Ήταν η απαρχή του Ισπανικού εμφυλίου και συνέβη 90 χρόνια πριν. Η Επανάσταση του Οκτώβρη του 1934 ή Επαναστατική Γενική Απεργία, ήταν μια εξέγερση κατά τη διάρκεια της «μαύρης διετίας» της Δεύτερης Ισπανικής Δημοκρατίας μεταξύ 5 και 19 Οκτωβρίου 1934.

Μετά τις γενικές εκλογές του 1933 και την είσοδο της Ισπανικής Συνομοσπονδίας της Αυτόνομης Δεξιάς (CEDA) στην ισπανική κυβέρνηση τον Σεπτέμβριο του 1934 ξεκινούσε μια περίοδος μεγάλων ταραχών, με τα γνωστά τραγικά λάθη και εξ αριστερών, που ονομάστηκε μαύρη διετία της Δημοκρατικής Διακυβέρνησης.

Περίπου 2.000 άνθρωποι σκοτώθηκαν κατά την Επανάσταση του 1934 στις αρχικές εξεγέρσεις και την καταστολή τους. Οι ιστορικοί έχουν υποστηρίξει ότι το περιστατικό όξυνε τον ανταγωνισμό μεταξύ της πολιτικής δεξιάς και της αριστεράς στην Ισπανία και έφερε κοντύτερα τον εμφύλιο.

Η απίστευτη φτώχια των κολίγων και η τεράστια θνησιμότητα ακόμη και μωρών, η αναισθησία των ολιγαρχών και υποκρισία της χειρότερης εκδοχής του ρωμαιοκαθολικισμού δλδ της Ισπανικής Εκκλησίας που δημιούργησε και την Ιερά Εξέταση, δημιούργησε ένα έντονο επαναστατικό ρεύμα στην Ιβηρική από όσους «δεν είχαν να χάσουν τίποτε αλλά να κερδίσουν τα πάντα» δλδ στην περίπτωση τους την ζωή.

Η νίκη των αριστερών δυνάμεων στα 1931 έγινε δεκτή από τους ρημαγμένους φτωχούς της Ισπανίας με ενθουσιασμό, δημιουργώντας ελπίδες ότι τελικά θα οδηγούσε σε μεταρρυθμίσεις και βελτίωση των συνθηκών διαβίωσής τους. Και όντως ψηφίστηκαν σημαντικοί νόμοι και αποπειράθηκαν μεταρρυθμίσεις για τη μείωση της φτώχειας και τη βελτίωση των εργασιακών δικαιωμάτων.

Ωστόσο, τα επόμενα δύο χρόνια, οι εντάσεις μεταξύ του PSOE (Spanish Socialist Workers Party) και του PRR προκάλεσαν την κατάρρευση της ριζοσπαστικής-σοσιαλιστικής κυβέρνησης και την πυροδότηση γενικών εκλογών.

Οι γενικές εκλογές του 1933 κατέληξαν σε μια κεντροδεξιά πλειοψηφία για λόγους πολύ πέρα από τα λάθη της αριστεράς, καθώς ο ρωμαιοκαθολικισμός έπαιζε τον ρόλο του χειραγωγώντας τις φοβίες και τις ανάγκες των φτωχών, eώ το κέντρο είχε κρατήσει αρκετές δυνάμεις για να παίξει έναν κυβερνητικό ρόλο.

Τα εκπληκτικά αποτελέσματα των εκλογών ήταν ένας συνδυασμός διάφορων παραγόντων, συμπεριλαμβανομένων της αδράς χρηματοδοτούμενης από ολιγάρχες και αποτελεσματικής οργάνωσης της πολιτικής αντιπολίτευσης υπο την ανοχή της Διεθνούς επιτροπής μη επέμβασης, των αντικαθολικών νόμων και της αντικληρικής βίας, της ιδιαιτερης αυταρχικότητας μέρους της κομμουνιστικής αριστεράς απέναντι σε διαφωνίες και της αποχής από τις εκλογές από μέλη του ισχυρού αναρχικού συνδικάτου της Εθνικής Συνομοσπονδίας Εργασίας (CNT).

