«Αν σήμερα συνέβαινε μια εξέγερση σαν εκείνη του ’73, οι κάμερες χιλιάδων κινητών θα απαθανάτιζαν το τανκ να γκρεμίζει την πύλη και όλοι θα το έβλεπαν σε ζωντανή μετάδοση» γράφει η Μαριάννα Τζιαντζή στο συλλογικό έργο «Τότε και τώρα –  Από τη λάμψη του Πολυτεχνείου στο ημίφως του σήμερα. 34 φωνές» (εκδόσεις Τόπος). Θα είχαμε γλιτώσει από τις επικίνδυνες αναθεωρητικές αρλούμπες στελεχών της ΝΔ, αλλά είμαι σίγουρη πως θα έβρισκαν άλλους γκεμπελίστικους τρόπους να ξαναγράψουν την ιστορία όπως τους βολεύει.

Ads

Μία ημέρα πριν από την επέτειο της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, ο υπουργός Υγείας και αντιπρόεδρος της ΝΔ Άδωνις Γεωργιάδης επανέφερε το γνωστό ψεύδος για τους νεκρούς. Μιλώντας στα Παραπολιτικά 90,1, όταν ρωτήθηκε ευθέως αν υπήρξαν νεκροί, απάντησε: «Παραμένω πιστός στο πόρισμα Τσεβά που βγήκε επί υπουργίας Ε. Αβέρωφ. Πάρτε το και διαβάστε το να σας λυθούν οι ιστορικές απορίες». Λίγο νωρίτερα είχε υποστηρίξει ότι η εξέγερση έγινε και οδήγησε στην πτώση του Παπαδόπουλου, αλλά και στην άνοδο του Ιωαννίδη.

Ads

Η δήλωση αυτή από το πρωτοπαλίκαρο πλέον του πρωθυπουργού, μπορεί όσον αφορά τον ίδιο να κάνει σαφές πως δεν έφυγε ποτέ από την φτερούγα της ακροδεξιάς – απλά αποκήρυξε επιλεκτικά κάποιες ιδέες του όπως έγινε στην περίπτωση της μετάνοιας απέναντι στο Ισραήλ – δεν πρέπει ωστόσο να αντιμετωπίζεται ως ένα αφήγημα ξεκομμένο από την κυβέρνηση Μητσοτάκη. Από τον Άδωνι Γεωργιάδη και τον Μάκη Βορίδη μέχρι τον Άγγελο Συρίγο και τον Κωνσταντίνο Λούλη, μια σειρά δημόσιων παρεμβάσεων επιχειρεί κατά καιρούς, όχι απλά να περιορίσει το ιστορικό βάρος της εξέγερσης, αλλά να εγκαθιδρύσει ένα νέο αφήγημα που στηρίζεται πάνω σε μυθεύματα τα οποία στο τέλος της ημέρας καθαγιάζουν την χούντα.

Ads

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ακούει άλλοτε να  αμφισβητούνται οι νεκροί, άλλοτε η ίδια η αντιδικτατορική αντίσταση -η επίκληση του πορίσματος Τσεβά δεν είναι καινούργια- αλλά δεν θεωρεί καθόλου απαραίτητο να υπερασπιστεί την εξέγερση, τον αγώνα του φοιτητικού κινήματος υπέρ της δημοκρατίας.

Ads

Ο Γεωργιάδης έχει επανειλημμένα καταφύγει στη διάκριση ανάμεσα στους νεκρούς «εντός» και «εκτός» του Πολυτεχνείου. Το 2018, ως αντιπρόεδρος της ΝΔ, είχε προκαλέσει αντιδράσεις επιμένοντας ότι δεν υπήρξαν νεκροί στο Πολυτεχνείο. Το 2021, όταν ρωτήθηκε ξανά, διευκρίνισε ότι εννοούσε πως δεν υπήρξαν νεκροί μέσα στο ίδρυμα, αλλά στους γύρω δρόμους.

Η διατύπωση αυτή δεν αθώα. Μεταφέρει τη συζήτηση από την πραγματικότητα της αιματηρής καταστολής σε ένα στενό ερώτημα για το πού ακριβώς σκοτώθηκαν οι άνθρωποι και  αφήνει εκτός κάδρου το ουσιώδες, ότι οι νεκροί ήταν θύματα της καταστολής της εξέγερσης και της δράσης των δυνάμεων του δικτατορικού καθεστώτος.

Ευτυχώς έχουμε την ιστορική έρευνα. Ο ερευνητής του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών Λεωνίδας Καλλιβρετάκης έχει καταγράψει 24 πλήρως τεκμηριωμένες περιπτώσεις νεκρών, ενώ η έρευνα έχει εξετάσει επιπλέον 16 ανώνυμες περιπτώσεις που προέκυπταν βασίμως και 30 επώνυμες περιπτώσεις που δεν είχαν τεκμηριωθεί. Η επιστημονική έρευνα δεν υποστηρίζει ότι όλοι αυτοί οι άνθρωποι σκοτώθηκαν μέσα στον χώρο του ιδρύματος. Τεκμηριώνει, όμως, ότι υπήρξαν νεκροί κατά τα γεγονότα της εξέγερσης και την καταστολή τους. Υπάρχει όμως και το βιβλίο του Δημήτρη Βεριώνη που μιλά με τεκμήρια για τους αγνώστους νεκρούς της Χούντας, περιπτώσεις που δεν είχαν καταγραφεί έως πρόσφατα που δεν αφορούν απαραίτητα το χρονικό της εξέγερσης.

