Ακόμη και φέτος υπήρξε εκκωφαντική, λογοκριτική σιωπή από τους διοργανωτές φορείς για το κείμενο που απευθύνθηκε τόσο στον Δήμο Θεσσαλονίκης, όσο και στο ΚΙΣΕ αφού περιέχει τη άβολη μνήμη και προφανείς πολιτικοκοινωνικές αναγωγές.

Σε κεντρικό κείμενο με τίτλο «ΠΟΤΕ ΞΑΝΑ!» Τους θυμόμαστε και τους τιμάμε όπως τους αξίζει; που το συνυπέγραφαν οι: Βλαζάκη Ειρήνη Δαγδιλέλης Βασίλης Δημητριάδου Μπέτη, Εμμανουηλίδου Μαρία, Ζαγγελίδης Κοσμάς, Θανόπουλος Ροίκος, Καβάλα Μαρία, Καρακατσάνης Λεωνίδας, Καττής Νίκος, Κετέν Παντελής, Κοσμαδάκη Κατερίνα, Λιλιμπάκη – Σπυροπούλου Μαρία, Λυκεσάς Απόστολος, Μαυροσκούφης Δημήτρης, Μηταφίδης Τριαντάφυλλος, Παπαδοπούλου Φωτεινή, Παπανικολάου Αλέξιος, Πολυχρονίδης Κώστας, Πούλιος Σωτήριος, Ρακιτζής Παναγιώτης, Ρεπούση Μαρία, Σιδέρη Ελένη, Στυλιανού Άρης, Τοπαλίδου Μαρία, Τσιτσελίκης Κωνσταντίνος και, Χοντολίδου Ελένη, συμπολίτες της ‘πέρα όχθης’ θύμιζαν πως:

1. στις αρχές της δεκαετίας του 1920 λόγω των πυρκαγιών του 1890 και του 1917 στην πόλη έμειναν άστεγοι 73.000 άνθρωποι από τους οποίους οι 52.000 ήταν Εβραίοι

2. Το 1923 οι Θεσσαλονικείς Εβραίοι υφίστανται πολιτικές διακρίσεις: ψηφίζουν σε ξεχωριστά εκλογικά τμήματα

3. 4/8/1930, χωρίς κανένα σεβασμό για τα θρησκευτικά δικαιώματα των αλλοθρήσκων, δημοσιεύθηκε ο νόμος για την απαλλοτρίωση του εβραϊκού νεκροταφείου

4. Το 1931 η φιλοναζιστική οργάνωση «Εθνική Ένωσις Ελλάς» (3Ε), στα πρότυπα των χιτλερικών «Ταγμάτων Εφόδου», εξαπέλυσαν άγρια επίθεση κατά των Εβραίων στους συνοικισμούς Ρεζί-Βαρδάρ, συνοικισμό 151 και Κάμπελ. Στη δίκη στη Βέροια όλοι οι κατηγορούμενοι αθωώνονται και επιστρέφουν στη Θεσσαλονίκη με πορεία θριάμβου,

5. 1943: Ο Γενικός Διοικητής Μακεδονίας εγκρίνει το αίτημα του Δήμου Θεσσαλονίκης (ΔΘ) για 100.000 τούβλα από τα ισραηλιτικά νεκροταφεία ώστε να χρησιμοποιηθούν στην Ιωαννίδειο Σχολή, στο Κρατικό Θέατρο, στην Εκκλησίας του Αγίου Δημητρίου και άλλων. /…/

6. 2/8/1943: Ο τελευταίος 19ος συρμός με 1.800 εβραίους της Θεσσαλονίκης φεύγει για το Άουσβιτς- Μπιρκενάου, ενώ το κατοχικό Υπουργείο Οικονομικών με την υπ’ αριθμόν διαταγή 5880/14-10-1943 προώθησε με συνοπτικές διαδικασίες την κατάληψη εβραϊκών περιουσιών και του νεκροταφείου, ως «ακίνητα εγκαταλειμμένα από τους ιδιοκτήτες τους»!. 9.  Για μήνες και για χρόνια οι επιζώντες Εβραίοι διεκδικούν την επιστροφή των σπιτιών τους και των επιχειρήσεων.

7. 11/2/1959 αρχίζει η δίκη του Μ. Μέρτεν για ποινικά αδικήματα: Δολοφονίες 680 Ελλήνων πολιτών και εβραϊκού θρησκεύματος, βασανισμοί 9.000 εβραίων στην πλατεία Ελευθερίας, κλοπή περιουσιών εβραίων της Θεσσαλονίκης, καταστροφή ιστορικών και θρησκευτικών μνημείων Τον υπερασπίζονται Έλληνες, όπως ο Η. Δούρος που τον επαίνεσε ο Αθ. Χρυσοχόου, όπως και καθηγητής του Α.Π.Θ. Παρά την καταδίκη του ο Μέρτεν ύστερα από έντεκα ημέρες αφέθηκε ελεύθερος!! και παραπέμφθηκε στη γερμανική Δικαιοσύνη!

8. Το 1997, μετά από 50 χρόνια(!) τοποθετείται το πρώτο μνημείο για το Ολοκαύτωμα στην πόλη, ακολουθεί η αναμνηστική πλάκα για το νεκροταφείο στο Α.Π.Θ. Τα μνημεία βανδαλίστηκαν από ακροδεξιούς πολλές φορές.

9. Το 2012 με το Προεδρικό Διάταγμα 118 η Θεσσαλονίκη κηρύσσεται Μαρτυρική Πόλη λόγω των Εβραίων που χάθηκαν, συνδρομή, και ενώ το θέμα είχε τεθεί από το 2008 στο Δημοτικό Συμβούλιο αλλά απορρίφθηκε από την τότε Διοίκηση του Δ.Θ. Ακόμα δεν υπήρχε αναφορά για την Μαρτυρική Πόλη στην ιστοσελίδα του Δ.Θ. και πολλά άλλα.

Σήμερα, επειδή όπως επιβάλλουν οι καιροί απέναντι στη γενοκτονική πολιτική του Ισραήλ η πλειοψηφία αυτών των ανθρώπων συντάχθηκε με το ίδιο κριτήριο της Αλληλεγγύης απέναντι στο διωκόμενο και στο αδύναμο με τους Παλαιστίνιους και τις Παλαιστίνιες, το ΚΙΣ όχι μόνο επιλέγει προσεκτικά ομιλητές κι ομιλήτριες αποκλείοντάς τους, αλλά και εργαλειοποιεί κυνικά την μνήμη των νεκρών συμπολιτών μας:

Την Κυριακή 15/3/2026  ΔΥΣΤΥΧΩΣ είχα την ατυχία να ακούσω τον Πρόεδρο του ΚΙΣ Δαυίδ Σαλτιέλ να εργαλειοποιεί τους αδικοχαμένους Εβραίους/ες συμπολίτες μας που πέθαναν 80- 85 χρόνια πριν, για να δικαιολογήσει με μια άσχετη με την υπόλοιπη ομιλία φράση  την εισβολή του γενοκτονικού Ισραήλ ΚΑΙ στο Ιράν (βασική πολιτική του παράμετρος είναι αυτή η εργαλειοποίηση άλλωστε). Για να ρίχνει σπόντες κατά όσων ‘δρουν αντισημιτικά’ «με πρόσχημα την δικαιοσύνη, με πρόσχημα την αλληλεγγύη»,  τσουβαλιάζοντας συλλήβδην του αριστερούς δλδ.

Για να εξυπηρετεί μία εκλογική ατζέντα ‘έχουμε κι εκλογές αύριο’, ανέφερε, γελώντας. Το πιο απίστευτο, αλλά τόσο συμβατό με το πώς είναι ή το πώς διαμορφώνεται η φύση μας είναι πως έλεγε δίχως καν ν’ ανατριχιάζει για το πόσο τον αφορούσαν, πόσο τον περιέγραφαν κι αυτόν και τους ομοίους του (και δεν μιλώ με κριτήριο την θρησκεία) για την «σιωπή μπρος στο κακό και την ατομική ευθύνη να το δεις». Αλλά δεν έφτασε το ΚΙΣ να ‘αδειάσει’ αυτούς κι αυτές που με τόσο προσωπικό κόστος  αγωνίστηκαν για την Μνήμη των νεκρών, στο ζήτημα της μετονομασίας της οδού Αθ. Χρυσοχόου υπέρ των νέων συμμάχων του, την ίδια στιγμή που το Ισραήλ υιοθετήθηκε από την διεθνή άκρα δεξιά;

Το ότι αντισημιτισμός υπάρχει και μέσα στην αριστερά σε λανθάνοντα σε σχέση με την δεξιά βαθμό, όπως κι ότι ωραίοι και μη άνθρωποι υπάρχουν σε όλο πλην φασιστών πολιτικό φάσμα και όπου γης, δεν σημαίνει πως κύριος φορέας του δεν είναι η πολιτική του Ισραήλ σήμερα. Αρέσει δεν αρέσει. Και δεν σημαίνει πως πρέπει να καπηλεύεσαι ζωές αλλά κι αγώνες άλλων επειδή αποκαλύπτουν με την στάση τους την δική σου μετάλλαξη, ή να σιωπάς βολικά γι’ όλα αυτά. Δεν είναι τιμητικό να κατηγορείς ως αντισημίτες όσους στάθηκαν στους ομόθρησκους σου για να εξυπηρετήσεις αφηγήματα άλλου κράτους, η απόλυτη ταύτιση του οποίου άλλωστε με τον πολύ ευρύτερο εβραϊσμό αποτελεί ύψιστο δείγμα απογείωσης και αντισημιτισμού, από όποια πλευρά κι αν προέρχεται.

Παρόλα αυτά, και παρά την ηλικία και τα προβλήματά τους, οι… αντισημίτες  (λολολολ) κι ενώ η κοινωνικοπολιτική ‘φιέστα’ στα εγκαίνια της πλατείας Ελευθερίας εξελισσόταν, όπως οι Μηταφίδης, η Τσαρουχά κι άλλοι/ες κατέβηκαν κι άφησαν ένα λουλούδι στη Μνήμη των δολοφονημένων συμπολιτών μας.

Για τις πόλεις-γεφύρια ενός καιρού μακρινού που έβαλε ένα ανολοκλήρωτο στοίχημα, πόλεις-μήτρες δύσκολες μα γόνιμες που είχαν την ευρύτητα να κυοφορούν παιδιά πολλών πατέρων δίχως να σκοτώνουν για «λόγους ηθικής» κανένα, ισχύει ίσως αυτό που έγραψε ο Γκαίτε στο Νόημα της Ζωής (του): «Ανήκα ανέκαθεν σ’ αυτό που δεν μπόρεσα να είμαι», γράφαμε κάποτε. Αλλά η προσπάθεια να γίνεις υπερασπίζοντας αξίες πέρα από τις συγκυρίες και τις αλλαξοκωλιές των καιρών δεν πρέπει ποτέ να πάψει, όσο κι αν αποτελεί φωνή άβολη που αντιμετωπίζεται ‘αναλόγως’.

Γιατί  στις πόλεις εξακολουθεί να καταγράφεται σε μεγάλο βαθμό η ιστορία του κόσμου. Και παρόλο που πολύ φως σπινθήρισε χτυπημένο πάνω στις πέτρες της ιστορίας , σκοτάδι επικράτησε πάλι. Με άλλη ένταση και μορφή αλλά σκοτάδι. Κι αυτό περιλαμβάνει λειτουργίες όμοιες σε σχέση με την Μνήμη που πρέπει να τιθασευτεί και να σβήσει, υπέρ των τωρινών ‘νικητών’ για μία ακόμη φορά.  Αλλά. ‘κάτω απ’ το λιθόστρωτο υπάρχει παραλία’. Σπονδή στη ροή που αρνείται να παραδοθεί, διαβρώνοντας τις στέρεες λειτουργίες υπέρ της δύναμης όσο κι αν αλλάζουν πρόσωπο και προσωπείο θύματα και θύτες, ή μάλλον όσοι αυτοπροβάλλονται ως εκπρόσωποι τους.