Η παλινόρθωση της σκληρής δεξιάς σε μια κοινωνία που είχε ρημαχθεί δεκαετίες από την πιο σκληρή εκμετάλλευσή κι έβλεπε τα παιδιά της να πεθαίνουν οδήγησε στην ιστορική απεργία ανθρακωρύχων της Αστούριας το 1934 με έδρα το Οβιέδο. Οι μάχες ξεκίνησαν το βράδυ της 4ης Οκτωβρίου, με τους ανθρακωρύχους να καταλαμβάνουν αρκετές πόλεις, να επιτίθενται και να καταλαμβάνουν τους τοπικούς στρατώνες της Πολιτικής Φρουράς και της Φρουράς Εφόδου.

Τα ξημερώματα της 5ης Οκτωβρίου, οι αντάρτες επιτέθηκαν στο σχολείο των Καθολικών Αδελφών στο Τουρόν. Οι «Αδελφοί» και οι Πατέρες αιχμαλωτίστηκαν και φυλακίστηκαν στο «Σπίτι του Λαού» ενώ περίμεναν την απόφαση της Επαναστατικής Επιτροπής. 34 ιερείς, έξι νέοι ιεροδιδασκαλιστές ηλικίας 18 έως 21 ετών και αρκετοί επιχειρηματίες και πολιτικοί φρουροί εκτελέστηκαν συνοπτικά από τους επαναστάτες στις Μιέρες και στη Σάμα. 58 θρησκευτικά κτίρια, συμπεριλαμβανομένων εκκλησιών, μοναστηριών και τμήματος του Πανεπιστημίου του Οβιέδο κάηκαν και καταστράφηκαν.

Δεν ήταν καθόλου διαφορετικό, όσον αφορά την βία και τον αντικληρικισμό από όσα συνέβησαν στην Γαλλία από την επανάσταση των αστών αφού τότε η Εκκλησία υπηρετούσε την προηγούμενη κοινωνική εξουσία των αριστοκρατών, αλλά αποδείχθηκε το ίδιο αδιέξοδο.

Κατακτώντας το Οβιέδο, οι αντάρτες μπόρεσαν να καταλάβουν το οπλοστάσιο της πόλης αποκτώντας οπλισμό ενώ τα γραφεία στρατολόγησης ζήτησαν τις υπηρεσίες όλων των εργαζομένων από δεκαοκτώ έως σαράντα ετών. Τριάντα χιλιάδες εργάτες κινητοποιήθηκαν για μάχη μέσα σε δέκα ημέρες γεγονός απίστευτο για τα δεδομένα της εποχής που δείχνει κυρίως σε τι κατάσταση είχαν φτάσει επί δεκαετίες αν όχι αιώνες, κατάσταση που επηρέαζε βαθιά και τις αποφάσεις τους: Απελπισία.

Οι ανθρακωρύχοι προχώρησαν στην κατάληψη πολλών άλλων πόλεων, κυρίως του μεγάλου βιομηχανικού κέντρου της La Felguera, και δημιούργησαν συνελεύσεις πόλεων, ή «επαναστατικές επιτροπές», για να κυβερνήσουν τις περιοχές που καταλάμβαναν.

Μέσα σε τρεις μέρες όλο το κέντρο της Αστούριας βρέθηκε στα χέρια των ανταρτών. Τα επαναστατικά σοβιέτ που έστησαν οι ανθρακωρύχοι προσπάθησαν να επιβάλουν την τάξη στις περιοχές υπό τον έλεγχό τους και η μετριοπαθής σοσιαλιστική ηγεσία των Ramón González Peña και Belarmino Tomás έλαβε μέτρα για να περιορίσει τη βία. Στις κατεχόμενες περιοχές, οι επαναστάτες κήρυξαν επίσημα την προλεταριακή επανάσταση και κατάργησαν το κανονικό χρήμα. Η ισπανική κυβέρνηση αντιμετώπιζε τώρα έναν εμφύλιο πόλεμο.