Ο Μάκης Βορίδης, επίσης υπουργός της ΝΔ και πρώην ηγετικό στέλεχος του ΛΑΟΣ, έχει τοποθετηθεί με τρόπο που υποβαθμίζει την ιστορική σημασία του Πολυτεχνείου. Δεν πέσαμε από τα σύννεφα καθώς πρόκειται για τον πολιτικό που είχε πει τη μνημειώδη φράση το 2018 «πρέπει να υπάρξει στρατηγική ήττα των ιδεών της Αριστεράς για να μην ξαναβρεθεί στην εξουσία με οποιαδήποτε μορφή της», προσθέτοντας πως χρειάζονται αλλαγές στο κράτος και τους θεσμούς. Ο Βορίδης είχε διατελέσει στο παρελθόν επικεφαλής της νεολαίας της ΕΠΕΝ, οργάνωσης που είχε ιδρυθεί από τον δικτάτορα Γεώργιο Παπαδόπουλο. Η δημόσια παρουσία του στο ζήτημα έχει επισημανθεί σε δημοσιεύματα που καταγράφουν την προσπάθεια αμφισβήτησης του συμβολισμού της εξέγερσης.

Ανάλογη πολιτική διαδρομή έχει και ο Θάνος Πλεύρης, ο οποίος προέρχεται από τον ΛΑΟΣ. Οι δημόσιες τοποθετήσεις του για το Πολυτεχνείο έχουν κινηθεί στη γραμμή της υποβάθμισης του ρόλου της εξέγερσης και της μεταπολιτευτικής της σημασίας.

Πιο χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Άγγελου Συρίγου. Τον Ιούλιο του 2022, ως υφυπουργός Παιδείας, μίλησε στη Βουλή για την «πολιτική μυθολογία» που, όπως είπε, δημιουργήθηκε γύρω από το Πολυτεχνείο μετά το 1974. Υποστήριξε ότι η δικτατορία δεν έπεσε εξαιτίας της εσωτερικής αντίστασης, αλλά υπό το βάρος των ανομημάτων της και κυρίως της κυπριακής τραγωδίας. Παράλληλα, περιέγραψε το Πολυτεχνείο ως το μοναδικό σοβαρό γεγονός μαζικής λαϊκής αντίστασης, το οποίο στη συνέχεια προσέλαβε «μυθικές διαστάσεις». Ο ίδιος διευκρίνισε ότι δεν αμφισβητούσε την αξιακή σημασία της εξέγερσης, αλλά την πολιτική χρήση του συμβόλου της στη Μεταπολίτευση.

Στο ίδιο πεδίο εντάσσεται και ο Κωνσταντίνος Λούλης, πρώην γενικός γραμματέας Τουρισμού και συνεργάτης του Κυριάκου Μητσοτάκη. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, στο βιβλίο του για την περίοδο 1965-1977 υποστήριξε ότι η εξέγερση του Πολυτεχνείου ενίσχυσε τη χούντα, θέση που αντιστρέφει το ιστορικό της αποτύπωμα.

Η αμφισβήτηση, βέβαια, δεν περιορίζεται σε πρόσωπα που κατέχουν σήμερα κυβερνητικές θέσεις. Η Έλλη Παπαγγελή, μέλος της ΝΔ, είχε αναπαράγει το 2014 σε ανάρτησή της τη διατύπωση ότι το Πολυτεχνείο αποτελεί «θεμέλιο λίθο της ιδεολογικής ηγεμονίας της Αριστεράς», ενώ αμφισβητούσε τους ισχυρισμούς για νεκρούς εντός του Πολυτεχνείου.


Η ιστορική αντίκρουση αυτών των ντροπιαστικών  ισχυρισμών που ανασύρει η δεξιά του Μητσοτάκη ως σανίδα σωτηρίας στον δρόμο προς της εκλογές, δεν προέρχεται μόνο από την Αριστερά. Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, πρώην πρωθυπουργός και αρχηγός της ΕΡΕ, είχε καταθέσει για τη σφαγή και τους φόνους που σημειώθηκαν κατά το επόμενο διήμερο, ενώ το 1982 είχε μιλήσει στη Βουλή για «βέβηλα ψέματα» όσων υποστήριζαν ότι δεν υπήρξαν νεκροί και τραυματίες.

Είναι προφανές πως δεν ταυτίζονται όλα τα στελέχη της ΝΔ με το αναθεωρητικό αφήγημα. Όσες και όσοι σιωπούν ακούγοντας όμως φράσεις οι οποίες σε μια δημοκρατία θα έπρεπε να δημιουργούν μείζονα πολιτικά θέματα, συμβάλλουν στην προσπάθεια να μετατοπιστεί η κοινωνία προς την άκρα δεξιά, σε μια εποχή που ήδη αρχίζει να γίνεται θελκτική στα μάτια νέων ανθρώπων. Το ξεμπρόστιασμα της προπαγάνδας του ακροδεξιού σώματος της ΝΔ (που εξελίσσεται σε βασικό κορμό της) αφορά τα όρια της ιστορικής μνήμης μιας χώρας που έχει ακόμα νωπά τα τραύματα από τις πληγές της δικτατορίας.

Το μόνο σίγουρο είναι πως «Το Πολυτεχνείο ζει» κι αυτό ενοχλεί υπερβολικά την κυβερνώσα Δεξιά, η οποία προϊδεάζει πως στον δρόμο προς τις εκλογές θα δηλητηριάσει με μπόλικη ακροδεξιά τον δημόσιο λόγο.