και δημόσιου πλούτου.

Το κράτος, δηλαδή, αυξάνει τον πλούτο του εκποιώντας τα… ασημικά του και όχι επενδύοντας ή ενισχύοντας τις επενδύσεις σε παραγωγικούς τομείς, όπως ο πρωτογενής και ο δευτερογενής τομέας της οικονομίας, που δεν είναι πια παραγωγικοί.

Η τρίτη παρατήρηση που ρίχνει φως στην αντίφαση την οποία συζητούμε, είναι ότι το κράτος αυξάνει το ΑΕΠ όχι φορολογώντας την υπερσυγκέντρωση του πλούτου σε λίγες επιχειρήσεις, αλλά φορολογώντας με πολύ υψηλούς έμμεσους φόρους την κατανάλωση από πλευράς του μέσου πολίτη.

Διατηρώντας τον βασικό ΦΠΑ στον υψηλότερο συντελεστή του 24% στην Ευρώπη και μη έχοντας ακολουθήσει τις ευρωπαϊκές οδηγίες για μείωση, έως μηδενισμό, του συντελεστή ΦΠΑ στα είδη πρώτης ανάγκης, το κράτος φορολογεί τους φτωχούς με τον ίδιο ακριβώς συντελεστή με τους πλούσιους. Φορολογώντας με τον τρόπο αυτόν όχι τα υπερκέρδη που συγκεντρώνονται στα χέρια λίγων, αλλά αντίθετα, τα καταναλωτικά είδη πρώτης ανάγκης που αγοράζουν οι πολίτες για να επιβιώσουν.

Οι έμμεσοι φόροι δεν είναι μόνο οι πιο άδικοι κοινωνικά φόροι, επειδή επιβαρύνουν το ίδιο πλούσιους και φτωχούς και δεν επιβαρύνουν τον καθένα ανάλογα με την οικονομική του δυνατότητα. Αλλά, επιπλέον, είναι και φόροι που δεν αντιστοιχούν σε παραγωγικές δράσεις, αλλά στην προσπάθεια των πολιτών να επιβιώσουν.

Αντιστοιχούν, δηλαδή, σε οικονομική αιμορραγία των πολιτών λόγω υψηλού ΦΠΑ, στη χώρα της Ευρώπης με τους χαμηλότερους μισθούς. Αφού οι Έλληνες για τα ίδια προϊόντα, επιβαρύνονται πολλαπλάσια σε σχέση με τους πολύ πιο πλούσιους ευρωπαίους.

Οι πρώτες τρεις παρατηρήσεις επιβεβαιώνουν με τον πιο εμφατικό τρόπο ότι η αύξηση του ΑΕΠ στην Ελλάδα δεν αντιστοιχεί σε παραγωγικές δραστηριότητες, αλλά στη συγκέντρωση μη παραγωγικού πλούτου σε μια ολιγοπωλιακή ολιγαρχία, όπως και στην έμμεση φορολόγηση των πολιτών και στην εκποίηση των δημόσιων αγαθών και του δημόσιου πλούτου.

Ούτε η υπερσυγκέντρωση πλούτου σε λίγους είναι παραγωγική δραστηριότητα για την οικονομία, ούτε η πώληση των ασημικών και η μείωση του δημόσιου πλούτου της χώρας είναι παραγωγική δραστηριότητα, το αντίθετο μάλιστα, ούτε βέβαια η φορολόγηση με υψηλούς έμμεσους φόρους παράγει τίποτε νέο στην Ελλάδα.

Ούτε επενδύσεις σε παραγωγικές δραστηριότητες υπάρχουν στην ελληνική οικονομία, ούτε ενίσχυση της παραγωγής στον πρωτογενή τομέα, αυτόν της αγροτικής ανάπτυξης και στον δευτερογενή, αυτόν της επεξεργασίας, που είναι και ο κορμός της ανάπτυξης, καταγράφονται στη χώρα μας.

Και ως εκ τούτου, δεν υπάρχει και ισχυρή ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας, ούτε και καμία ενίσχυση των εξαγωγών.

Το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, που αντιστοιχεί σε φτωχοποίηση του πραγματικού Έλληνα αγρότη και η καταστροφική διαχείριση της ευλογιάς των αιγοπροβάτων, με τα χιλιάδες εκ των υστέρων σφαγιασθέντα ζώα, χωρίς τη λήψη προληπτικών μέτρων και χωρίς την παραγγελία εμβολίων που υπήρχαν διαθέσιμα στην Ευρώπη, πιστοποιούν τη μεγάλη υποχώρηση των θεμελιωδών τομέων της παραγωγής, όπως και τη φτωχοποίηση των αγροτών.

Όσο για τον τουρισμό, ο οποίος καταγράφει, πράγματι, κάποια κέρδη, η μονοκαλλιέργεια αυτής της παραγωγικής δραστηριότης σε βάρος εκείνων του πρωτογενούς τομέα, οι ιδιωτικοποιήσεις των οικοσυστημάτων με αποδέκτες μεγάλες τουριστικές επιχειρήσεις και η απουσία έργων και υποδομών, όπως οδικών και σιδηροδρομικών δικτύων, εγγειοβελτιωτικών έργων και έργων ύδρευσης και εξοικονόμησης νερού, κάνουν τον υπερτουρισμό στην παράκτια και νησιωτική Ελλάδα να υπερβαίνει τη φέρουσα ικανότητα της ελληνικής γης, με αρνητικές συνέπειες τόσο για τα κέρδη, όσο όμως και για την προοπτική αυτής της παραγωγικής δραστηριότητας.

Με τους ξενοδόχους να διαμαρτύρονται, ήδη, ότι τα λιγοστά κέρδη τους δεν αντιστοιχούν στη μεγάλη αύξηση των αφίξεων.

Και βέβαια, αυτό που συμβαίνει στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια είναι ότι ο όποιος πλούτος παράγεται δεν διαχέεται στην οικονομία, δεν κατανέμεται δίκαια στους πρωταγωνιστές της οικονομίας, στους εργαζόμενους και δεν ενισχύει το κοινωνικό κράτος, το οποίο καταρρέει.

Ένας ακόμη δείκτης, δηλαδή, ότι η αύξηση του ΑΕΠ δεν αντιστοιχεί σε Ανάπτυξη, είναι η υποχώρηση του κοινωνικού κράτους. Δεν υπάρχει κανένα σχέδιο αναδιανομής του όποιου πλούτου συγκεντρώνεται σε λίγες μεγάλες επιχειρήσεις για κοινωφελείς σκοπούς.

Τίποτε από τα παραπάνω δεν είναι δείκτης παραγωγικής δραστηριότητας στη χώρα.

Για να μην πούμε ότι όλα τα παραπάνω είναι δείκτες ύφεσης, φτώχειας και κοινωνικής αδικίας.

Ο πλούτος που συγκεντρώνεται σε λίγα χέρια μένει σε αυτά, δεν κυκλοφορεί και δεν φορολογείται ανάλογα, έτσι ώστε να ωφεληθούν οι πολλοί.

Και ο πλούτος που συγκεντρώνεται στο κράτος προέρχεται από την οικονομική αιμορραγία των πολλών, οι οποίοι ζουν στη χώρα με τις χαμηλότερες αμοιβές και τα ακριβότερα προϊόντα και υπηρεσίες.

Η Ελλάδα πηγαίνει οικονομικά, κοινωνικά και περιβαλλοντικά από το κακό στο χειρότερο. Και κάποιοι, λίγοι, πλουτίζουν από τη φτώχεια και τη δυστυχία των πολλών.

Μια παραγωγική ανασυγκρότηση, με έμφαση στην πρωτογενή παραγωγή, στη δευτερογενή επεξεργασία και στην τριτογενή καινοτομία, τον υγιή τουρισμό και την παραγωγή νέων προϊόντων με πνεύμα κοινωνικής δικαιοσύνης, με κοινωνικό πρόσημο και με περιβαλλοντική φροντίδα, επιβάλλεται αυτή την ώρα για την Ελλάδα.

Πρόκειται για τη φιλολαϊκή πολιτική που πρεσβεύουν οι προοδευτικές πολιτικές δυνάμεις.

Που προβλέπει ένα νέο παραγωγικό μοντέλο που θα παράγει νέο πλούτο και στους τρεις τομείς της παραγωγικής δραστηριότητας, σύμφωνα με τις αρχές της Βιώσιμης, δηλαδή της ισόρροπης Οικονομικής, Κοινωνικής και Περιβαλλοντικής Ανάπτυξης.

Που προβλέπει αναδιανομή αυτού του πλούτου με επιβάρυνση των οικονομικά ισχυρών, με σκοπό την ανασύσταση του κοινωνικού κράτους.

Που προβλέπει διάχυση του πλούτου στην οικονομία και στην αγορά, ώστε να ωφεληθούν οι εργαζόμενοι και οι μικρομεσαίοι.

Που προβλέπει την παραγωγική αξιοποίηση και όχι την ιδιωτικοποίηση των κοινών αγαθών και του δημόσιου πλούτου.

Και που προβλέπει δημόσιες πολιτικές για την υγεία, την παιδεία, την ενέργεια, τις μεταφορές, το περιβάλλον, τα κοινά αγαθά και την κλιματική αλλαγή.

Πρόκειται για τη φιλολαϊκή πολιτική με έμφαση στην παραγωγή και στην αναδιανομή, που οι Νεοφιλελεύθεροι την αποκαλούν… λαϊκισμό.

Για να την απαξιώσουν και για να την ξορκίσουν.

Είναι μια παραγωγική και γι’ αυτό αναπτυξιακή και δίκαιη πολιτική, η οποία είναι απολύτως εφικτή.

Μπορεί να μη συμφέρει στα καρτέλ και στην ολιγαρχία του πλούτου, που θα χάσουν το προνόμιο να συγκεντρώνουν υπερκέρδη, όπως συμβαίνει τα τελευταία χρόνια.

Είναι όμως μια παραγωγική, αναπτυξιακή και συγχρόνως και δημοκρατική απαίτηση της μεγάλης πλειοψηφίας των Ελλήνων.

Και συγχρόνως είναι μια απαίτηση των υγιών παραγωγικών δυνάμεων της χώρας, που σήμερα συνθλίβονται ανάμεσα στα ολιγοπώλια, στην υπερσυγκέντρωση του πλούτου σε λίγους, στη φτώχεια, στην κοινωνική αδικία και στη διαφθορά, που διαπερνούν όλους τους τομείς της παραγωγικής δραστηριότητας.

Γιάννης Μυλόπουλος
Καθηγητής, πρώην Πρύτανης ΑΠΘ
Επικεφαλής της παράταξης ΑΛΛΑΓΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ Κ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