Πώς αντιμετωπίζουμε την Μνήμη λοιπόν ΚΙΣΕ και Δήμαρχε Θεσσαλονίκης; Ας μιλήσουμε και για τον αντισημιτισμό! Κι ας το κάνουμε δίχως χειριστικό ηθικισμό που αντιστρατεύεται την ηθική απέναντι κάθε τραγικού θανάτου. Κι ας μιλήσουμε για τωρινές λυκοφιλίες που θα αναδείξει ξανά η ιστορία ως τέτοιες. Ας μιλήσουμε, επιτέλους, για την πρέπουσα Τιμή στους νεκρούς και για την αναγκαία μακροϊστορικά προστασία στους ζωντανούς. Ας αναρωτηθούμε ποιοι είναι οι ‘χρήσιμοι ηλίθιοι’ τελικά. Η απόκρισή μας στην εναγώνια «κραυγή για το αύριο» των νεκρών ή επιζώντων του Ολοκαυτώματος και των ποικίλων θυμάτων του ρατσισμού, του φασισμού και των ιμπεριαλιστικών πολέμων πρέπει να είναι η αποκατάσταση των ιστορικών αδικιών, ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η καταπολέμηση των ανισοτήτων και διακρίσεων. Και φυσικά η μνημόνευση όσων προσπάθησαν ακόμη κι όταν η στάση ζωής τους τώρα μας ξεβολεύει.

Αυτό το οικουμενικό μήνυμα στέλνει το εμβληματικό, κατά τη γνώμη μου,  απόσπασμα από τον «Σαουλίκο» που διάβαζε όταν καλούνταν ο Μηταφίδης στην τελετή, αφιερωμένο και στις δικές μας αλλά και στις πατρίδες των παλιών και των τωρινών ‘άλλων’: «Αλήθεια είχαν πατρίδα οι κολασμένοι; Και ποια ήταν αυτή; Η Θεσσαλονίκη, τα Ιεροσόλυμα, η Πολωνία; Για τον Ρόμπι Βαρσάνο  η πατρίδα του ήταν η Θεσσαλονίκη, μα για τον αδερφό του, τους γονείς του, τους θείους του, τους φίλους του  –κοντά τριάντα ψυχές–  η πατρίδα, η παντοτινή τους πατρίδα, ήταν το Άουσβιτς. Ο ουρανός του Άουσβιτς και όχι η γη του. Στον ουρανό, εκεί ήταν η πατρίδα τους. Μόνο που δεν ήξερε, όταν φυσάει ο αέρας, αέρας δυνατός και μετακινείται από χώρα σε χώρα, δεν ήξερε για πού ταξίδευε η πατρίδα των δικών του. Αέρας είναι, όπου θέλει σε πάει. Μπορεί να ανακατευόταν με τον δικό τους Βαρδάρη και να τους έφερνε ως τη Θεσσαλονίκη. Όλα γίνονται σ’ αυτή τη ζωή. Θα ήταν πολύ ωραίο, οι πατρίδες να μετακινούνται με τον αέρα και να ανακατεύονται. Να ανακατεύονται οι άνθρωποι πριν προλάβουν να ριζώσουν για να μην έρχονται οι άλλοι να τους ξεριζώνουν. Μακάρι να ήταν αέρας οι πατρίδες. Μα δεν ήταν και δεν είναι.»

Ας μιλήσουμε για την Μνήμη λοιπόν, όχι μόνο της κατοχής αλλά και των δεκαετιών που ακολούθησαν. Ας μιλήσουμε και για την Μνήμη των αγώνων που συνόδεψαν την πλατεία μήπως και κάποτε μαζί με την δίδυμη της, την Δικαιοσύνη, η Ελευθερία (συνείδησης και δράσης) ταυτιστεί με την πλατεία που έχει το όνομά της.