Ο Φράνκο, ήδη Στρατηγός της Μεραρχίας και βοηθός του Υπουργού Πολέμου Ντιέγκο Ινταλγκό, τέθηκε επικεφαλής των επιχειρήσεων για την καταστολή της βίαιης εξέγερσης. Ο Φράνκο και ο στρατηγός Manuel Goded Llopis συμβούλεψαν τον Hidalgo να φέρει τον δοκιμασμένο στη μάχη και στις σκληρές αποικιοκρατικές πρακτικές Ισπανικό Στρατό της Αφρικής, που αποτελούνταν από την Ισπανική Λεγεώνα και τους Κανονιοβολιστές του Μαρόκου. Δεν ήταν η 1η φορά, ακόμη κι όταν η αριστερά και οι ρεφοορμιστές δεν είχαν προλάβει να κάνουν λαθη, το 1932, ο Manuel Azaña είχε επίσης καλέσει τους Tercio και τους Regulares από τη Βόρεια Αφρική και με χαρά αντιμετώπισαν ισπανούς όπως τους Αφρικάνους. Κανείς εχθρός δεν είναι σαν τον εσωτερικό.

Παρά τις θρυλούμενες αντιρρήσεις του Hidalgo οι ταξιαρχίες είχαν ήδη πατήσει την Ιβηρική υπό την ηγεσία του στρατηγού Εντουάρντο Λόπες Οτσόα , ένας ρεπουμπλικανός τέκτονας που είχε διοριστεί από τον Πρόεδρο Alcalá Zamora με πιθανότατη όπως ρωτούν ιστορικοί κρυφή καθοδήγηση του Φράνκο, ώστε να ηγηθεί των στρατευμάτων ενάντια στους ανθρακωρύχους, εν μέσω μιας βάναυσης αιματοχυσίας απ’ όλες τις πλευρές. Μετά από δύο εβδομάδες τα στρατεύματα του Στρατού της Αφρικής είχαν καταφέρει πάνω από 2000 νεκρούς ώστε να καταστείλουν την εξέγερση. Οι φρικαλεότητες ήταν τόσες και τέτοιες που ο ίδιος ο López Ochoa εκτέλεσε συνοπτικά έναν αριθμό Λεγεωνάριων και Τακτικών για βασανιστήρια ή δολοφονίες κρατουμένων απεργών κι επαναστατών.

Στην Καταλονία η εξέγερση πυροδοτήθηκε από την κατά κύριο λόγο αριστερή κυβέρνηση της Καταλονίας με επικεφαλής τον πρόεδρό της Lluís Companys, ο οποίος ανακήρυξε και το υπόγεια παρόν έκτοτε Καταλανικό Κράτος. Η εξέγερση της Καταλονίας, σε αντίθεση με την Αστούρια, ξεκίνησε και τελείωσε την ίδια μέρα, κράτησε μόνο δέκα ώρες, στα λεγόμενα «Γεγονότα της 6ης Οκτωβρίου» αλλά άσκησε βαθιά επιρροή στον εμφύλιο που θα ακολουθούσε.

Στις 6 Οκτωβρίου ο Companys εμφανίστηκε στο περίφημο μπαλκόνι του Palau de la Generalitat και είπε στο πλήθος ότι μοναρχικοί και φασίστες είχαν επιτεθεί στην -όντως εκλεγμένη- Κυβέρνηση «Αυτήν την κρίσιμη ώρα, στο όνομα του λαού και του Κοινοβουλίου, η κυβέρνηση της οποίας προεδρεύω αναλαμβάνει όλες τις δυνάμεις εξουσίας στην Καταλονία, ανακηρύσσει το Καταλανικό Κράτος της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Ισπανίας», καλώντας σε γενική διαμαρτυρία κατά του φασισμού που έβγαζε τους πρώτους καρπούς στην Ευρώπη, και σε μία (σκαμμένη και προδομένη μα πάντα πολύτιμη ως προσπάθεια) «κοινή επιθυμία να χτιστεί μια φιλελεύθερη και υπέροχη ομοσπονδιακή δημοκρατία».

Στις 9 το ίδιο βράδυ, και είναι τραγικό να βλέπεις τα ‘επίκαιρα’ ξέροντας τι θα συμβεί, ο στρατηγός Μπατέτ κήρυξε στρατιωτικό νόμο, κινούμενος ενάντια στα στρατηγεία των συνδικάτων και των πολιτοφυλακών. Οι μάχες συνεχίστηκαν μέχρι τις 6 το πρωί της επόμενης μέρας, όταν οι πολιτοφυλακές παραδόθηκαν. Στην αποτυχημένη εξέγερση, σκοτώθηκαν 46 άτομα: 38 πολίτες και 8 στρατιώτες. Περισσότεροι από τρεις χιλιάδες άνθρωποι φυλακίστηκαν, οι περισσότεροι από τους οποίους στο ατμόπλοιο ‘Ουρουγουάη’, και τέθηκαν στη δικαιοδοσία πολεμικών συμβουλίων που αποφάσιζαν αθρόα εκτελέσεις.

