Μετά την επίθεση στους δίδυμους πύργους -το μακρινό ή όχι και τόσο 2001- ο πρόεδρος Τζ. Μπους κήρυξε 10ήμερο εθνικό πένθος. Με τη λήξη του, πέρασε αμέσως στη δράση με τον «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας» τον οποίο πληρώνουμε έως σήμερα.

Η Τζούντιθ Μπάτλερ, η πανεπιστημιακός που τάχθηκε με την Αμερική που αντιστεκόταν με το σύνθημα «Δεν θα γίνει η θλίψη μας πολεμική ιαχή» γράφει εκείνη την περίοδο το βιβλίο «Ευάλωτη ζωή, οι δυνάμεις του πένθους και της βίας» που στα ελληνικά κυκλοφορεί σε μετάφραση Μ. Λαλιώτη και Κ. Αθανασίου (εκδ. Νήσος).

Η συγγραφέας προτείνει μεταξύ άλλων όχι την αντεκδίκηση αλλά «…την παράταση του χρόνου της οδύνης και την μετατροπή του σε αυτοκριτική για τα εθνικά και πολιτικά όρια του δημόσιου πένθους και ανταπόκριση στο αίτημα του απένθητου άλλου» όπως επισημαίνει στον πρόλογο η Αθ. Αθανασίου. Ενός «άλλου» που επιχειρήθηκε να διαγραφεί ακαριαία από τη δημόσια σφαίρα, όπως επιχειρείται να διαγραφούν σήμερα οι Παλαιστίνιοι, γι’αυτό και η Μπάτλερ μιλά αναλυτικά για τις ζωές τις «μη άξιες πένθους».

Το βιβλίο αυτό γράφτηκε μέσα σε συνθήκες που θυμίζουν έντονα το περιβάλλον που διαμορφώθηκε μετά την επίθεση της Χαμάς.

Μέσα σε ένα κλίμα πατριωτικής έξαρσης, δαιμονοποίησης του αντιπολεμικού κινήματος και με πανάκεια το ρητό «αν δεν είσαι μαζί μας είσαι εναντίον μας». Όπως τότε έτσι και σήμερα, κάθε απόπειρα να ασκηθεί κριτική στο ηγεμονικό αφήγημα (της Αμερικής τότε του Ισραήλ σήμερα) αντιμετωπίζεται ως έγκλημα.

Σήμερα δε, εκτός από την πολεμική που δέχονται, οι επικριτές των εγκλημάτων του Ισραήλ και όσοι -ες συμμετέχουν στο κίνημα κατά της γενοκτονίας και υπέρ των δίκαιων αιτημάτων του Παλαιστινιακού λαού, αποκτούν και το στίγμα του αντισημίτη, ενώ είναι το κράτος του Ισραήλ που εφαρμόζει ναζιστικές πρακτικές.

Μοιάζει παράλογο να συγχρονίζονται υπέρ αυτής της άποψης άνθρωποι που όχι απλά δεν ανήκουν αποκλειστικά στον ακροδεξιό χώρο, αλλά έχουν θητεύσει και στην Αριστερά. Είναι η τάξη των «φιλελευθέρων» του «μετώπου της λογικής» που διαμορφώθηκε κατά τα μνημονιακά χρόνια και η οποία πρωτοστατεί μαζί με τη Δεξιά στην υπεράσπιση άνευ όρων και ορίων του Ισραήλ. Και όχι, δεν αρκεί η ιδεοληψία κατά της Αριστεράς για να ερμηνεύσει το γιατί επιμένουν να συντάσσονται με το κράτος που διαπράττει γενοκτονία. Τη βαθύτερη αιτία έχει εξηγήσει ο Έντουαρντ Σάιντ στο βιβλίο «Οριενταλισμός» (Σάλτο) όπως μας θύμισε ο συγγραφέας Μάκης Μαλαφέκας σε πρόσφατη ανάρτηση του στην οποία γράφει:

«Η άνεση με την οποία το Ισραήλ χτυπάει τη μια χώρα του αραβομουσουλμανικού κόσμου μετά την άλλη σαν να ήταν μία και μόνη ενοποιημένη επικράτεια ενός γιγαντιαίου εχθρικού λαού –και, κυρίως, η συνακόλουθη άνεση με την οποία η συλλογική Δύση δέχεται και στηρίζει τη λογική αυτών των χτυπημάτων– δεν είναι μόνο προϊόν της πολεμικής και υλικοτεχνικής του υπεροχής.

