Διαβάζοντας τα θέματα των φετινών πανελληνίων δεν είναι να απορεί για το διαρκές σφυροκόπημα από την συντηρητική παράταξη και τα φίλια σε αυτήν ΜΜΕ περί δήθεν χαμηλού επιπέδου των μαθητών και των φοιτητών. Αν το δικό σου επίπεδο είναι χαμηλό πρέπει να μειώσεις τους άλλους για να αποκτήσεις μια ταυτότητα.

Τι να πρωτοσχολιάσει κανείς; Το θέμα των ΓΕΛ για την δημιουργικότητα περιείχε ένα κουτσουρεμένο άρθρο του Βήματος που με τη σειρά του προσπαθούσε να μιλήσει για μια επιστημονική έρευνα η οποία διαπίστωσε απαρχές συνδυαστικής σκέψης στα βρέφη.

Το αποτέλεσμα είναι ένα κείμενο που μιλάει φύρδην μίγδην για έννοιες όπως «δημιουργικότητα», «ταλέντο», «γνωστική ικανότητα» χωρίς να τις ορίζει με τρόπο που μπορεί να τις καταλάβει ο αναγνώστης. Έλεγε ότι η δημιουργικότητα ξεκινάει από την κούνια. Τίποτα που να εξηγεί τι εννοεί αναφερόμενο στην «δημιουργικότητα» ενός βρέφους που δεν έχει ακόμα συμβολική σκέψη ή λόγο ή ικανότητα επεξεργασίας της εξωτερικής και εσωτερικής πραγματικότητας.

Το πλήρες άρθρο του Βήματος φυσικά εξηγεί καλύτερα τι προσπαθούσε να αναπτύξει η έρευνα αλλά αυτό αποκρύπτεται από τους μαθητές. Η υπόθεση της ερευνήτριας πως «η φτώχεια, το ανθυγιεινό περιβάλλον διαβίωσης, το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο των γονιών, η έλλειψη κοινωνικής υποστήριξης και η κακή διατροφή είναι γνωστοί παράγοντες που επιδρούν στη γνωστική ανάπτυξη των παιδιών» μένει αστήριχτη.

Ο πιο διαβασμένος μαθητής δεν μπορεί παρά να αναρωτηθεί αν οι γονείς του Μικελάντζελο, του Μπετόβεν ή του Λουντέμη ήταν εύποροι πανεπιστημιακοί. Όμως τα συμπεράσματα δίνονται ως θέσφατα δεν μπορεί ο δημιουργικός μαθητής να τα αμφισβητήσει, πρέπει να τα υπομείνει. Όσο πιο δημιουργικός είναι δηλαδή τόσο πιο δύσκολο του γίνεται να σχολιάσει με σοβαρότητα τον πακτωλό ανοησίας του του έχει σερβιριστεί προκειμένου να προχωρήσει στην ανώτατη εκπαίδευση. Ο πιο αδύναμος μαθητής δε, καλείται να αναμασήσει τις ανοησίες του θέματος ελπίζοντας ότι θα πέσει σε έναν επιεική εξεταστή. Ίσως να είναι και σε καλύτερη θέση γιατί δεν αναγνωρίζει τα κενά σε αυτό που διάβασε.

Στα θέματα των ΕΠΑΛ πια δεν τηρούνται καν τα προσχήματα. Η πηγή του κειμένου είναι «το διαδίκτυο». Ποιο κομμάτι του; Ο τοίχος του φέισμπουκ κάποιου από τους εξεταστές ανάμεσα σε ποστ του τύπου «δεν συναινώ στην χρήση των φωτογραφιών μου…» ή «αν αγαπάς κάτι άφησε το ελεύθερο αν γυρίσει πίσω είναι για πάντα δικό σου»; Και τι κείμενο. Έχει τα πάντα. Την μοναδική φράση επιστημονικής εγκυρότητας «έρευνες λένε», θαυμαστικά με το κιλό, ανερμάτιστες κοινοτοπίες, λίγη αρχαία Ελλάδα, το μόνο που λείπει είναι το «κάνουμε like και share να σκάσουν οι ανθέλληνες» στο τέλος.

Είναι ντροπιαστικό η τόσο σημαντική στιγμή των μαθητών της χώρας να ορίζεται από τέτοιες ταπεινωτικές ασκήσεις υποταγής της σκέψης τους σε θέματα που στερούνται όχι μόνο περιεχομένου και φαντασίας αλλά και στοιχειώδους επιπέδου. Φυσικά οι μαθητές τελικά αποδεικνύουν τη δημιουργικότητα τους. Χλευάζοντας τα θέματα στα σόσιαλ, στις παρέες τους, παραφράζοντας τα ερωτήματα, κάνοντας πικάντικα αστεία, ασκώντας δηλαδή την κριτική τους σκέψη. Απλά το κάμουν έξω από εκεί που απαγορεύεται, έξω από την αίθουσα της εξέτασης.

Είναι λυπηρό να φαντάζεται κανείς τους μαθητές να προσπαθούν να στραμπουλήξουν τη σκέψη τους ώστε να την χωρέσουν σε τέτοια ερωτήματα που το μόνο που ζητούν είναι η αναμάσηση των ιδεών ενός κειμένου που τους έχει δοθεί το οποίο είτε δε βγάζει νόημα, είτε είναι γεμάτο κοινοτοπίες. Είναι τραγικό να φαντάζεται κανείς και τους εφήβους πάντα λατρεύουν τη μουσική, που γεμίζουν τα στάδια για να ακούσουν την ακατέργαστη ποίηση του Λεξ ενώ ταυτόχρονα αναζητούν στην τραπ μιας κοινωνίας που κλυδωνίζεται λίγη από τη δική τους αλήθεια, να μην μπορούν να αφήσουν τη σκέψη τους να παράγει κάτι άλλο εκτός από απαντήσεις σε ανοησίες.

Ίσως ο στόχος όμως να είναι ακριβώς αυτός. Να εκπαιδευτούν οι μαθητές στο να καταπίνουν ανεπεξέργαστα την προπαγάνδα του συντηρητισμού και του εθνικισμού που διαπνέει την σύγχρονη πολιτική σκηνή. Δυστυχώς εκ του αποτελέσματος αυτή η μέθοδος δείχνει να πετυχαίνει στη χώρα μας. Θυμάται κανείς τον Σεφέρη που είπε κάποτε, «Βλέπω μπροστά μου τον γκρεμό όπου μας οδηγεί η καταπίεση που κάλυψε τον τόπο».

Καλή επιτυχία στα παιδιά που προσπαθούν να ανοίξουν τα φτερά τους σε ένα σύστημα που θέλει να τους εγκλωβίζει στο γύψο.