Το κίνημα της Διεθνούς Μαρξιστικής Τάσης, με την γνωστή ασθένεια της προδοσίας, χαρακτήρισε τις ενέργειες του Κομπάνις ως τη «χειρότερη προδοσία του κινήματος» επειδή παραδόθηκε χωρίς αντίσταση και το «Estat Catala» του δεν αμφισβήτησε την ιδιωτική ιδιοκτησία ούτε το σημερινό κοινωνικό κατεστημένο, και ότι ήθελε απλώς να τοποθετήσει «την ηγεσία του αγώνα στα χέρια της μικροαστικής τάξης που εκπροσωπείται από το ERC (Καταλανική Ρεπουμπλικανική Αριστερά)».

Αν και η συντριπτική πλειονότητα των γεγονότων συνέβη στην Αστούρια και την Καταλονία, υπήρξαν απεργίες, συγκρούσεις και πυροβολισμοί στη χώρα των Βάσκων, στη βόρεια Καστύλη και στη Λεόν, στην Κανταβρία και στη Μαδρίτη. Όλη η Ισπανίς είχε ουσιαστικά εμπλακεί. Ο Οκτώβριος του 1934, και η αιματηρή καταστολή της εξέγερσης των ανθρακωρύχων της Αστούριας , καθιέρωσε τον Φράνκο ως την πιο μεγαλη ελπίδα του βαθέως Ισπανικού κράτους.

Η Οκτωβριανή Επανάσταση του 1934 ήταν το σημείο καμπή στην τραγικά σύντομη ιστορία της Δεύτερης Δημοκρατίας. Οι Σοσιαλιστές, όπως και οι αναρχικοί, και οι κομμουνιστές, φοβούμενοι τη μοίρα των Αυστριακών και Γερμανών αδελφών τους που είχαν δει δεξιά υποτίθεται κοινοβουλευτικά κόμματα να μετατρέπονται σε δούρειους ίππους του ναζισμού και του φασισμού, είχαν εξεγερθεί εναντίον μιας νόμιμης κυβέρνησης και αντιδρώντας σπασμωδικά σε αρκετές περιπτώσεις εδραίωσαν τον φόβο μιας «κόκκινης» εξέγερσης.

Η ισπανική πολιτική, οικονομική και κοινωνική ελίτ, που είχαν φροντίσει να εδραιώσουν επί αιώνες τα προνόμια τους και να συμβάλλουν στο να έχουν απέναντι τους απελπισμένους την κρίσιμη ώρα, αποφάσιζε με όλη την διεθνή κοινότητα των ισχυρών στο πλευρό, να δρομολογήσει συστηματικότερα, -και με την γνωστή βοήθεια κι εξ αριστερών, μια σύγκρουση που θα σημάδευε την μοίρα του κόσμου και το φαντασιακό νικητών κι απόκληρων. Αλλά που δεν θα απέτρεπε χιλιάδες από όλα τα μήκη και πλάτη της γης να προσφέρουν εθελοντικά τον εαυτό τους στ΄όνειρο. Ο ισπανικός εμφύλιος ήταν προ των πυλών.

‘What’s your proposal? To build the just city? I will.
I agree. Or is it the suicide pact, the romantic
Death? Very well, I accept, for
I am your choice, your decision. Yes, I am Spain.’

Ποια είναι η πρόταση σου; Να φτιάξεις την Δίκαιη Πολιτεία; Θα το κάνω, θα συμφωνήσω. Ή είναι ένα συμβόλαιο αυτοκτονίας, ο ρομαντικός θάνατος; Πολύ καλά, δέχομαι και πάλι, γιατί ειμαιθ η επιλογή σου, είμαι η απόφαση σου, Ναι, εγώ είμαι η Ισπανία.

Ο Εθελοντής και σημαντικός ποιητής, γράφοντας εκ μέρους όλων των εθελοντών κι εθελοντριών WH Auden, το ποίημα ‘Spain’ Ισπανία.