Υπάρχει εδώ μια “ηθικήˮ νομιμοποίηση, ένα πρωτογενές αφήγημα τόσο αυτονόητο που δεν χρειάζεται καν να αναφέρεται, και που έχει τις ρίζες του στον παλιό καλό, κατά Έντουαρντ Σάιντ Οριενταλισμό. Η αποικιακή αυτή ιδεολογία περιγράφει τον “ανατολίτικοˮ πληθυσμό ως μια ανιστορική μάζα που δεν ζει σε “χώρεςˮ αλλά σε “τόπουςˮ, που δεν είναι συγκεκριμένη αλλά “αιώνιαˮ (και, ως εκ τούτου, σχετική, αόριστη). Μπορείς να την εποικίσεις, να την εκμεταλλευτείς, να τη μετακινήσεις απ’ το ένα μέρος στο άλλο χωρίς ο εκτοπισμός αυτός να την πειράζει εφόσον όλοι “αυτοίˮ το ίδιο είναι, τι εκεί τι αλλού, μπορείς πάντα να υπολογίζεις στο ότι θα είναι αφελής και υπανάπτυκτη, και να θανατώνεις αδιακρίτως τα μέλη της χωρίς ποτέ να λογοδοτείς για τα εγκλήματά σου.

Εξάλλου, το “έγκλημαˮ στη Δύση είναι μια έννοια που έχει ουσιαστική ισχύ μόνο ανάμεσα στα δικά της μέλη – αυτά της πολιτισμένης κοινότητας. Ο 21ος αιώνας αποτελεί ένα όλο και πιο επιταχυμένο αξιακό πισωγύρισμα στον 19ο, γι’ αυτό και επείγει να μελετήσουμε τα εκτρωματικά του ιδεολογικά θεμέλια ξεκινώντας, όσον αφορά τα τεκταινόμενα στη Μέση Ανατολή, από αυτό του Οριενταλισμού».

O Σάιντ έδειξε ότι η Ανατολή υπήρξε κυρίως ένα δυτικό αφήγημα, μια επινόηση που κανονικοποίησε πολέμους, αποικιοκρατία, εκμετάλλευση. Σήμερα, η ίδια λογική αναβιώνει για να δικαιολογήσει τον αφανισμό πληθυσμών στη Γάζα. Όταν οι δυτικές κυβερνήσεις δικαιολογούν τον αφανισμό ενός λαού με το επιχείρημα της «παράπλευρης απώλειας», όταν ο Λίβανος και η Συρία αντιμετωπίζονται σαν διαφορετικά επεισόδια του ίδιου σεναρίου, δεν κάνουν τίποτε άλλο από το να επιβεβαιώνουν πως «όλοι αυτοί» οι «ανατολίτες» είναι ίδιοι, άρα αναλώσιμοι. Όπως έγραφε ο Εμέ Σεζέρ ήδη από το 1950, η αποικιοκρατία είχε πάντα στο κέντρο της την απανθρωποποίηση. Το έγκλημα δεν είναι έγκλημα όταν γίνεται σε βάρος των «άλλων».

Κι εδώ βρίσκεται η μεγάλη αντίφαση της Δύσης. Στα δικά της σύνορα η έννοια του εγκλήματος, του διεθνούς δικαίου, της ανθρώπινης ζωής είναι ιερή. Εκτός συνόρων, όλα αυτά είναι σχετικοποιημένα και υπό αίρεση. Έξω από τη Δύση δεν υπάρχουν εύκολα άνθρωποι άξιοι πένθους, όπως θα έλεγε η Μπάτλερ, εκτός αν πρόκειται για δισεκατομμυριούχους, όπως διαπιστώσαμε και με αφορμή το προσφυγικό.

Ίσως το πιο τρομακτικό από όλα είναι μια ανθρωπότητα που τον 21ο αιώνα, όχι απλά δεν έχει αποκηρύξει τα αποικιοκρατικά στερεότυπα, αλλά τα αναπαράγει πλέον με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση.